Trước thông tin một số trường hợp mắc và tử vong do bệnh não mô cầu tại TP.HCM, ngành y tế Hà Nội đã chủ động tăng cường các biện pháp giám sát dịch tễ, cảnh báo nguy cơ và hướng dẫn người dân phòng bệnh, đặc biệt tại những khu vực tập trung đông người.

Theo hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, tính từ đầu năm 2026 đến nay, Hà Nội ghi nhận hai ca mắc bệnh não mô cầu rải rác, chưa phát hiện tình trạng lây lan thành ổ dịch. Tuy nhiên, nguy cơ xuất hiện thêm ca bệnh vẫn hiện hữu do mật độ dân cư cao, hoạt động giao lưu, đi lại thường xuyên và diễn biến dịch bệnh tại một số địa phương.

Các loại vắc-xin não mô cầu hiện có phạm vi bảo vệ khác nhau. Người dân nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế để lựa chọn loại vắc-xin phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và nguy cơ phơi nhiễm, bảo đảm hiệu quả phòng bệnh.

Thực hiện chỉ đạo của Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) và Sở Y tế Hà Nội, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Nội đã phối hợp với các trạm y tế xã, phường tăng cường giám sát, phát hiện sớm trường hợp nghi mắc, đồng thời đẩy mạnh truyền thông về dấu hiệu nhận biết, đường lây truyền và biện pháp phòng bệnh.

Các cơ sở tiêm chủng trên địa bàn cũng tăng cường nguồn vắc-xin và nhân lực để đáp ứng nhu cầu của người dân. Riêng CDC Hà Nội đã chuẩn bị nguồn vắc-xin, vật tư y tế cùng những điều kiện cần thiết nhằm bảo đảm hoạt động tiêm chủng an toàn, góp phần giảm áp lực cho các cơ sở tiêm chủng khác.

Ths.Đặng Đình Huân, Trưởng khoa Phòng, chống bệnh truyền nhiễm, CDC Hà Nội cho biết, bệnh do vi khuẩn não mô cầu Neisseria meningitidis gây ra, lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết đường hô hấp của người bệnh hoặc người lành mang vi khuẩn.

Môi trường sinh hoạt tập trung, tiếp xúc gần và thường xuyên có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn lây truyền. Đáng lưu ý, khoảng 10-20% người mang vi khuẩn có thể không biểu hiện triệu chứng nhưng vẫn là nguồn lây trong cộng đồng.

Mức độ nguy hiểm của bệnh não mô cầu nằm ở khả năng diễn biến nhanh. Theo bác sỹ Huân, bệnh có thể chuyển nặng trong vòng 48 giờ, thậm chí một số trường hợp tối cấp có nguy cơ tử vong chỉ sau 24 giờ.

Người mắc bệnh thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng sốt cao, đau đầu dữ dội, buồn nôn hoặc nôn, cứng cổ. Một số trường hợp xuất hiện ban xuất huyết, biểu hiện bằng những chấm hoặc mảng màu tím thẫm trên da. Đây là những dấu hiệu cảnh báo cần được đánh giá y tế khẩn cấp, đặc biệt nếu người bệnh có biểu hiện lơ mơ, mệt lả hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng.

Các chuyên gia khuyến cáo, người dân cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất nếu xuất hiện triệu chứng nghi mắc bệnh não mô cầu, tránh tự mua thuốc điều trị tại nhà hoặc chờ đợi triệu chứng tự thuyên giảm. Việc được chẩn đoán và điều trị kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.

Để chủ động phòng bệnh, người dân cần duy trì vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn; đeo khẩu trang tại khu vực đông người hoặc lúc tiếp xúc với người có triệu chứng đường hô hấp; giữ nhà ở, lớp học và nơi làm việc sạch sẽ, thông thoáng, đồng thời hạn chế tiếp xúc gần với trường hợp nghi mắc bệnh.

Bên cạnh các biện pháp phòng ngừa thông thường, tiêm vắc-xin được ngành y tế xác định là giải pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh do những nhóm não mô cầu tương ứng.

Theo bác sỹ Đặng Đình Huân, các loại vắc-xin não mô cầu hiện có phạm vi bảo vệ khác nhau. Người dân nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế để lựa chọn loại vắc-xin phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và nguy cơ phơi nhiễm, bảo đảm hiệu quả phòng bệnh.

Hiện Việt Nam đã có các loại vắc-xin phòng các nhóm huyết thanh B, BC và A, C, Y, W-135 dành cho cả trẻ em và người lớn. Trong đó, vắc-xin phòng nhóm B có thể tiêm từ 2 tháng tuổi đến 50 tuổi; vắc-xin nhóm BC dành cho trẻ từ 6 tháng đến 45 tuổi; còn các vắc-xin phòng nhóm A, C, Y, W-135 có thể sử dụng từ 6 tuần tuổi và một số loại không giới hạn độ tuổi.

Theo đó, mỗi loại vắc-xin chỉ phòng được những nhóm huyết thanh nhất định. Vì vậy, người dân nên tiêm phối hợp theo đúng khuyến cáo để được bảo vệ đầy đủ trước các nhóm não mô cầu có khả năng gây bệnh nặng.

Nói thêm về vắc-xin, theo Ths.Lê Thanh Khôi, Phó Giám đốc Y khoa trực thuộc Hội đồng Y khoa Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu, trẻ dưới 5 tuổi là nhóm có nguy cơ cao nhất do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, khả năng chống đỡ với vi khuẩn còn hạn chế.

Các biểu hiện ban đầu của bệnh thường không đặc hiệu như sốt cao, đau đầu, buồn nôn, nôn hoặc cứng cổ. Chính sự tương đồng với các bệnh cảm cúm thông thường khiến nhiều phụ huynh chủ quan, bỏ lỡ thời điểm điều trị quan trọng.

"Viêm màng não mô cầu có tỷ lệ tử vong cao thứ hai sau bệnh dại. Theo số liệu ngành y tế, tỷ lệ tử vong có thể lên tới 50% nếu không được điều trị kịp thời. Ngay cả trong những trường hợp được cứu sống, cứ 5 người sống sót lại có 1 người phải đối mặt với các di chứng nặng nề như điếc, tổn thương thần kinh, đoạn chi hoặc sẹo vĩnh viễn", Ths.Lê Thanh Khôi cho biết.

Bên cạnh tiêm phòng, Ths.Lê Thanh Khôi còn lưu ý các biện pháp phòng bệnh khác cho cả gia đình như vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, súc miệng họng bằng dung dịch sát khuẩn thông thường; giữ gìn vệ sinh nơi ở, nơi làm việc, đảm bảo thông thoáng không khí. Đồng thời, cả gia đình cần duy trì chế độ ăn uống đủ chất, nghỉ ngơi hợp lý, tăng cường sức đề kháng để giúp cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh.

Các chuyên gia cũng lưu ý, phụ huynh không nên chờ đến khi trẻ xuất hiện ban xuất huyết hoặc rối loạn ý thức mới đưa đi cấp cứu. Khi trẻ có các biểu hiện như sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, nôn ói, cứng cổ, lừ đừ hoặc nổi ban xuất huyết, cần đưa đến bệnh viện càng sớm càng tốt, bởi với bệnh não mô cầu, mỗi giờ chậm trễ đều có thể quyết định sự sống còn của người bệnh.