Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Đồng Nai (CDC Đồng Nai) vừa ghi nhận trường hợp nam thanh niên 27 tuổi tử vong do bệnh dại sau khoảng hai tháng bị chó thả rông cắn vào ngón tay. Sau khi bị cắn, bệnh nhân không xử lý vết thương, không tiêm vắc-xin phòng dại.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khẳng định, các loại vắc-xin phòng dại hiện đại chủ yếu là vắc-xin bất hoạt, được sản xuất bằng công nghệ nuôi cấy tế bào hoặc trên phôi trứng, có tính an toàn và hiệu quả cao.

Đến ngày 15/10, người bệnh bắt đầu xuất hiện các triệu chứng sốt, ớn lạnh, mệt mỏi, chán ăn, khó nuốt và sau đó không thể ăn uống. Dù được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM điều trị, bệnh đã diễn biến nặng. Gia đình xin đưa bệnh nhân về nhà và người bệnh tử vong sau đó. Đây là trường hợp tử vong do bệnh dại thứ tư được ghi nhận tại địa phương từ đầu năm.

Trước đó, tại Gia Lai, một bé trai 6 tuổi cũng tử vong sau hai lần bị chó cắn nhưng không được tiêm phòng. Lần đầu, trẻ bị chó cắn vào cẳng chân; khoảng hai tháng sau tiếp tục bị chó thả rông cắn vào tai. Gia đình không đưa trẻ đến cơ sở y tế để được xử trí và dự phòng bệnh dại. Đến đầu tháng 9, trẻ xuất hiện tình trạng mệt mỏi, lừ đừ, sau đó co giật và được chẩn đoán mắc bệnh dại. Dù được đưa đến bệnh viện, trẻ không qua khỏi.

Một trường hợp khác tại Đồng Tháp là bé gái 4 tuổi tử vong sau khi xuất hiện vết thương nghi do chó cắn ở vùng trán. Do chưa xác định rõ nguyên nhân vết thương, trẻ không được dự phòng bệnh dại ngay từ đầu. Sau đó, gia đình đã đến cơ sở tiêm chủng để được tư vấn nhưng không đồng ý tiêm vắc-xin. Hơn một tháng sau, trẻ xuất hiện các triệu chứng thần kinh nghiêm trọng, xét nghiệm nước bọt cho kết quả dương tính với virus dại và tử vong do bệnh diễn biến nặng.

Điểm chung đáng lo ngại của các trường hợp trên là người bệnh đều không được tiêm vắc-xin phòng dại sau phơi nhiễm, bỏ lỡ cơ hội dự phòng trước khi bệnh khởi phát. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) cho biết, bệnh dại là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus dại gây ra, lây truyền chủ yếu qua nước bọt của động vật mắc bệnh, thường gặp nhất qua vết cắn, cào hoặc khi nước bọt tiếp xúc với vết thương hở, niêm mạc.

Bệnh có tỷ lệ tử vong gần 100% sau khi xuất hiện triệu chứng lâm sàng. Virus dại tấn công hệ thần kinh trung ương, gây viêm não, viêm tủy và những tổn thương nghiêm trọng, có thể dẫn đến suy hô hấp, ngừng tim và tử vong.

Thời gian ủ bệnh thường kéo dài 2-3 tháng nhưng có thể dao động từ một tuần đến một năm, tùy vị trí vết thương, mức độ tổn thương và lượng virus xâm nhập. Trong giai đoạn đầu, người bệnh có thể sốt, mệt mỏi, đau hoặc xuất hiện cảm giác ngứa ran, bỏng rát tại vị trí bị cắn. Sau đó, bệnh có thể tiến triển với các biểu hiện kích động, sợ nước, sợ gió, co giật hoặc liệt cơ.

Đáng chú ý, thời gian ủ bệnh kéo dài có thể khiến người bị chó, mèo cắn chủ quan vì không xuất hiện triệu chứng bất thường. Tuy nhiên, một khi bệnh dại đã khởi phát, các biện pháp điều trị hiện nay hầu như không thể cứu sống người bệnh. Do đó, dự phòng trước khi xuất hiện triệu chứng có ý nghĩa quyết định.

Mặc dù có mức độ nguy hiểm đặc biệt cao, bệnh dại có thể phòng ngừa hiệu quả nếu người bị phơi nhiễm được xử trí đúng cách và tiêm vắc-xin kịp thời. Các chuyên gia y tế khuyến cáo, ngay sau khi bị chó, mèo hoặc động vật nghi mắc bệnh dại cắn, cào, người dân cần rửa kỹ vết thương bằng xà phòng dưới vòi nước sạch liên tục trong ít nhất 15 phút, sau đó đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được đánh giá nguy cơ và chỉ định dự phòng.

Tùy mức độ phơi nhiễm, vị trí vết thương và tiền sử tiêm chủng, bác sỹ sẽ chỉ định phác đồ tiêm vắc-xin phòng dại phù hợp. Những trường hợp phơi nhiễm nghiêm trọng có thể cần sử dụng thêm huyết thanh hoặc globulin miễn dịch kháng dại nhằm cung cấp kháng thể bảo vệ ngay tại vị trí virus có khả năng xâm nhập.

Người dân tuyệt đối không chờ động vật có biểu hiện bất thường hoặc bản thân xuất hiện triệu chứng mới đi khám. Việc theo dõi động vật, nếu được chỉ định, phải thực hiện theo hướng dẫn của cán bộ y tế và không được tự ý trì hoãn tiêm phòng. Ngay cả những vết cắn nhỏ, vết cào hoặc tổn thương đã lành cũng cần được đánh giá nguy cơ phơi nhiễm.

Một trong những nguyên nhân khiến người dân trì hoãn tiêm phòng là tâm lý lo ngại vắc-xin ảnh hưởng đến trí nhớ, hệ thần kinh hoặc sức khỏe lâu dài. BS.CKI Lê Thị Giao Thi, hệ thống Nhà thuốc và tiêm chủng Long Châu cho biết, những quan niệm này vẫn tồn tại, khiến một số người chần chừ hoặc từ chối tiêm vắc-xin dù đã có nguy cơ phơi nhiễm.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khẳng định, các loại vắc-xin phòng dại hiện đại chủ yếu là vắc-xin bất hoạt, được sản xuất bằng công nghệ nuôi cấy tế bào hoặc trên phôi trứng, có tính an toàn và hiệu quả cao. Những loại vắc-xin này đã thay thế các vắc-xin sản xuất từ mô thần kinh trước đây.

Các phản ứng sau tiêm thường gặp chủ yếu là đau, sưng tại vị trí tiêm hoặc một số biểu hiện toàn thân nhẹ, thoáng qua. Hiện không có bằng chứng khoa học đáng tin cậy cho thấy vắc-xin phòng dại hiện đại gây suy giảm trí nhớ như những lo ngại vẫn được truyền miệng.

Bác sỹ Thi nhấn mạnh, người dân không nên vì lo ngại tác dụng phụ mà trì hoãn hoặc từ chối tiêm phòng khi có chỉ định. Việc xử trí vết thương đúng cách, tiêm đủ liều vắc-xin và sử dụng huyết thanh kháng dại trong những trường hợp cần thiết là các biện pháp quan trọng để ngăn ngừa virus gây bệnh.

Đối với những người có nguy cơ phơi nhiễm cao như nhân viên thú y, người thường xuyên tiếp xúc với động vật hoặc làm việc trong môi trường có nguy cơ lây nhiễm, tiêm vắc-xin dự phòng trước phơi nhiễm cũng là biện pháp cần được xem xét theo khuyến cáo chuyên môn.

Bên cạnh dự phòng cho người, việc tiêm phòng dại định kỳ cho chó, mèo, quản lý vật nuôi và hạn chế tình trạng thả rông có vai trò quan trọng trong kiểm soát nguồn lây bệnh trong cộng đồng.

Các chuyên gia nhấn mạnh, bệnh dại có thể được phòng ngừa nhưng gần như không thể cứu chữa sau khi phát bệnh. Mỗi trường hợp bị động vật nghi mắc bệnh dại cắn, cào đều cần được đánh giá và xử trí y tế kịp thời, bởi trì hoãn tiêm vắc-xin có thể đồng nghĩa với việc đánh mất cơ hội bảo vệ tính mạng.