Mỗi đợt cúm mùa xuất hiện, tâm lý lo ngại bệnh diễn biến nặng khiến nhiều người tìm mua thuốc kháng vi rút ngay sau khi có triệu chứng sốt, đau đầu, nhức mỏi cơ thể hoặc nhận kết quả xét nghiệm dương tính. Tuy nhiên, sử dụng thuốc càng sớm không đồng nghĩa với việc bất cứ người mắc cúm A nào cũng cần điều trị bằng Tamiflu.

Các chuyên gia cảnh báo, không phải trường hợp nào cũng cần dùng Tamiflu; việc tự ý điều trị có thể gây tác dụng phụ, bỏ sót biến chứng và làm chậm cơ hội xử trí bệnh kịp thời.

BSCKII Nguyễn Nguyên Huyền, Giám đốc Trung tâm Phòng chống dịch, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do vi rút cúm A gây ra. Phần lớn người bệnh có triệu chứng nhẹ và cải thiện sau khoảng một tuần, mặc dù ho và mệt mỏi có thể kéo dài hơn.

Điều đáng lưu ý là cúm A vẫn có thể gây biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở những người có nguy cơ cao. Trẻ dưới 5 tuổi, nhất là trẻ dưới 2 tuổi, cùng người từ 65 tuổi trở lên dễ gặp diễn biến nặng do đặc điểm miễn dịch và khả năng chống đỡ bệnh tật.

Nguy cơ cũng gia tăng ở người mắc các bệnh mạn tính như tim mạch, hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, đái tháo đường, bệnh gan, thận hoặc bệnh thần kinh. Với những bệnh nhân này, cúm có thể gây viêm phổi, viêm cơ tim, viêm não hoặc khiến bệnh nền mất kiểm soát.

Người suy giảm miễn dịch, đang điều trị ung thư, ghép tạng, nhiễm HIV hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài cũng thuộc nhóm cần được theo dõi và đánh giá điều trị sớm.

Đặc biệt, phụ nữ mang thai và trong hai tuần sau sinh có nguy cơ gặp biến chứng cúm cao hơn do những thay đổi về miễn dịch, tim mạch và hô hấp. Nhóm này cần được thăm khám sớm ngay khi nghi ngờ mắc cúm, thay vì chờ đến lúc bệnh xuất hiện triệu chứng nghiêm trọng.

Ngoài ra, người béo phì nặng, có chỉ số khối cơ thể từ 40 kg/m² trở lên, người dưới 19 tuổi đang sử dụng aspirin kéo dài và người sống tại các cơ sở chăm sóc dài hạn cũng cần được đánh giá nguy cơ.

Bác sỹ Huyền nhấn mạnh, với bệnh nhân cúm nặng, có biến chứng, bệnh tiến triển hoặc phải nhập viện, thuốc kháng vi rút cần được cân nhắc sử dụng càng sớm càng tốt, ngay cả khi chưa có kết quả xét nghiệm xác định.

Một trong những sai lầm đáng lo ngại là người bệnh tự mua thuốc sau khi xét nghiệm dương tính, sử dụng theo kinh nghiệm hoặc đơn thuốc của người khác mà không được đánh giá về mức độ bệnh, chức năng thận và các yếu tố nguy cơ.

Ngược lại, ở người khỏe mạnh, mắc cúm nhẹ, không có yếu tố nguy cơ, việc điều trị thường tập trung vào nghỉ ngơi, chăm sóc hỗ trợ, kiểm soát triệu chứng và theo dõi diễn biến bệnh. Thuốc kháng vi rút không được chỉ định thường quy cho tất cả trường hợp.

Oseltamivir, thường được biết đến với tên thương mại Tamiflu, là thuốc kháng vi rút cúm, có tác dụng ức chế sự nhân lên và lan truyền của vi rút trong cơ thể. Tuy nhiên, thuốc không phải thuốc hạ sốt thông thường, cũng không có tác dụng điều trị mọi nguyên nhân gây ho, sốt hoặc viêm đường hô hấp.

Một trong những sai lầm đáng lo ngại là người bệnh tự mua thuốc sau khi xét nghiệm dương tính, sử dụng theo kinh nghiệm hoặc đơn thuốc của người khác mà không được đánh giá về mức độ bệnh, chức năng thận và các yếu tố nguy cơ.

Việc dùng thuốc không phù hợp có thể gây buồn nôn, nôn, đau đầu và những tác dụng không mong muốn khác. Người suy giảm chức năng thận cần được điều chỉnh liều, trong khi trẻ em phải sử dụng liều phù hợp với cân nặng và tình trạng sức khỏe.

Nguy hiểm hơn, tâm lý cho rằng đã uống Tamiflu thì bệnh sẽ tự khỏi có thể khiến người bệnh chủ quan trước các dấu hiệu bất thường như khó thở, đau ngực, mệt lả hoặc tình trạng sốt, ho tăng nặng trở lại. Điều này có thể làm chậm thời điểm phát hiện viêm phổi, suy hô hấp và những biến chứng nguy hiểm.

Theo khuyến cáo chuyên môn, thuốc kháng vi rút phát huy hiệu quả tốt nhất nếu được sử dụng trong vòng 48 giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Tuy nhiên, mốc thời gian này không có nghĩa người bệnh nhập viện sau 48 giờ sẽ mất hoàn toàn cơ hội điều trị.

Với những trường hợp cúm nặng, diễn biến tiến triển, có biến chứng hoặc phải nhập viện, việc sử dụng thuốc kháng vi rút vẫn có thể mang lại lợi ích ngay cả khi đã qua hai ngày đầu. Quyết định điều trị cần dựa trên đánh giá của bác sỹ, không nên tự ý bắt đầu, ngừng hoặc tăng liều thuốc.

Trong quá trình sử dụng, người bệnh cần tuân thủ đúng liều lượng, thời gian điều trị và thông báo cho nhân viên y tế nếu xuất hiện biểu hiện bất thường. Tuyệt đối không tự uống gấp đôi liều để bù thuốc đã quên hoặc sử dụng thêm thuốc khi nôn mà chưa được hướng dẫn.

Các bác sỹ cũng lưu ý, người mắc cúm cần được đưa đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện khó thở, thở nhanh, tím tái, đau ngực, rối loạn ý thức, co giật, mệt lả hoặc có dấu hiệu mất nước. Với trẻ nhỏ, cần đặc biệt cảnh giác trước tình trạng bỏ bú, không uống được, rút lõm lồng ngực hay li bì khó đánh thức. Trẻ dưới ba tháng tuổi bị sốt phải được khám ngay.

Cúm A có thể gây biến chứng nặng ngay cả ở người trước đó khỏe mạnh, do đó không nên chủ quan chỉ vì triệu chứng ban đầu tương đối nhẹ.

Bác sỹ Nguyễn Nguyên Huyền khuyến cáo, điều quan trọng không phải tìm mua thuốc kháng vi rút bằng mọi giá, mà là xác định đúng người cần điều trị và sử dụng thuốc vào thời điểm phù hợp. Với người thuộc nhóm nguy cơ cao, thăm khám sớm giúp bác sỹ chủ động chỉ định thuốc, hạn chế nguy cơ biến chứng.

Bên cạnh sử dụng thuốc đúng chỉ định, tiêm vắc-xin cúm hằng năm, vệ sinh tay, che miệng khi ho và hạn chế tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh vẫn là những biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ lây nhiễm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Về vắc-xin cúm mùa, theo bác sỹ Nguyễn Văn My, Hệ thống Tiêm chủng Long Châu, hiệu quả bảo vệ của vắc-xin cúm trong những điều kiện phù hợp có thể lên tới khoảng 90%, song mức độ bảo vệ thực tế thay đổi tùy chủng virus lưu hành, độ tuổi và tình trạng sức khỏe của người được tiêm. Khả năng bảo vệ cũng có thể suy giảm theo thời gian, trong khi virus cúm liên tục biến đổi và xuất hiện các chủng lưu hành mới.

Vì vậy, việc tiêm vắc-xin cúm hằng năm có ý nghĩa quan trọng trong duy trì khả năng bảo vệ, đặc biệt đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính và người suy giảm miễn dịch.

Bác sỹ Nguyễn Văn My cho biết, cơ thể thường cần khoảng hai tuần sau tiêm để hình thành đáp ứng miễn dịch bảo vệ. Do đó, người dân nên chủ động tiêm phòng trước mùa cúm hoặc ngay khi có điều kiện phù hợp, thay vì chờ đến lúc số ca mắc gia tăng mới thực hiện tiêm chủng.

Theo chuyên gia, vắc-xin không bảo đảm ngăn ngừa tuyệt đối mọi trường hợp mắc cúm nhưng có vai trò quan trọng trong giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế những hậu quả nghiêm trọng. Tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch, nhắc lại mỗi năm có thể góp phần giảm nguy cơ viêm phổi, suy hô hấp, nhập viện và tử vong do cúm.

Bên cạnh tiêm chủng, Bộ Y tế khuyến cáo người dân đeo khẩu trang đúng cách tại cơ sở y tế, phương tiện giao thông công cộng, nơi đông người hoặc không gian kín, thông khí kém. Người có triệu chứng viêm đường hô hấp cần hạn chế tiếp xúc gần với người khác, chủ động nghỉ học, nghỉ làm để tránh lây nhiễm.

Việc rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, che miệng và mũi khi ho, hắt hơi, vệ sinh các bề mặt thường xuyên tiếp xúc và giữ không gian sinh hoạt thông thoáng cũng góp phần hạn chế nguy cơ lây truyền virus.

Đối với trẻ mắc cúm, cha mẹ cần chú ý những biểu hiện như khó thở, thở nhanh, tím tái, lừ đừ, co giật, dấu hiệu mất nước hoặc tình trạng bệnh trở nặng sau giai đoạn có vẻ cải thiện. Đây là những dấu hiệu cần được thăm khám, xử trí kịp thời, không nên kéo dài việc tự điều trị tại nhà.

Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cũng lưu ý người dân không tự ý sử dụng thuốc kháng virus hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế. Người thuộc nhóm nguy cơ cao cần liên hệ cơ sở y tế sớm nếu xuất hiện triệu chứng nghi ngờ để được tư vấn, đánh giá và điều trị phù hợp