Thời tiết bắt đầu chuyển lạnh cũng là lúc chị Thu Nga (42 tuổi, Thanh Hóa) thường xuyên bị những cơn đau khớp hành hạ. Mỗi sáng thức dậy, chị cảm thấy cổ chân tê cứng, sưng đỏ, đau nhức, khiến việc đi lại và sinh hoạt trở nên khó khăn. Ban đầu, chị tự mua thuốc tại hiệu thuốc gần nhà với hy vọng tình trạng sẽ cải thiện, nhưng các triệu chứng vẫn kéo dài. Chỉ sau khi đến bệnh viện thăm khám, chị mới biết mình mắc viêm khớp dạng thấp.

Không dừng lại ở những tổn thương tại khớp, viêm khớp dạng thấp còn có thể gây biến chứng ngoài khớp, ảnh hưởng đến phổi, tim mạch, mắt, mạch máu và hệ thần kinh.

Tương tự, chị Ngọc Hương (30 tuổi, Thái Nguyên) cũng bất ngờ khi được chẩn đoán mắc căn bệnh mà trước đó chị vẫn nghĩ chỉ xuất hiện ở người cao tuổi. Trong một thời gian dài, chị thường xuyên bị cứng khớp gối vào buổi sáng, phải ngồi xoa bóp khá lâu mới có thể đi lại bình thường. Thỉnh thoảng, khớp gối sưng nhẹ, nóng đỏ, đau nhức nhưng chị chỉ sử dụng dầu xoa bóp và thuốc mua tại hiệu thuốc. Tình trạng kéo dài không thuyên giảm khiến chị quyết định đi khám và được xác định mắc viêm khớp dạng thấp.

Hai trường hợp trên phản ánh thực tế nhiều người vẫn có tâm lý chủ quan trước những biểu hiện đau nhức xương khớp, đặc biệt ở độ tuổi lao động. Không ít bệnh nhân cho rằng đau khớp chỉ là hệ quả của thay đổi thời tiết, vận động quá sức hoặc ngồi làm việc sai tư thế, dẫn đến tự điều trị trong thời gian dài trước lúc tìm đến bác sỹ chuyên khoa.

Theo ThS.BSCKII Ly Rina, Bệnh viện Đa khoa An Việt, viêm khớp dạng thấp là bệnh lý viêm khớp mạn tính do cơ chế tự miễn, có thể xuất hiện ở nhiều độ tuổi, bao gồm cả người trẻ. Quan niệm cho rằng chỉ người cao tuổi mới mắc bệnh khiến không ít trường hợp bỏ qua những dấu hiệu cảnh báo ban đầu, ảnh hưởng đến cơ hội kiểm soát bệnh hiệu quả.

Viêm khớp dạng thấp xảy ra khi hệ miễn dịch tấn công nhầm vào các mô khỏe mạnh, đặc biệt là màng hoạt dịch của khớp, gây viêm, sưng đau và có thể dẫn đến tổn thương khớp kéo dài. Bệnh thường ảnh hưởng đến các khớp nhỏ ở bàn tay, cổ tay, bàn chân, đồng thời có thể xuất hiện ở khớp gối, cổ chân và nhiều vị trí khác.

Triệu chứng đặc trưng là đau, sưng khớp, cứng khớp buổi sáng, thường kéo dài và có xu hướng xuất hiện đối xứng ở hai bên cơ thể. Người bệnh còn có thể mệt mỏi, sốt nhẹ, giảm cân hoặc gặp những biểu hiện toàn thân khác. Nếu không được kiểm soát phù hợp, tình trạng viêm kéo dài có nguy cơ gây biến dạng khớp, suy giảm chức năng vận động và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng sống.

Đến nay, nguyên nhân chính xác gây viêm khớp dạng thấp chưa được xác định đầy đủ. Các yếu tố di truyền, rối loạn miễn dịch, nội tiết, môi trường và một số thói quen sinh hoạt có thể liên quan đến nguy cơ phát triển bệnh. Đáng lưu ý, đây là bệnh lý tự miễn, không đơn thuần xuất phát từ thời tiết lạnh hay quá trình lão hóa, mặc dù nhiệt độ thay đổi có thể khiến cảm giác đau và cứng khớp trở nên rõ rệt hơn ở một số người.

ThS.BSCKII Ly Rina nhấn mạnh, phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ có vai trò quan trọng trong kiểm soát hoạt động của bệnh, hạn chế tổn thương khớp và ngăn ngừa biến chứng. Người bệnh cần được theo dõi lâu dài, kết hợp sử dụng thuốc với chế độ vận động, nghỉ ngơi và sinh hoạt hợp lý, thay vì chỉ tìm cách giảm đau tạm thời mỗi khi triệu chứng xuất hiện.

Trường hợp chị Mai Lệ Huyền, được biết đến trên mạng xã hội với tên Sâu Chít, là một ví dụ điển hình về hậu quả có thể xảy ra nếu xem nhẹ những cơn đau cổ vai gáy kéo dài.

Ban đầu, chị chỉ cảm thấy đau vùng cổ vai gáy sau khi ngủ dậy. Do từng bị đau lưng trước đó, chị cho rằng triệu chứng không nghiêm trọng nên áp dụng các biện pháp quen thuộc như đánh gió, bấm huyệt và châm cứu. Khi tình trạng không cải thiện, chị tiếp tục tìm hiểu triệu chứng thông qua công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), nhận được những gợi ý về khả năng thoát vị đĩa đệm hoặc viêm cơ.

Tuy nhiên, mức độ tổn thương thực tế nghiêm trọng hơn nhiều so với những phỏng đoán ban đầu. Các cơn đau ngày càng dữ dội, kéo dài cả đêm, khiến chị gần như không thể trở mình, ngồi dậy hay bước xuống giường. Kết quả chụp cộng hưởng từ cho thấy chị bị thoát vị đĩa đệm cổ nặng, có tình trạng chèn ép tủy sống.

PGS-TS.Nguyễn Lê Bảo Tiến, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội, cơ sở Linh Đàm, đồng thời phụ trách Khoa Phẫu thuật Cột sống cho biết, khối thoát vị đã chèn ép đáng kể lên tủy cổ, với mức độ được mô tả khoảng hai phần ba, khiến người bệnh đối diện nguy cơ tổn thương thần kinh nghiêm trọng, thậm chí liệt nếu không được can thiệp kịp thời.

Trường hợp này cho thấy một triệu chứng tưởng chừng quen thuộc như đau cổ vai gáy có thể à biểu hiện của tổn thương cột sống nguy hiểm. Việc tự đánh giá mức độ bệnh qua cảm giác đau hoặc thông tin tìm kiếm trên mạng dễ khiến người bệnh bỏ qua những dấu hiệu cần được thăm khám chuyên sâu.

Phân tích về các bệnh lý cột sống ở người trẻ, PGS-TS.Nguyễn Lê Bảo Tiến cho rằng tình trạng ngồi liên tục trong thời gian dài, thiếu vận động và duy trì tư thế không phù hợp có thể tạo áp lực kéo dài lên cột sống. Các yếu tố như thừa cân, béo phì, hút thuốc lá và thói quen sinh hoạt thiếu lành mạnh cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ thoái hóa đĩa đệm.

Chuyên gia lưu ý, những biểu hiện như đau kéo dài không thuyên giảm, đau tăng dần, đau ảnh hưởng giấc ngủ, tê yếu tay chân, suy giảm khả năng vận động hoặc xuất hiện rối loạn đại tiểu tiện cần được đánh giá y tế kịp thời. Đặc biệt, tình trạng yếu chi tiến triển, đi lại mất vững hoặc rối loạn chức năng cơ tròn là những dấu hiệu cần được thăm khám cấp cứu, tránh nguy cơ tổn thương thần kinh không hồi phục.

Một vấn đề khác được các chuyên gia đề cập là xu hướng sử dụng AI để tự tìm hiểu, chẩn đoán triệu chứng sức khỏe. Các công cụ này có khả năng tổng hợp thông tin nhanh, hỗ trợ người dân tiếp cận kiến thức y khoa, nhưng không thể thay thế việc thăm khám lâm sàng, đánh giá phản xạ, sức cơ, cảm giác và đối chiếu với các kết quả chẩn đoán hình ảnh.

Trong trường hợp của chị Huyền, những gợi ý ban đầu từ AI chưa phản ánh được mức độ chèn ép tủy sống. Chỉ sau khi được thăm khám chuyên khoa và đánh giá kết quả cộng hưởng từ, tình trạng nguy hiểm mới được xác định để lựa chọn phương án điều trị phù hợp.

PGS-TS.Nguyễn Lê Bảo Tiến nhấn mạnh, AI có thể đóng vai trò hỗ trợ tìm hiểu thông tin, chuẩn bị câu hỏi cho bác sỹ hoặc nhận diện những dấu hiệu cần đi khám, nhưng quyết định chẩn đoán và điều trị phải dựa trên dữ liệu y khoa đáng tin cậy cùng đánh giá trực tiếp của nhân viên y tế có chuyên môn.

Còn ThS.BSCKII Ly Rina khuyến cáo, người có biểu hiện đau, sưng khớp kéo dài, đặc biệt là cứng khớp buổi sáng hoặc đau nhiều khớp, cần được khám chuyên khoa cơ xương khớp để xác định nguyên nhân và điều trị đúng hướng. Với viêm khớp dạng thấp, việc kiểm soát bệnh thường đòi hỏi các thuốc điều trị đặc hiệu nhằm giảm hoạt động viêm và hạn chế tổn thương khớp, không thể thay thế bằng thuốc giảm đau đơn thuần.

Giới chuyên môn cũng lưu ý, việc phòng ngừa và kiểm soát bệnh cần phù hợp với từng nhóm bệnh lý. Viêm khớp dạng thấp là bệnh tự miễn, còn thoái hóa và thoát vị đĩa đệm liên quan đến những biến đổi cấu trúc cột sống với nhiều yếu tố nguy cơ khác nhau. Duy trì lối sống lành mạnh có thể hỗ trợ sức khỏe cơ xương khớp nhưng không đồng nghĩa có thể ngăn ngừa hoàn toàn mọi bệnh lý.