Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến tử vong sớm trên toàn cầu. Tình trạng huyết áp không được kiểm soát có thể gây tổn thương kéo dài đối với tim, não, thận, mắt và hệ thống mạch máu, làm gia tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy tim và suy thận.

Đặc biệt, huyết áp tăng cao đột ngột có thể đặt người bệnh trước nguy cơ tổn thương cơ quan cấp tính, đòi hỏi phải được đánh giá và xử trí kịp thời. Tuy nhiên, không ít người vẫn tìm cách hạ huyết áp nhanh bằng những mẹo truyền miệng, tự ý tăng liều thuốc hoặc sử dụng thuốc của người khác mà chưa được thăm khám, tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với sức khỏe.

Tăng huyết áp đang trở thành một trong những vấn đề sức khỏe cộng đồng đáng lo ngại, đặc biệt trong bối cảnh dân số già hóa, lối sống ít vận động, chế độ ăn nhiều muối và tình trạng căng thẳng kéo dài ngày càng phổ biến.

GS-TS.Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam cho hay, theo hồ sơ tăng huyết áp Việt Nam năm 2025 của WHO, trong khoảng 16,9 triệu người trưởng thành mắc tăng huyết áp, chỉ 51% đã được chẩn đoán, 32% được điều trị và khoảng 15% kiểm soát huyết áp đạt mục tiêu. Khoảng trống lớn từ phát hiện, điều trị đến kiểm soát bệnh đang đặt ra thách thức đáng kể đối với hệ thống y tế.

Các chuyên gia y tế cho biết, tăng huyết áp có thể diễn biến trong thời gian dài mà không gây triệu chứng đặc hiệu. Một số người xuất hiện đau đầu, chóng mặt, ù tai, hồi hộp, mệt mỏi hoặc cảm giác khó chịu vùng ngực, song những biểu hiện này không đủ để khẳng định tình trạng tăng huyết áp nếu chưa đo chỉ số huyết áp.

Vì vậy, việc sử dụng máy đo huyết áp đúng cách, theo dõi thường xuyên và lưu lại kết quả có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm những thay đổi bất thường.

Đáng chú ý, huyết áp tâm thu đạt từ 180 mmHg hoặc huyết áp tâm trương từ 120 mmHg là ngưỡng cảnh báo tăng huyết áp nặng, cần được đánh giá y tế kịp thời. Tuy nhiên, mức độ nguy hiểm không thể xác định chỉ dựa vào con số huyết áp mà còn phụ thuộc vào sự xuất hiện của tổn thương cấp tính tại các cơ quan quan trọng.

Trường hợp huyết áp tăng cao kèm đau ngực, khó thở, đau đầu dữ dội bất thường, yếu hoặc tê một bên cơ thể, rối loạn thị giác, khó nói, lú lẫn hoặc mất ý thức, người bệnh cần được cấp cứu ngay do có nguy cơ đang xảy ra đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc biến chứng nghiêm trọng khác.

Các chuyên gia nhấn mạnh, việc cố gắng tự hạ huyết áp tại nhà bằng thuốc hoặc phương pháp dân gian trong những tình huống này có thể làm mất thời gian can thiệp, khiến nguy cơ tổn thương não, tim và các cơ quan khác gia tăng.

Ngược lại, nếu chỉ số huyết áp tăng cao nhưng người bệnh chưa xuất hiện triệu chứng cảnh báo, cần bình tĩnh nghỉ ngơi, kiểm tra lại kết quả và liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn, thay vì tự kết luận bản thân đang gặp tình trạng cấp cứu hoặc vội vàng sử dụng thuốc hạ áp tác dụng nhanh.

Theo dược sỹ Trần Huỳnh Minh Nhật, Hội đồng chuyên môn Nhà thuốc Long Châu, nghỉ ngơi, kiểm soát căng thẳng và tuân thủ chỉ định điều trị có vai trò hỗ trợ ổn định huyết áp. Tuy nhiên, những biện pháp thực hiện tại nhà chỉ có tính chất hỗ trợ, không thể thay thế việc đánh giá, điều trị của bác sỹ trong trường hợp tăng huyết áp nặng.

Nếu phát hiện huyết áp cao bất thường, người bệnh nên dừng hoạt động đang thực hiện, ngồi nghỉ ở tư thế thoải mái, giữ tinh thần bình tĩnh và tránh gắng sức. Sau đó, sử dụng máy đo huyết áp đã được kiểm tra độ chính xác để đo lại, đồng thời ghi nhận kết quả nhằm cung cấp thông tin cho nhân viên y tế.

Trong quá trình nghỉ ngơi, người bệnh có thể thực hiện các động tác hít thở chậm, nhẹ nhàng để giảm cảm giác căng thẳng. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa việc thư giãn hỗ trợ ổn định tâm lý và điều trị tình trạng tăng huyết áp nghiêm trọng.

Một số phương pháp như uống nước ép củ dền, ngâm chân nước ấm, tắm nước ấm hoặc massage vùng cổ vai gáy thường được chia sẻ như những cách giúp hạ huyết áp nhanh. Dù một số biện pháp có thể mang lại cảm giác dễ chịu hoặc có tác động nhất định đến huyết áp trong điều kiện phù hợp, hiện không có cơ sở để xem chúng là phương pháp xử trí thay thế cho điều trị y tế đối với cơn tăng huyết áp nặng.

Thậm chí, việc tắm nước nóng, ngâm chân hoặc massage trong lúc người bệnh đang chóng mặt, yếu sức hay có dấu hiệu tổn thương thần kinh có thể tiềm ẩn thêm nguy cơ mất an toàn.

Sai lầm cần đặc biệt tránh là tự ý sử dụng thuốc hạ huyết áp tác dụng nhanh, tăng liều thuốc đang dùng hoặc uống thuốc được kê cho người khác. Huyết áp giảm quá nhanh có thể làm suy giảm tưới máu đến não, tim và thận, nhất là ở những người có bệnh lý tim mạch, xơ vữa động mạch hoặc tăng huyết áp kéo dài.

Đối với người đã được chẩn đoán tăng huyết áp, việc dùng thuốc cần tuân thủ đơn điều trị. Người bệnh không nên tự ngừng thuốc khi thấy huyết áp ổn định, cũng không tự điều chỉnh liều lượng nếu chưa được bác sỹ hướng dẫn.

Trường hợp chỉ số huyết áp tiếp tục ở mức rất cao sau khi đo lại, ngay cả khi chưa có biểu hiện bất thường, người bệnh vẫn cần liên hệ nhân viên y tế sớm để được đánh giá và quyết định hướng xử trí phù hợp.

Các chuyên gia lưu ý, xử trí tăng huyết áp không đơn thuần là đưa chỉ số huyết áp trở về mức bình thường trong thời gian ngắn mà còn phải xác định nguyên nhân, đánh giá nguy cơ tổn thương cơ quan và lựa chọn tốc độ hạ huyết áp an toàn.

Bên cạnh việc nhận biết và xử trí những đợt tăng huyết áp bất thường, kiểm soát huyết áp lâu dài vẫn là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim và các biến chứng tim mạch.

Theo các chuyên gia y tế, tăng huyết áp chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, trong đó có tuổi tác, tiền sử gia đình, thừa cân, béo phì, chế độ ăn nhiều muối, hút thuốc lá, sử dụng rượu bia, ít vận động và căng thẳng kéo dài.

Ngoài các trường hợp tăng huyết áp nguyên phát, một bộ phận người bệnh có thể mắc tăng huyết áp thứ phát liên quan đến bệnh thận, rối loạn nội tiết, bệnh tuyến giáp, hội chứng ngưng thở khi ngủ hoặc tác dụng của một số loại thuốc. Việc xác định nguyên nhân giúp bác sỹ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp, đồng thời hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển và tái phát những đợt tăng huyết áp nặng.

Để kiểm soát huyết áp, người dân cần duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, giảm lượng muối trong khẩu phần ăn, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhiều chất béo bão hòa, đồng thời tăng cường rau xanh, trái cây và những thực phẩm có lợi cho sức khỏe tim mạch.

Bên cạnh đó, duy trì cân nặng phù hợp, vận động thể lực đều đặn, ngủ đủ giấc, kiểm soát căng thẳng, tránh hút thuốc lá và hạn chế rượu bia cũng góp phần cải thiện hiệu quả điều trị.

Đối với những người có bệnh nền như đái tháo đường, rối loạn lipid máu, bệnh thận mạn hoặc tiền sử bệnh tim mạch, việc theo dõi huyết áp cần được thực hiện thường xuyên hơn theo hướng dẫn của bác sỹ. Tùy tình trạng sức khỏe, người bệnh có thể được chỉ định xét nghiệm máu, nước tiểu, điện tâm đồ, siêu âm tim hoặc các thăm dò chuyên sâu để đánh giá mức độ ảnh hưởng của tăng huyết áp đối với các cơ quan.

Theo chuyên gia, người trưởng thành nên chủ động kiểm tra huyết áp định kỳ, ngay cả lúc cơ thể hoàn toàn khỏe mạnh. Những người đã được chẩn đoán mắc tăng huyết áp cần duy trì thói quen đo huyết áp tại nhà, ghi chép chỉ số, tái khám đúng lịch và tuân thủ phác đồ điều trị.

Đặc biệt, không nên xem việc huyết áp trở về bình thường sau một thời gian dùng thuốc là dấu hiệu bệnh đã khỏi hoàn toàn. Tự ý ngừng điều trị có thể khiến huyết áp tăng trở lại, làm gia tăng nguy cơ biến chứng.

Phát hiện sớm, kiểm soát huyết áp ổn định và xử trí đúng những tình huống bất thường có ý nghĩa quyết định trong bảo vệ sức khỏe tim mạch. Với các trường hợp tăng huyết áp nghiêm trọng, việc tiếp cận y tế kịp thời luôn quan trọng hơn những biện pháp cố gắng hạ huyết áp nhanh tại nhà.