Tại Hội thảo chuyên đề về các giải pháp thúc đẩy dinh dưỡng lành mạnh trong phòng, chống bệnh không lây nhiễm vừa được tổ chức, các chuyên gia cảnh báo thừa cân, béo phì, tăng huyết áp và những yếu tố nguy cơ liên quan đến dinh dưỡng đều đang có xu hướng đáng lo ngại. Hội thảo do Cục Phòng bệnh phối hợp với Trường Đại học Y tế công cộng, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và HealthBridge tổ chức.

Dinh dưỡng không hợp lý đang trở thành một trong những vấn đề cần được kiểm soát để giảm gánh nặng bệnh không lây nhiễm.

TS.Lê Thái Hà, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết, phòng bệnh chủ động đang nhận được sự quan tâm ngày càng lớn của người dân. Cùng với cung cấp thông tin chính xác, việc tạo dựng những chuẩn mực hướng tới lối sống lành mạnh cần có sự tham gia của cơ quan quản lý, giới chuyên môn, nhà nghiên cứu và truyền thông.

Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, TS.Angela Pratt cũng lưu ý các bệnh không lây nhiễm như ung thư, đái tháo đường và tim mạch đang gây hậu quả nặng nề. Việt Nam đã xác định định hướng chuyển từ điều trị sang phòng ngừa bệnh tật, trong đó thúc đẩy chế độ dinh dưỡng lành mạnh giữ vai trò quan trọng.

Bức tranh đáng lo ngại thể hiện rõ qua tốc độ gia tăng thừa cân, béo phì. Theo PGS-TS.Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng quốc gia, tỷ lệ thừa cân, béo phì tại Việt Nam đã tăng gấp đôi sau 10 năm. Trung bình cứ 5 trẻ có một trẻ thừa cân, béo phì, trong lúc tỷ lệ này ở người trưởng thành đã lên tới 22%.

Tình trạng đáng chú ý hơn tại các đô thị lớn, với trung bình cứ 3 trẻ có một trẻ thừa cân, béo phì. Việt Nam được xếp trong nhóm quốc gia có tốc độ gia tăng béo phì nhanh và đang phải đối mặt với gánh nặng kép về dinh dưỡng.

Kiểm soát béo phì không đơn giản chỉ bằng việc giảm lượng thức ăn. Tình trạng này chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tố như di truyền, dinh dưỡng, vận động, tâm lý và môi trường.

Một vấn đề khác được các chuyên gia đặc biệt lưu ý là lượng muối trong khẩu phần của người Việt vẫn cao. WHO khuyến nghị mức tiêu thụ dưới 5 gram muối mỗi người mỗi ngày, trong lúc mức sử dụng tại Việt Nam cao hơn khoảng 1,6 lần. Đáng chú ý, nhóm có nguy cơ cao như người tăng huyết áp, đái tháo đường vẫn ăn mặn hơn quần thể chung.

Không chỉ béo phì, số người mắc tăng huyết áp cũng đang tăng đáng kể. Thạc sỹ Dương Ngọc Long, Viện Tim mạch, Bệnh viện Bạch Mai cho biết 80% số ca tử vong tại Việt Nam liên quan đến bệnh không lây nhiễm, trong đó hơn 30% do các yếu tố tim mạch. Việt Nam được xếp vào nhóm quốc gia có nguy cơ tim mạch cao.

Số liệu được dẫn tại hội thảo cho thấy tỷ lệ tăng huyết áp tăng từ 18,9% năm 2015 lên 26,2% năm 2021, tương đương mức tăng 7,3 điểm phần trăm chỉ sau 6 năm. Các con số này được tính với ngưỡng huyết áp 140/90 mmHg. Theo Ths.Dương Ngọc Long, sự gia tăng huyết áp trong cộng đồng có thể khiến các biến cố tim mạch xuất hiện sớm hơn. Chuyên gia ví những thay đổi khó nhận biết của tăng huyết áp có thể “ăn cắp” khoảng 5 năm cuộc đời nếu các yếu tố nguy cơ không được kiểm soát tốt.

Dinh dưỡng hợp lý có thể góp phần cải thiện huyết áp. Các số liệu được trình bày tại hội thảo cho thấy chế độ ăn nhiều rau quả giúp giảm khoảng 2,8 mmHg, chế độ ăn kết hợp nhiều rau quả giảm khoảng 5,5 mmHg. Ở người đã mắc tăng huyết áp áp dụng chế độ ăn kết hợp, mức giảm được ghi nhận lên tới 11,4 mmHg.

Những con số này cho thấy thay đổi chế độ ăn không chỉ có ý nghĩa với người đã mắc bệnh mà còn có giá trị trong kiểm soát các yếu tố nguy cơ từ sớm.

Để cải thiện dinh dưỡng ở quy mô cộng đồng, các chuyên gia cho rằng chỉ vận động từng cá nhân thay đổi thói quen ăn uống là chưa đủ. Những giải pháp về chính sách, môi trường thực phẩm, trường học và y tế cơ sở cần được triển khai đồng bộ.

WHO đề xuất tăng cường cung cấp thông tin rõ ràng về đồ uống có đường, mức tiêu thụ muối và các vấn đề sức khỏe liên quan. Ghi nhãn dinh dưỡng trực quan ở mặt trước bao bì cũng được xem là một công cụ hỗ trợ người tiêu dùng nhận biết thành phần dinh dưỡng và lựa chọn thực phẩm phù hợp hơn.

Còn PGS-TS.Trương Tuyết Mai đề xuất một loạt giải pháp, trong đó có sử dụng chính sách giá và thuế đối với sản phẩm có hàm lượng đường cao, bổ sung nhãn cảnh báo dinh dưỡng ở mặt trước bao bì, thiết lập ngưỡng natri tối đa, loại bỏ chất béo chuyển hóa công nghiệp và xây dựng tiêu chuẩn bắt buộc đối với bữa ăn học đường, căng tin.

Các giải pháp khác gồm kiểm soát điểm bán thực phẩm quanh cổng trường, đưa tư vấn dinh dưỡng vào y tế cơ sở, thúc đẩy tiêu thụ rau quả và kiểm soát chặt các yếu tố nguy cơ như thuốc lá, rượu bia, ít vận động và ăn nhiều muối. Lượng rau quả tiêu thụ hiện mới đạt khoảng 60% mức WHO khuyến nghị.

Sự gia tăng nhanh của béo phì và tăng huyết áp cho thấy phòng bệnh không lây nhiễm cần bắt đầu trước lúc xuất hiện biến chứng. Một khẩu phần ăn hợp lý, giảm muối, tăng rau quả và duy trì vận động cần đi cùng những chính sách giúp người dân dễ dàng tiếp cận, nhận biết và lựa chọn thực phẩm có lợi hơn cho sức khỏe.