Trước diễn biến dịch ngày càng phức tạp, các chuyên gia nhấn mạnh yêu cầu thay đổi cách tiếp cận, kết hợp giám sát dịch tễ, kiểm soát muỗi truyền bệnh và tiêm vắc-xin nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh, nhập viện và tử vong.

Sốt xuất huyết gia tăng, thách thức kiểm soát dịch ngày càng lớn

Ngày 6/11, tại Hà Nội, Hội nghị Sốt xuất huyết Dengue 2026 quy tụ hơn 700 đại biểu, chuyên gia trong nước và quốc tế, cùng đại diện Bộ Y tế, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và ngành y tế của 34 tỉnh, thành phố. Hội nghị tập trung đánh giá tình hình dịch tễ, cập nhật bằng chứng khoa học, kinh nghiệm điều trị và các giải pháp dự phòng sốt xuất huyết trong bối cảnh bệnh tiếp tục gây gánh nặng lớn đối với hệ thống y tế.

TS.Hoàng Minh Đức, Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho rằng, dù Việt Nam đã triển khai nhiều biện pháp phòng, chống, sốt xuất huyết vẫn là bệnh truyền nhiễm lưu hành với số ca mắc cao.

Thông tin tại Hội nghị cho thấy, trong 10 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 170.684 ca mắc sốt xuất huyết Dengue và 21 trường hợp tử vong, số mắc tăng 26% so với cùng kỳ năm 2025. Miền Nam chiếm 66,8% tổng số ca bệnh, tiếp đến là Tây Nguyên 17,5%, miền Trung 9,8% và miền Bắc 5,9%.

Trước đó, năm 2025, Việt Nam ghi nhận 184.903 ca mắc. Những con số này tiếp tục phản ánh gánh nặng kéo dài của sốt xuất huyết, căn bệnh đã lưu hành tại Việt Nam hơn bốn thập kỷ và vẫn ghi nhận các trường hợp tử vong hằng năm.

Đáng chú ý, đặc điểm dịch tễ đang có nhiều thay đổi. Nếu trước đây sốt xuất huyết thường gia tăng vào mùa mưa và tập trung chủ yếu tại khu vực phía Nam, miền Trung, hiện bệnh lưu hành quanh năm tại nhiều địa phương, kể cả những tỉnh miền núi phía Bắc như Tuyên Quang, Sơn La, vốn từng ít ghi nhận ca mắc.

Cùng với sự mở rộng địa bàn lưu hành, cả bốn tuýp huyết thanh virus Dengue gồm DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4 đều đang hiện diện tại Việt Nam. Tuýp virus ưu thế thay đổi theo thời gian và khu vực, trong đó DENV-3 đã tái xuất hiện từ cuối năm 2024 sau nhiều năm ít được ghi nhận.

Số liệu giám sát tại khu vực phía Nam trong tháng 9/2026 cho thấy DENV-2 chiếm 69%, DENV-1 chiếm 27,5% trong các mẫu được xác định tuýp virus. Do miễn dịch sau nhiễm không tạo khả năng bảo vệ đầy đủ trước các tuýp khác, người từng mắc sốt xuất huyết vẫn có nguy cơ tái nhiễm, thậm chí diễn biến nặng trong những lần mắc tiếp theo.

Bên cạnh sự lưu hành đồng thời của nhiều tuýp virus, biến đổi khí hậu, thời tiết thất thường, đô thị hóa nhanh và tình trạng muỗi kháng hóa chất cũng đang khiến công tác dự báo, kiểm soát dịch trở nên khó khăn hơn.

TS.Hoàng Minh Đức, Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho rằng, dù Việt Nam đã triển khai nhiều biện pháp phòng, chống, sốt xuất huyết vẫn là bệnh truyền nhiễm lưu hành với số ca mắc cao. Thực tế này đặt ra yêu cầu tiếp tục đánh giá hiệu quả của các giải pháp hiện có, cập nhật tiến bộ khoa học và lựa chọn những phương thức phòng bệnh phù hợp hơn.

Lãnh đạo Cục Phòng bệnh nhấn mạnh việc kết hợp kinh nghiệm quốc tế với điều kiện thực tiễn Việt Nam, tăng cường kiểm soát muỗi truyền bệnh và nâng cao nhận thức cộng đồng, qua đó giảm gánh nặng bệnh tật.

Ở góc độ điều trị, GS-TS.Nguyễn Văn Kính, nguyên Giám đốc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, lưu ý sốt xuất huyết có thể diễn biến nguy hiểm ngay cả sau khi người bệnh bắt đầu hạ sốt. Giai đoạn từ ngày thứ ba đến ngày thứ bảy của bệnh thường là thời điểm cần đặc biệt theo dõi, do nguy cơ thoát huyết tương, sốc và các biến chứng nghiêm trọng.

Người bệnh vì vậy không nên chủ quan khi thấy hết sốt, mà cần theo dõi các dấu hiệu cảnh báo và tái khám đúng hướng dẫn. Đặc biệt, trẻ em, người cao tuổi và người mắc bệnh nền cần được quan tâm do nguy cơ gặp biến chứng nặng.

Kết hợp tiêm chủng, kiểm soát muỗi và giám sát dịch tễ

Trước những thay đổi của tình hình dịch bệnh, các chuyên gia cho rằng chiến lược phòng, chống sốt xuất huyết cần chuyển mạnh từ ứng phó với các đợt bùng phát sang dự phòng chủ động, có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, hệ thống y tế và cộng đồng.

Một trong những nội dung được quan tâm tại Hội nghị Sốt xuất huyết Dengue 2026 là vai trò của tiêm chủng trong chiến lược phòng bệnh tổng thể, bên cạnh các biện pháp kiểm soát muỗi truyền bệnh đã được triển khai nhiều năm qua.

TS.BS. Rosana Richtmann, Giám đốc Ủy ban Kiểm soát Nhiễm khuẩn, Bệnh viện Phụ sản Santa Joana, nguyên Chủ tịch Hội Truyền nhiễm São Paulo (Brazil), chia sẻ kinh nghiệm triển khai vắc-xin phòng sốt xuất huyết tại quốc gia này.

Brazil bắt đầu đưa vắc-xin vào chương trình tiêm chủng công từ năm 2024, ban đầu tại 521 địa phương, sau đó mở rộng tới 2.752 địa phương, với khoảng 24 triệu liều được phân phối.

Dữ liệu thực tế tại São Paulo giai đoạn 2024-2025 ghi nhận người tiêm đủ hai mũi giảm 73,1% nguy cơ mắc sốt xuất huyết có triệu chứng và giảm 87,9% nguy cơ nhập viện. Hiệu quả bảo vệ vẫn được ghi nhận trong bối cảnh tuýp virus DENV-3 tái xuất hiện.

GS-TS.Nguyễn Văn Kính đã trình bày những nội dung cập nhật trong dự thảo Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị sốt xuất huyết Dengue năm 2026.

Kết quả này cung cấp thêm bằng chứng về vai trò của tiêm chủng trong giảm gánh nặng sốt xuất huyết. Tuy nhiên, hiệu quả bảo vệ còn phụ thuộc vào đối tượng, điều kiện triển khai và đặc điểm dịch tễ, do đó cần được xem xét trong tổng thể các giải pháp phòng bệnh.

Tại Việt Nam, GS-TS.Nguyễn Văn Kính đã trình bày những nội dung cập nhật trong dự thảo Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị sốt xuất huyết Dengue năm 2026, được xây dựng trên cơ sở hướng dẫn năm 2023, kết hợp các khuyến cáo mới của WHO và kinh nghiệm điều trị thực tế.

Dự thảo chú trọng cập nhật việc điều trị các thể bệnh nặng, biến chứng, tích hợp hướng dẫn cho người lớn và trẻ em; đồng thời bổ sung kỹ thuật siêu âm tại giường nhằm hỗ trợ đánh giá tình trạng sốc, nguy cơ tái sốc và lựa chọn phương án bù dịch phù hợp.

Đáng chú ý, nội dung dự phòng trong dự thảo đề cập việc kết hợp tiêm vắc-xin theo quy định hiện hành với giám sát dịch tễ, phòng tránh muỗi đốt, diệt bọ gậy, lăng quăng và kiểm soát côn trùng trung gian truyền bệnh.

Cách tiếp cận này phù hợp với định hướng kiểm soát sốt xuất huyết tích hợp của WHO, trong đó tiêm chủng là một trong những công cụ dự phòng, không thay thế các biện pháp kiểm soát muỗi và huy động sự tham gia của cộng đồng.

Các chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh sự cần thiết của chiến lược phòng bệnh chủ động trong bối cảnh sốt xuất huyết hiện chưa có thuốc kháng virus điều trị đặc hiệu. Việc kiểm soát tốt dịch bệnh đòi hỏi duy trì đồng thời nhiều giải pháp, từ giám sát ca mắc, phát hiện sớm ổ dịch đến tổ chức điều trị kịp thời và nâng cao ý thức phòng bệnh của người dân.

Ông Benjamin Ping, Tổng Giám đốc Takeda Việt Nam cho rằng, dù nhận thức của cộng đồng về sốt xuất huyết tương đối cao, nhiều người vẫn chưa hiểu đầy đủ nguy cơ và mức độ nghiêm trọng của bệnh đối với bản thân, gia đình. Vì vậy, tăng cường các giải pháp dự phòng dựa trên bằng chứng khoa học, trong đó có tiêm chủng phù hợp, cần được quan tâm trong chiến lược phòng, chống dịch tổng thể.

Ở cấp độ cộng đồng, các chuyên gia khuyến cáo mỗi gia đình cần thường xuyên vệ sinh môi trường sống, loại bỏ vật dụng đọng nước, đậy kín dụng cụ chứa nước sinh hoạt, diệt lăng quăng và thực hiện các biện pháp tránh muỗi đốt. Phun hóa chất diệt muỗi phải tuân thủ hướng dẫn chuyên môn để bảo đảm hiệu quả và an toàn.

Đối với tiêm chủng, trước đó, trao đổi với phóng viên, theo các bác sỹ của Hệ thống tiêm chủng Long Châu, hiện nay, Qdenga là vắc-xin sốt xuất huyết đầu tiên được cấp phép lưu hành tại Việt Nam. Đây là vắc-xin chứa virus Dengue sống giảm độc lực, có khả năng kích thích cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch chống lại cả 4 type virus Dengue gồm DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4.

Theo dữ liệu nghiên cứu và thực tế triển khai tại nhiều quốc gia, sau khi hoàn thành đủ hai mũi tiêm, vắc-xin có hiệu quả bảo vệ phòng bệnh sốt xuất huyết hơn 80% sau 12 tháng và giúp giảm nguy cơ nhập viện hơn 90% sau 18 tháng.

Giới chuyên môn đánh giá đây là bước tiến rất quan trọng trong cuộc chiến với sốt xuất huyết, nhất là trong bối cảnh dịch bệnh ngày càng diễn biến phức tạp và có xu hướng gia tăng tại nhiều khu vực đô thị.