-
120 năm Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức - Di sản ngoại khoa, khát vọng vươn tầm
-
Sốt xuất huyết tăng mạnh tại TP.HCM, gần 2.500 ca mắc trong một tuần
-
Tin mới y tế ngày 20/11: Đề xuất bổ sung dinh dưỡng điều trị vào quyền lợi bảo hiểm y tế
-
Vi khuẩn đa kháng thuốc gia tăng, nhiều bệnh viện thiếu năng lực ứng phó -
Bệnh thần kinh gia tăng gánh nặng, cần mở rộng cơ hội tiếp cận điều trị
TP.HCM từng bước kết nối nguồn lực xét nghiệm công lập và tư nhân, hình thành mạng lưới giám sát thống nhất, hướng tới nâng cao năng lực ứng phó với các nguy cơ dịch bệnh trong tương lai.
Đại dịch Covid-19 đã cho thấy khả năng phát hiện sớm tác nhân gây bệnh, tổ chức xét nghiệm trên diện rộng và chia sẻ dữ liệu dịch tễ có ý nghĩa quan trọng đối với hiệu quả kiểm soát dịch bệnh. Trong những tình huống y tế công cộng khẩn cấp, năng lực ứng phó của hệ thống y tế phụ thuộc vào khả năng phối hợp đồng bộ giữa các đơn vị, từ giám sát, xét nghiệm đến phân tích thông tin và triển khai biện pháp can thiệp.
![]() |
| TP.HCM đang thúc đẩy cách tiếp cận này thông qua việc xây dựng mạng lưới xét nghiệm giám sát bệnh truyền nhiễm đến năm 2030. |
Bài học đặt ra không đơn thuần là đầu tư thêm trang thiết bị hay mở rộng số lượng phòng xét nghiệm, mà cần xây dựng một hệ thống có khả năng vận hành thống nhất, huy động nguồn lực nhanh chóng và duy trì trạng thái sẵn sàng ngay cả trong điều kiện không có dịch.
Trong bối cảnh các bệnh truyền nhiễm mới nổi, tái nổi tiếp tục tiềm ẩn nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng, TP.HCM đang thúc đẩy cách tiếp cận này thông qua việc xây dựng mạng lưới xét nghiệm giám sát bệnh truyền nhiễm đến năm 2030. Đây được xem là một bước chuyển trong phát triển năng lực y tế dự phòng, đặt trọng tâm vào phát hiện sớm, cảnh báo nguy cơ và chủ động chuẩn bị các phương án ứng phó.
Sở Y tế TP.HCM đã ban hành Kế hoạch số 16548/KH-SYT về thành lập và phát triển mạng lưới xét nghiệm giám sát bệnh truyền nhiễm. Kế hoạch hướng tới kết nối các phòng xét nghiệm thuộc hệ thống công lập và tư nhân, tăng cường khả năng chia sẻ dữ liệu, điều phối mẫu bệnh phẩm và huy động công suất xét nghiệm trong những tình huống khẩn cấp.
Chủ trương này có ý nghĩa đặc biệt đối với TP.HCM, trung tâm kinh tế, giao thương và kết nối quốc tế lớn của cả nước. Sau khi mở rộng địa giới hành chính, sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, phạm vi quản lý y tế của Thành phố rộng hơn, với những đặc điểm dân cư, môi trường và nguy cơ dịch bệnh đa dạng. Điều đó đòi hỏi hệ thống y tế phải có khả năng giám sát trên quy mô lớn, nhận diện sớm các nguy cơ và tổ chức ứng phó phù hợp với từng địa bàn.
Kết nối nguồn lực công - tư, hình thành hạ tầng giám sát dịch bệnh
Một trong những vấn đề đặt ra đối với hệ thống xét nghiệm hiện nay là sự phân tán về nguồn lực và hạn chế trong kết nối, chia sẻ thông tin giữa các đơn vị.
TP.HCM có mạng lưới phòng xét nghiệm tương đối đa dạng, bao gồm các cơ sở y tế dự phòng, bệnh viện công lập, bệnh viện tư nhân và các đơn vị xét nghiệm chuyên sâu. Nhiều cơ sở đã triển khai những kỹ thuật hiện đại trong lĩnh vực vi sinh, sinh học phân tử, đáp ứng nhu cầu chẩn đoán và theo dõi các bệnh truyền nhiễm.
Kết quả khảo sát tháng 8/2025 cho thấy năng lực xét nghiệm trên địa bàn nhìn chung đáp ứng yêu cầu đối với tình hình bệnh tật hiện tại. Tuy nhiên, hệ thống vẫn tồn tại những khoảng trống trong chia sẻ dữ liệu, điều phối mẫu bệnh phẩm, hỗ trợ kỹ thuật và huy động công suất, đặc biệt giữa y tế dự phòng với hệ thống điều trị, giữa khu vực công lập và tư nhân.
Thực trạng này cho thấy thách thức không hoàn toàn nằm ở việc thiếu cơ sở xét nghiệm có năng lực, mà còn ở khả năng tổ chức và sử dụng hiệu quả những nguồn lực đã được đầu tư. Nếu các phòng xét nghiệm hoạt động thiếu liên thông, năng lực của từng đơn vị khó được chuyển hóa thành sức mạnh chung của toàn hệ thống, nhất là trong những tình huống số lượng mẫu xét nghiệm tăng đột biến.
Để khắc phục, TP.HCM xây dựng mạng lưới với ba cấu phần chính, gồm Ban điều hành, hệ thống thu thập và vận chuyển mẫu bệnh phẩm, cùng các phòng xét nghiệm được phân thành 5 cấp độ năng lực. Trong đó, Sở Y tế giữ vai trò chỉ đạo, điều hành tổng thể; Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) là cơ quan thường trực, đầu mối kỹ thuật và điều phối chuyên môn; Trung tâm Kiểm chuẩn xét nghiệm Thành phố tham gia hỗ trợ bảo đảm chất lượng xét nghiệm.
Điểm đáng chú ý là hệ thống thu thập, vận chuyển và điều phối mẫu bệnh phẩm được thiết lập như một cấu phần thường trực, vận hành ngay trong điều kiện bình thường. Việc duy trì cơ chế này giúp các đơn vị hình thành quy trình phối hợp ổn định, bảo đảm mẫu bệnh phẩm được tiếp nhận, phân luồng và chuyển đến cơ sở có năng lực phù hợp, thay vì chỉ tổ chức kết nối sau khi dịch bệnh bùng phát.
Cách tiếp cận này cũng đặt ra yêu cầu chuyển đổi số trong quản lý năng lực xét nghiệm. Thay vì chỉ quản lý danh sách các đơn vị tham gia, ngành y tế cần nắm bắt được khả năng thực tế của từng phòng xét nghiệm, từ kỹ thuật chuyên môn, nhân lực đến công suất hoạt động, qua đó có cơ sở điều phối nguồn lực nhanh chóng và chính xác hơn.
Theo kế hoạch, trong quý IV/2026, Sở Y tế sẽ thành lập mạng lưới và Ban điều hành, tổ chức ký kết thỏa thuận tham gia với các phòng xét nghiệm, đồng thời đưa hệ thống vào vận hành. Đến năm 2030, Thành phố phấn đấu có 70% phòng xét nghiệm thực hiện xét nghiệm bệnh truyền nhiễm tham gia mạng lưới và 90% số phòng xét nghiệm được cập nhật thông tin năng lực trên bản đồ số.
Bản đồ số năng lực xét nghiệm được kỳ vọng trở thành công cụ quản lý, giúp ngành y tế xác định những khu vực có khả năng đáp ứng cao, phát hiện khoảng trống cần bổ sung nguồn lực và chủ động huy động các đơn vị phù hợp trong từng tình huống.
Tuy nhiên, hiệu quả của mạng lưới sẽ phụ thuộc vào khả năng duy trì chất lượng dữ liệu, chuẩn hóa quy trình chuyên môn và bảo đảm sự phối hợp thực chất giữa các cơ sở. Việc kết nối cần đi cùng với hệ thống kiểm chuẩn, nội kiểm, ngoại kiểm, bảo đảm an toàn sinh học và cơ chế chia sẻ thông tin thống nhất, giúp kết quả xét nghiệm có đủ độ tin cậy để phục vụ các quyết định phòng, chống dịch.
Chủ động phòng ngừa, sẵn sàng trước những nguy cơ đại dịch
Cùng với xây dựng hạ tầng xét nghiệm, mục tiêu quan trọng hơn của mạng lưới là hình thành năng lực giám sát, phát hiện và cảnh báo sớm trước những tác nhân gây bệnh có khả năng lây lan rộng trong cộng đồng.
Trong điều kiện bình thường, các phòng xét nghiệm sẽ tham gia giám sát thường quy, theo dõi sự lưu hành của những chủng virus có nguy cơ gây dịch, phát hiện các trường hợp nhiễm tác nhân mới và những thay đổi về đặc điểm di truyền của mầm bệnh.
Việc kết nối kết quả xét nghiệm với dữ liệu dịch tễ sẽ giúp nhận diện những tín hiệu bất thường, chẳng hạn sự gia tăng đột ngột của một nhóm bệnh, xuất hiện tác nhân chưa từng được ghi nhận hoặc phát hiện biến đổi đáng chú ý của virus đang lưu hành. Những thông tin này có thể cung cấp cơ sở khoa học để ngành y tế đánh giá nguy cơ, khoanh vùng và tổ chức can thiệp sớm.
Để duy trì trạng thái sẵn sàng, từ năm 2027, thành phố dự kiến tổ chức tập huấn và diễn tập tình huống giả định hằng năm, đồng thời tăng cường chuẩn bị trang thiết bị, vật tư, hóa chất và sinh phẩm phục vụ xét nghiệm các bệnh truyền nhiễm mới nổi, tái nổi.
Đặc biệt, công tác giám sát sẽ được mở rộng theo cách tiếp cận “Một sức khỏe”, tăng cường phối hợp giữa y tế, thú y và môi trường nhằm nhận diện sớm những nguy cơ dịch bệnh có nguồn gốc từ động vật hoặc các yếu tố môi trường. Đây cũng là yêu cầu cần thiết trong bối cảnh sự giao thoa giữa hoạt động của con người, động vật và những biến đổi môi trường có thể tạo điều kiện cho các tác nhân gây bệnh xuất hiện, lan truyền.
Đối với tình huống xuất hiện tác nhân gây bệnh mới có nguy cơ lây lan toàn cầu nhưng chưa ghi nhận tại TP.HCM, HCDC sẽ phối hợp với Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford (OUCRU) và Viện Pasteur TP.HCM chủ động chuẩn bị kỹ thuật xét nghiệm, sinh phẩm và vật tư. Các phòng xét nghiệm từ cấp độ 4 trở lên được đặt trong trạng thái sẵn sàng huy động, đồng thời tăng cường trao đổi dữ liệu xét nghiệm và thông tin di truyền của tác nhân gây bệnh với những địa phương đã phát hiện ca bệnh.
Trong trường hợp dịch bệnh xuất hiện trên địa bàn, mạng lưới xét nghiệm từ cấp độ 1 đến cấp độ 5 sẽ được huy động phù hợp với mức độ nguy cơ. Hoạt động xét nghiệm tập trung vào những trường hợp nghi ngờ mắc bệnh, người tiếp xúc gần, các điểm có nguy cơ cao và khu vực cách ly.
Nếu nhu cầu xét nghiệm tăng nhanh, thành phố có thể mở rộng công suất thông qua huy động phòng xét nghiệm liên ngành, phòng xét nghiệm lưu động và lực lượng hỗ trợ. Hệ thống vận chuyển, điều phối mẫu đã được tổ chức thường xuyên sẽ đóng vai trò kết nối, giúp phân bổ công suất giữa các cơ sở, hạn chế nguy cơ quá tải cục bộ và bảo đảm hoạt động xét nghiệm được duy trì liên tục.
Những phương án này cho thấy yêu cầu ứng phó với dịch bệnh đang được đặt trong một hệ thống chuẩn bị dài hạn, thay vì chỉ tập trung xử lý các tình huống phát sinh. Năng lực xét nghiệm được phát triển đồng thời với khả năng giám sát, chia sẻ dữ liệu, điều phối chuyên môn và huy động nguồn lực, tạo cơ sở nâng cao tính chủ động của hệ thống y tế dự phòng.
Tuy nhiên, để mạng lưới vận hành bền vững, việc đầu tư trang thiết bị cần được kết hợp với đào tạo nhân lực, duy trì vật tư xét nghiệm, cập nhật kỹ thuật và bảo đảm chất lượng chuyên môn. Cùng với đó, cơ chế phối hợp giữa các đơn vị cần được kiểm nghiệm thường xuyên thông qua hoạt động giám sát, diễn tập và đánh giá khả năng đáp ứng thực tế.
-
120 năm Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức - Di sản ngoại khoa, khát vọng vươn tầm
-
Sốt xuất huyết tăng mạnh tại TP.HCM, gần 2.500 ca mắc trong một tuần
-
Tin mới y tế ngày 20/11: Đề xuất bổ sung dinh dưỡng điều trị vào quyền lợi bảo hiểm y tế
-
Vi khuẩn đa kháng thuốc gia tăng, nhiều bệnh viện thiếu năng lực ứng phó
-
Bệnh thần kinh gia tăng gánh nặng, cần mở rộng cơ hội tiếp cận điều trị -
Tăng hậu kiểm, bảo đảm mục tiêu phòng, chống tác hại thuốc lá -
Chuyển mùa, gia tăng nguy cơ bệnh hô hấp và biến cố tim mạch -
Tin mới y tế ngày 19/11: Thiếu máy xạ trị, bệnh nhân ung thư đối mặt nguy cơ chậm điều trị -
Tăng miễn dịch cộng đồng, giảm nguy cơ bùng phát dịch bệnh -
Đầu tư gần 3.000 tỷ đồng, hướng tới sản xuất vắc-xin công nghệ cao
-
Carlsberg Việt Nam thúc đẩy chuyển đổi xanh với hệ thống điện mặt trời áp mái mới tại nhà máy bia Phú Bài
-
Vietcombank - Hành trình 11 năm bền bỉ giữ vững vị thế ngân hàng có môi trường làm việc tốt nhất Việt Nam
-
AMY lên sàn HOSE: Nội lực sản xuất gặp thị trường vốn
-
Trao quyền để bứt phá: Decathlon dẫn đầu Nơi làm việc tốt nhất Việt Nam ngành Sản xuất 2026
-
Chủ tịch FPT Software: Khi AI chỉ làm tốt việc tổng quát, chiến thắng thuộc về người hiểu sâu lõi vận hành
-
SBO Precision Technology Vietnam được vinh danh 3 hạng mục giải thưởng tại APEA 2026
