Dự án cao tốc "đói" vật liệu

Thanh tra Chính phủ vừa thông báo Kết luận thanh tra số 679/KL-TTCP về công tác quản lý, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng tại TP.Cần Thơ, tỉnh An Giang và Cà Mau. 

Theo đó trên địa bàn các địa phương trên có 2 dự án gồm: Dự án cao tốc Châu Đốc-Cần Thơ-Sóc Trăng giai đoạn 1 được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 60/2022/QH15 ngày 16/6/2022, có tổng chiều dài khoảng hơn 188 km,đi qua địa bàn tỉnh An Giang và TP. cần Thơ, được chia thành 4 dự án thành phần, gồm: DATP1 do UBND tỉnh An Giang làm cơ quan chủ quản; DATP2, DATP3, DATP4 do UBND TP. Cần Thơ làm cơ quan chủ quản.

Tiếp đến là Dự án cao tốc Cần Thơ-Cà Mau (dự án thành phần đoạn Cần Thơ-Hậu Giang và đoạn Hậu Giang-Cà Mau, thuộc Dự án xây dựng công trình đường bộ cao tốc Bắc Nam phía Đông giai đoạn 2021 -2025) được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 44/2022/QH15 ngày 11/01/2022. Dự án có tổng chiều dài toàn tuyến là 109 km. 

Đắp nền đường Dự án cao tốc Châu Đốc-Cần Thơ-Sóc Trăng.

UBND TP Cần Thơ, UBND tỉnh An Giang đã xác định tổng nhu cầu cát của 2 Dự án khoảng 41,057 triệu m³. Đến ngày 30/6/2026, UBND TP. Cần Thơ, UBND tỉnh An Giang báo cáo đã xác định được nguồn để cung cấp đủ cát cho các Dự án, trừ DATP4 còn thiếu khoảng 1,566 triệu m³ cát chưa xác định được nguồn. Tại thời điểm làm việc với Đoàn thanh tra ngày 17/7/2026, Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ báo cáo đã xác định được nguồn để cấp phần cát còn thiếu nêu trên.

Về vật liệu đá, UBND tỉnh An Giang  điều phối cung cấp vật liệu đá cho 2 Dự án. Tổng nhu cầu đá của Dự án cao tốc Châu Đốc-Cần Thơ-Sóc Trăng giai đoạn 1 khoảng 5.730.000 m³, trong đó còn thiếu chưa xác định được nguồn 2.503.359 m^3. Tổng nhu cầu đá của Dự án cao tốc Cần Thơ-Cà Mau khoảng 3,08 triệu m³, trong đó còn thiếu chưa xác định được nguồn khoảng 0,35 triệu m³.

 Bên cạnh chỉ ra những vi phạm trong quản lý, cấp phép, điều phối, phối hợp giữa chính quyền các địa phương nêu trên, điểm đáng lưu ý nhất, tại kết luận thanh tra là tình trạng một số doanh nghiệp được giao khai thác cát phục vụ cao tốc nhưng không bảo đảm công suất, không khai thác hết trữ lượng được cấp.

Điển hình là Tổng công ty Xây dựng công trình giao thông 5, đơn vị khai thác mỏ MS05. Trong tổng trữ lượng 650.000m³ cát được cấp, doanh nghiệp chỉ khai thác hơn 1.400m³, đạt khoảng 0,23%.

Tại mỏ MS12, Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn khai thác được hơn 419.000m³ trong tổng số 628.000m³ được cấp, đạt khoảng 66,8%.

Trong khi đó Tổng công ty Xây dựng số 1 khai thác khoảng 59,6% trữ lượng được cấp tại mỏ MS03, tương đương 760.000m³ trong tổng số hơn 1,27 triệu m³. Doanh nghiệp đã dừng khai thác từ tháng 3-2026, dù thời hạn khai thác còn đến hết tháng 6.

"Việc khai thác không bảo đảm công suất, không khai thác hết trữ lượng được cấp nêu trên dẫn đến thiếu hụt nguồn cung vật liệu cát cho DATP4, ảnh hưởng đến tiến độ chung của toàn Dự án. Trách nhiệm thuộc về nhà thầu thi công là Tổng công ty xây dựng Trường Sơn, Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 5, Torống công ty xây dựng số 1". Thanh tra Chính phủ kết luận! 

Dự án cao tốc Châu Đốc-Cần Thơ-Sóc Trăng.

Còn kê khai thiếu tài nguyên

Ngoài các doanh nghiệp trên, "điểm nóng" nhất tại kết luận Thanh tra Chính phủ là những vi phạm của Công ty TNHH TMDV Hòa Tuấn tại mỏ cát MS04 (Cần Thơ).

Năm 2012, UBND tỉnh Sóc Trăng (cũ) cấp giấy phép khai thác cho công ty này với diện tích 100 ha, trữ lượng 4,5 triệu m³, công suất 500.000 m³/năm, thời hạn 9 năm. Đến khi hết hạn, công ty chỉ khai thác được khoảng 235.282 m³. Ngày 20/9/2024, giấy phép được gia hạn lần thứ nhất để phục vụ các dự án trọng điểm quốc gia, thời hạn đến ngày 10/01/2033. Từ tháng 4/2025, công suất được điều chỉnh nâng lên 725.000 m³/năm.

Tuy nhiên, từ ngày 1/01/2026 đến ngày 30/6/2026, công ty chỉ khai thác, cung cấp được 74.476 m³ cát cho các nhà thầu thi công DATP4, đạt khoảng 10,27% công suất năm. Thực tế chỉ có 1-2 phương tiện hoạt động mỗi ngày, trong khi hồ sơ xin gia hạn, điều chỉnh giấy phép đề xuất 8-10 phương tiện/ngày.

Không chỉ vậy, công ty không chấp hành Quyết định số 1216/QĐ-XPHC ngày 25/3/2026 của Chủ tịch UBND TP Cần Thơ về xử phạt 2,08 tỷ đồng.

Chưa hết, qua đối chiếu hồ sơ khai thuế, phí với biên bản nghiệm thu khối lượng khai thác giữa công ty và các đơn vị nhận thầu, Thanh tra Chính phủ phát hiện công ty khai thiếu 1.399 m³ ở kỳ khai thuế tháng 2 và 9 m³ ở kỳ tháng 5, tổng cộng 1.408 m³. Hành vi này dẫn đến thiếu số tiền thuế tài nguyên và phí bảo vệ môi trường phải nộp vào ngân sách.

Khai thác cát cho các dự án.

Trách nhiệm chính thuộc về công ty cùng UBND TP.Cần Thơ, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông và nông nghiệp Thành phố và Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố trong công tác quản lý, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm.

Làm rõ mức độ, hậu quả, trách nhiệm từng cá nhân, tổ chức

Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Xây dựng, Bộ Công Thương và UBND các địa phương thực hiện nghiêm chỉ đạo của Thủ tướng, tiếp tục rà soát, làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân để xử lý nghiêm theo thẩm quyền. 

Với Cần Thơ, ngoài việc sớm công bố giá cát san lấp theo cơ chế đặc thù, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thành phố chỉ đạo ngành thuế truy thu số thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường còn thiếu, thu tiền chậm nộp, xử phạt vi phạm hành chính và áp dụng biện pháp cưỡng chế đối với các khoản nợ quá hạn với doanh nghiệp sai phạm; sớm có giải pháp bố trí nguồn vật liệu thay thế để bảo đảm tiến độ DATP4.

An Giang được yêu cầu sớm hoàn thành thủ tục nâng trữ lượng, cấp phép khai thác đá tại mỏ Núi Dài, Trà Đuốc Lớn và công bố giá cát san lấp theo cơ chế đặc thù.