Khi các nhà đầu tư FDI ngày càng khắt khe về ESG, quản trị dữ liệu và kiểm soát phát thải, nhà máy thông minh đang trở thành nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp Việt đáp ứng các tiêu chuẩn toàn cầu và nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bà Đoàn Thị Hà, Phó Tổng Giám đốc Khối Tự động hóa Công nghiệp và Giải pháp Chiến lược Schneider Electric Việt Nam và Campuchia (người thứ 3 từ phải qua trái) chia sẻ tại chương trình “Made by Vietnam Day" (Ảnh: Schneider Electric)

Chia sẻ tại chương trình Made by Vietnam Day 2026 diễn ra gần đây, bà Đoàn Thị Hà, Phó Tổng Giám đốc Khối Tự động hóa Công nghiệp và Giải pháp Chiến lược Schneider Electric Việt Nam và Campuchia cho rằng, giá trị chỉ thực sự được tạo ra "khi năng lượng, dữ liệu và vận hành có thể được kết nối với nhau".

Ở cấp độ nhà máy, nguyên tắc này chính là nền tảng của vận hành thông minh, nơi từng cấu phần không hoạt động rời rạc mà cùng phục vụ một mục tiêu ra quyết định chung. Một hình mẫu bà Đoàn Thị Hà đưa ra là nhà máy Wuxi của Schneider Electric tại Trung Quốc.

Minh chứng cho mô hình vận hành mới

Nhà máy Wuxi là trung tâm sản xuất thiết bị điện tử cho hai khối kinh doanh Quản trị Năng lượng và Tự động hóa Công nghệ của Schneider Electric tại Trung Quốc. Cơ sở này tiên phong triển khai các mô hình kinh doanh tuần hoàn, giúp giảm đáng kể lượng nguyên liệu tiêu thụ và khí thải carbon.

"Chỉ trong 2 năm, nhà máy Wuxi đã giảm 90% lượng phát thải phạm vi 1&2, 65% lượng khí thải phạm vi 3 và 15% lượng nước sử dụng, cải thiện hiệu suất năng lượng 31%. Thành tích này giúp cơ sở đạt Net-Zero Phạm vi 1&2 sớm hơn 8 năm so với mục tiêu. Năm 2025, Diễn đàn Kinh tế Thế giới cũng công nhận đây là nhà máy tiên phong về bền vững'', bà Đoàn Thị Hà chia sẻ.

Nhà máy Wuxi của Schneider Electric tại Trung Quốc (Ảnh: sưu tầm)

Tại đây, Schneider Electric đã triển khai hệ sinh thái EcoStruxure theo kiến trúc ba lớp, bao phủ đồng bộ từ hạ tầng lưới điện, hệ thống điện năng đến vận hành tòa nhà thông qua các giải pháp như Resource Advisor, Microgrid Advisor, Power Monitoring Expert hay Building Operation.

Điểm đặc biệt của nhà máy Wuxi là không chỉ tạo ra các giải pháp của Schneider Electric, mà còn trực tiếp ứng dụng các giải pháp đó trong vận hành thực tế.

Theo phân tích của bà Đoàn Thị Hà, thành công của nhà máy ở Wuxi không đến từ việc đầu tư dàn trải vào từng công nghệ, mà đến từ tư duy coi năng lượng, dữ liệu, số hóa và tự động hóa là một chiến lược thống nhất của toàn nhà máy.

Cùng với sự phát triển của AI và nền tảng số, quản trị nên dựa vào dữ liệu thay vì kinh nghiệm cá nhân. Việc kết nối dữ liệu toàn nhà máy kết hợp với AI phân tích có thể hỗ trợ doanh nghiệp dự báo chính xác, tối ưu vận hành và ra quyết định hiệu quả.

Trong quá trình vận hành, mức tiêu thụ năng lượng quản lý đồng thời với năng suất, chất lượng và hiệu quả vận hành. Lúc này, năng lượng được nhìn nhận như một chỉ số vận hành, không phải một dòng chi phí cuối kỳ.

Một yếu tố khác góp phần làm nên thành công của nhà máy Wuxi là chuyển đổi tích hợp. Bằng việc đưa tất cả các hệ thống về cùng một nền tảng quản trị tập trung thay vì duy trì các phần mềm đơn lẻ, Wuxi đã xây dựng được một bức tranh vận hành thống nhất, tối ưu và sở hữu khả năng mở rộng linh hoạt sang các mô hình sản xuất tiếp theo.

Bài học cho các nhà máy và khu công nghiệp tại Việt Nam

Doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam đang cùng lúc phải đối mặt với ba áp lực: tăng năng suất giữa bối cảnh cạnh tranh toàn cầu gay gắt, kiểm soát chi phí vận hành, đặc biệt là chi phí năng lượng, đồng thời đáp ứng các yêu cầu ESG từ khách hàng quốc tế cũng như chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo bà Hà, hầu hết doanh nghiệp đều nhận thức rõ tầm quan trọng của việc chuyển đổi để cạnh tranh và phát triển, thách thức thực sự đến từ rào cản hành động: làm sao để triển khai nhanh, hiệu quả và chứng minh được lợi ích đầu tư trong thời gian ngắn nhất, với chi phí hợp lý nhất.

Trước bài toán đó, bà Hà cho rằng doanh nghiệp Việt có thể học hỏi từ thành công của nhà máy Wuxi: không nhất thiết phải đầu tư lớn ngay từ đầu, nhưng cần xây dựng đúng nền tảng.

Chuyển đổi số nên bắt đầu từ dữ liệu. Chỉ khi dữ liệu được kết nối, chuẩn hóa và có thể khai thác, AI và tự động hóa mới tạo ra giá trị thực sự cho vận hành. Doanh nghiệp cũng không nên xem quản trị năng lượng như một hạng mục tối ưu riêng lẻ mà cần tích hợp vào chiến lược chuyển đổi tổng thể. Ngoài ra, hệ thống hạ tầng nên được thiết kế theo hướng mở, có khả năng mở rộng, giúp doanh nghiệp tích hợp các công nghệ mới nhanh hơn, giảm chi phí nâng cấp và tránh bị phụ thuộc vào một nền tảng hay nhà cung cấp duy nhất.

Bà cũng nhận định, sản xuất thông minh trong tương lai sẽ vượt ra khỏi quy mô của từng doanh nghiệp riêng lẻ, để trở thành câu chuyện của cả một hệ sinh thái, nơi dữ liệu, trí tuệ, đổi mới sáng tạo và năng lượng cùng quy tụ. Đó cũng là hướng đi mà các nhà máy và khu công nghiệp tại Việt Nam có thể bắt đầu ngay từ hôm nay.