100 nhà cung cấp cấp 1 và 1 triệu doanh nghiệp Việt

Mối tương quan giữa hơn 1 triệu doanh nghiệp Việt Nam đang hoạt động và khoảng 5.000 doanh nghiệp có kết nối trực tiếp với chuỗi cung ứng toàn cầu hoặc các tập đoàn đa quốc gia (MNCs) trong bài trình bày của TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam đã trở thành tâm điểm thảo luận tại Diễn đàn Nhịp cầu Phát triển Việt Nam 2026, vừa diễn ra chiều 13/5.

TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam phát biểu tại Diễn đàn

“Điều đáng lo không chỉ là số lượng doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu còn quá ít”. TS. Bình thẳng thắn đặt vấn đề tại Diễn đàn có chủ đề “Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài và kinh tế trong nước hợp lực tạo sức bật tăng trưởng bền vững trong giai đoạn mới”, do Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược cùng Tạp chí Kinh tế Việt Nam đã phối hợp tổ chức.

Trong khoảng 5.000 doanh nghiệp có kết nối với các tập đoàn đa quốc gia, chỉ khoảng 300 doanh nghiệp là nhà cung cấp cấp 1 hoặc cấp 2 và vỏn vẹn khoảng 100 doanh nghiệp là nhà cung cấp cấp 1 - tức có thể bán hàng trực tiếp cho các tập đoàn lớn.

Theo ông Bình, nguyên nhân nằm ở những hạn chế nội tại của doanh nghiệp Việt. Năng suất lao động hiện chỉ bằng khoảng một nửa doanh nghiệp Thái Lan và một phần tư doanh nghiệp Malaysia. Đặc biệt, vẫn còn 60-70% doanh nghiệp sử dụng công nghệ cũ hoặc lạc hậu; năng lực quản trị còn yếu, chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe của quốc tế.

“Chúng ta không thể chỉ trông chờ vào thiện chí của doanh nghiệp FDI hay sự hỗ trợ của Nhà nước. Nỗ lực tự thân của doanh nghiệp trong nước để nâng cao năng lực quản trị và công nghệ là điều hết sức quan trọng”, ông Bình nói.

Thế khó của doanh nghiệp Việt

Với bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp điện tử Việt Nam, những con số trên không phải điều mới.

“Các doanh nghiệp cũng đau đáu việc này. Liên kết giữa doanh nghiệp nội địa và doanh nghiệp FDI không phải là bài toán ngắn hạn, mà là chiến lược phát triển để cùng tăng trưởng, cùng thịnh vượng”, bà Hương nói.

Tuy nhiên, đây không phải là bài toán chỉ của doanh nghiệp Việt.

Theo bà Hương, trong ngành điện tử, các tập đoàn toàn cầu không chỉ tìm nhà cung ứng có giá tốt, mà cần đối tác đáp ứng đồng thời nhiều yêu cầu khắt khe về chất lượng sản phẩm, quản trị theo chuẩn quốc tế, giao hàng chính xác, bảo mật dữ liệu, cải tiến liên tục và khả năng mở rộng quy mô.

“Đây là những yêu cầu rất khắt khe với doanh nghiệp Việt”, bà Hương thừa nhận.

Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp Việt có quy mô vừa và nhỏ, nguồn lực cho nghiên cứu - phát triển hạn chế, trình độ quản trị chưa đồng đều, mức độ chuyển đổi số và tự động hóa chưa sâu. Không ít doanh nghiệp làm tốt sản phẩm mẫu, nhưng khó duy trì chất lượng và năng lực cung ứng trong thời gian dài.

Không chỉ khó kết nối với doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp Việt còn thiếu khả năng liên kết với nhau trong chính hệ sinh thái nội địa.

“Nhiều nhà đầu tư chia sẻ rằng khi vào Việt Nam, họ cần cả chuỗi cung ứng từ linh kiện, vật liệu đến logistics, nhưng doanh nghiệp Việt lại chưa có chuỗi như vậy để cùng chào mời, cùng chia sẻ các đơn hàng lớn”, bà Hương nói.

Tuy nhiên, câu chuyện dường như không phải chỉ là của doanh nghiệp đơn lẻ, mà là cấu trúc của nền kinh tế, theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).

Một số khảo sát gần đây của VCCI cho thấy, tỷ lệ doanh nghiệp FDI quy mô nhỏ tăng lên. “Nghĩa là đằng sau các tập đoàn lớn vào Việt Nam là rất nhiều doanh nghiệp FDI vệ tinh quy mô nhỏ đi theo, khiến cơ hội cho doanh nghiệp tư nhân trong nước tham gia vào chuỗi giá trị khó khăn hơn”, ông Tuấn thẳng thắn.

Cơ hội của doanh nghiệp Việt khi không thể thu hút FDI như cũ

“FDI thế hệ mới không chỉ đến Việt Nam để sản xuất hay khai thác thị trường, mà cần cùng Việt Nam tạo ra giá trị mới, năng lực mới và vị thế mới trong chuỗi giá trị toàn cầu”.

Phó thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng phát biểu chỉ đạo tại Diễn đàn Nhịp cầu phát triển Việt Nam 2026

Thông điệp trên được Phó thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh khi đề cập định hướng thu hút FDI thời gian tới tại Diễn đàn. 

Theo Phó thủ tướng, nếu trước đây, lợi thế chủ yếu là chi phí lao động thấp và ưu đãi đầu tư, thì hiện nay các nhà đầu tư quan tâm nhiều hơn tới chất lượng thể chế, tính ổn định chính sách, hạ tầng chiến lược, nguồn nhân lực chất lượng cao, năng lượng xanh, hạ tầng dữ liệu, năng lực đổi mới sáng tạo và độ tin cậy của môi trường đầu tư.

Đối với Việt Nam, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội rất lớn để tái định vị vai trò trong chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu; chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng dựa nhiều hơn vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế tư nhân.

Điểm đáng chú ý là trong định hướng thu hút FDI thế hệ mới, doanh nghiệp nội địa không còn đứng ngoài bài toán thu hút đầu tư nước ngoài, mà trở thành tiêu chí quan trọng để đánh giá chất lượng dòng vốn.

Cụ thể, trong định hướng thu hút FDI tới đây, Việt Nam sẽ đổi mới định hướng thu hút đầu tư nước ngoài theo hướng lấy chất lượng, công nghệ, đổi mới sáng tạo, giá trị gia tăng, hiệu quả sử dụng đất, bảo vệ môi trường và liên kết với doanh nghiệp trong nước làm tiêu chí chủ yếu.

Song song với đó là chiến lược phát triển doanh nghiệp trong nước và công nghiệp hỗ trợ để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

“Mục tiêu không chỉ là tăng số lượng doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng, mà quan trọng hơn là từng bước hình thành đội ngũ doanh nghiệp Việt Nam có khả năng trở thành nhà cung ứng cấp 1, cấp 2 trong các chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu”, Phó thủ tướng nhấn mạnh.

Như vậy, có thể hình dung, chính sách thu hút FDI thời gian tới cần sự tham gia thực chất của chính các doanh nghiệp nội địa.

Bà Bùi Thu Thùy, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính) thẳng thắn, việc thực hiện chính sách thu hút FDI tới đây không chỉ là công việc của Chính phủ trong thực hiện cam kết về cải cách môi trường kinh doanh, đầu tư hoàn thiện hạ tầng, mà cần sự vào cuộc của các doanh nghiệp, cả doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước.

Theo bà Thủy, doanh nghiệp FDI cần cởi mở hơn, lắng nghe hơn trong chia sẻ tiêu chuẩn, quy chuẩn và yêu cầu quản trị, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận, tham gia được vào chuỗi giá trị; nhưng doanh nghiệp Việt cũng phải tự lớn lên và sẵn sàng đáp ứng. 

"Việc thực hiện Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân đang thúc đẩy, hỗ trợ doanh nghiệp Việt nâng cao năng lực cạnh tranh. Còn đề án thu hút FDI thế hệ mới cũng sẽ có cơ chế, chính sách thúc đẩy cdoanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội đi cùng nhau", bà Thủy cho biết.

Mục tiêu mà nền kinh tế Việt Nam đang hướng tới, đó là với sự đồng hành và hợp lực giữa khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài và khu vực kinh tế trong nước, Việt Nam sẽ tạo được sức bật mới cho tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn phát triển mới.