Lần đầu tiên, Diễn đàn Đầu tư xã hội 2013 với chủ đề “Việt Nam, thị trường mới nổi cho đầu tư xã hội” được Trung tâm Hỗ trợ sáng kiến phục vụ cộng đồng (CSIP) phối hợp với Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) tổ chức tại Hà Nội đã thu hút sự tham gia của đại diện nhiều quỹ đầu tư, nhà quản lý và các doanh nghiệp.

	Hiện cả nước có khoảng 200 doanh nghiệp hoạt động theo mô hình, mục tiêu của doanh nghiệp xã hội

Trao đổi với phóng viên Báo Đầu tư điện tử - baodautu.vn, bà Hà Thị Thu Thanh, đại diện CSIP cho rằng, doanh nghiệp xã hội (DNXH) tại Việt Nam đang trong giai đoạn đầu phát triển và phải đối diện với thách thức lớn nhất là tìm kiếm và tiếp cận các nguồn vốn đầu tư từ các tổ chức phi chính phủ, các quỹ đầu tư… để mở rộng quy mô hoạt động và phát triển bền vững.

Theo thống kê của CSIP, Việt Nam hiện có khoảng 200 DN hoạt động theo mô hình, mục tiêu của DNXH và còn khoảng 165.000 tổ chức có tiềm năng trở thành DNXH.

Tổng giá trị tiền đầu tư vào khối DNXH tại Việt Nam trong năm 2012 ước tính khoảng 2 triệu USD, quá khiêm tốn so với quy mô thị trường và nhu cầu phát triển của các DNXH.

Ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI nhận xét, những năm qua, lực lượng DNXH đã được hình thành và có những đóng góp nhất định tới đời sống xã hội. Nhưng, điểm yếu của DN khối này là đều có quy mô nhỏ, khả năng duy trì tính bền vững trong hoạt động chưa cao.

“Không chỉ gặp khó khăn về tiếp cận các nguồn vốn hỗ trợ, các DNXH rất lúng túng và gặp nhiều vướng mắc trong việc vận hành một mô hình kết hợp giữa mục tiêu xã hội và hoạt động kinh doanh trong môi trường pháp lý chưa hoàn thiện ở Việt Nam. Điều này được thể hiện rõ nhất là ở các vấn đề liên quan tới tài chính: quy định nhận viện trợ, tài trợ, các chính sách quy định về thuế và quản lý tài chính”, ông Lộc nhấn mạnh.

Chia sẻ quan điểm này, ông Nguyễn Đình Cung, Phó viện trưởng CIEM nhận định, các DNXH ở Việt Nam còn khá non trẻ, được thành lập chủ yếu từ những ý tưởng mang tính cá nhân, có sứ mệnh phục vụ xã hội, nên vốn đầu tư ban đầu đa phần là vốn tự đóng góp của các thành viên sáng lập, với quy mô nhỏ.

“Theo đó, với đặc thù là không vì mục tiêu lợi nhuận, lại kinh doanh trên các thị trường có rủi ro cao, lợi suất tài chính thấp, nên không hấp dẫn các nhà đầu tư thương mại. Do đó, khả năng tiếp cận, huy động các nguồn vốn đầu tư thương mại, kể cả nguồn vốn khởi sự hoặc vốn cho phát triển kinh doanh là rất hạn chế”, ông Cung nói.

Công ty TNHH Tre Xứ Thanh có trụ sở ở huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa là một ví dụ điển hình. Được thành lập năm 2010, với vốn đăng ký 4 tỷ đồng, Công ty TNHH Tre Xứ Thanh chuyên sản xuất, cung ứng con giống gia cầm, đang đứng trước thách thức lớn tìm kiếm nguồn vốn để mở rộng quy mô và phát triển bền vững.

Ông Nguyễn Quốc Oanh, Trưởng phòng Kinh doanh (Công ty TNHH Tre Xứ Thanh) cho biết, sau gần 4 năm hoạt động, với sự hỗ trợ của CSIP, Công ty đã tìm được cho mình con đường đi, đúng theo mô hình của DNXH. Trong đó, ngoài mục tiêu kinh doanh để có lợi nhuận, những năm qua, Công ty đã làm được một việc là đào tạo và phổ biến kiến thức kỹ thuật cho bà con nông dân về chăm sóc gia cầm, hạn chế dịch bệnh…

“Với doanh thu năm 2012 đạt trên 3 tỷ đồng, Công ty có nhu cầu mở rộng địa bàn hoạt động sang các địa phương miền núi phía Bắc, nhưng rất thiếu vốn. Do Công ty không có tài sản, nhà xưởng thế chấp, nên rất khó vay vốn ngân hàng”, ông Oanh thừa nhận.

Thị trường vốn cho DNXH Việt Nam hiện chưa phát triển. Cho đến năm 2012, mới chỉ có hai tổ chức phi chính phủ là CSIP và Trung tâm phát triển DNXH Tia Sáng là hai nơi có chương trình đầu tư vốn cho DNXH với tổng vốn đầu tư bằng tiền mặt vào khoảng 200.000 USD/năm. Đây là khoản vốn quá nhỏ bé so với nhu cầu của các DNXH và mới chỉ là những đầu tư mang tính chất tạo vốn hạt giống, nhằm kích hoạt các ý tưởng và nâng cao năng lực, chứ không phải vốn đầu tư đủ đáp ứng cho phát triển kinh doanh.

Hải Yến