Nhiều dự án nguồn, lưới điện chạy đua tiến độ

Báo cáo của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) gửi Ban Chỉ đạo Nhà nước các chương trình, công trình, dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm ngành năng lượng cho thấy, trong tháng 8/2026, nhiều dự án nguồn và lưới điện lớn tiếp tục được đẩy nhanh triển khai.

Ở khối nguồn điện, LNG Quảng Trạch II đang thực hiện các công việc theo tiến độ hợp đồng EPC, đã hoàn thành khoan khảo sát và triển khai lập thiết kế kỹ thuật, với mục tiêu phát điện năm 2030.

Tại Dự án Nhà máy thủy điện Trị An mở rộng, đê quây kênh dẫn vào đã hoàn thành, bảo đảm an toàn chống lũ; công tác đào hố móng cửa nhận nước, nhà máy, đường ống áp lực cũng hoàn tất. Khối lượng bê tông đạt 9.610/142.776 m3, tương đương 6,7%; dự án bắt đầu lắp đặt đường ống áp lực và phấn đấu phát điện năm 2027.

Công trình thủy điện tích năng Bác Ái không chỉ là một dự án năng lượng quan trọng, mà còn mang lại nhiều lợi ích dài hạn về kinh tế, xã hội và môi trường. Ảnh: Ngọc Linh.

Dự án thủy điện tích năng Bác Ái tiếp tục thi công đào, gia cố 7 tuyến hầm và nhà máy. Khối lượng đào hầm lũy kế đạt 6.300/17.000 m, tương đương 37%; nhà máy ngầm đã đào 66.095/214.247 m3 đá, đạt 31%.

Đáng chú ý, với Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1, báo cáo cũng cho biết ngày 24/8/2026, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết phê chuẩn Hiệp định liên Chính phủ Việt Nam - Nga về hợp tác xây dựng nhà máy và Nghị quyết về việc tách Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận thành các dự án độc lập. EVN cũng đã tham dự cuộc họp giữa Bộ Tài chính Việt Nam và Bộ Tài chính Liên bang Nga để trao đổi sơ bộ về Hiệp định tín dụng cho dự án.

Một dự án nguồn lớn khác là LNG Quảng Trạch III đang được EVN xem xét báo cáo nghiên cứu khả thi để trình duyệt, dự kiến khởi công đầu năm 2027 và hoàn thành toàn bộ vào năm 2031.

Đối với 5 dự án thủy điện mở rộng có tổng công suất 1.890 MW thì hiện Dự án thuỷ điện Tuyên Quang mở rộng và Thuỷ điện Sê San 4 mở rộng đã được phê duyệt chủ trương đầu tư; Dự án thuỷ điện Sê San 3 mở rộng đang thực hiện thủ tục tại địa phương; EVN cũng đang tiếp tục hoàn thiện hồ sơ Dự án thuỷ điện Sơn La mở rộng và Lai Châu mở rộng.

Trong khi đó, Dự án nhiệt điện khí Dung Quất I và III vẫn chưa có tiến triển do chưa xác định được tiến độ chuỗi khí Cá Voi Xanh. Việc chuyển đổi nhiên liệu Nhà máy nhiệt điện Ô Môn I sang sử dụng khí Lô B đang được triển khai đồng bộ với mục tiêu First Gas từ Lô B dự kiến vào quý III/2027.

Nếu các dự án nguồn điện có độ trễ đầu tư dài thì ở khối lưới điện, khối lượng công việc phải thực hiện đang rất lớn.

Nhà máy nhiệt điện Quảng Trị 1 nhìn từ trên cao. Ảnh: Ngọc Tuấn.

Riêng tháng 8/2026, các đơn vị thuộc EVN khởi công 20 và đóng điện 16 công trình lưới điện 110-500 kV. Lũy kế 8 tháng, 118 công trình được khởi công, gồm 2 công trình 500 kV, 15 công trình 220 kV và 101 công trình 110 kV; đồng thời đóng điện 116 công trình, gồm 5 công trình 500 kV, 15 công trình 220 kV và 96 công trình 110 kV.

Danh mục đang triển khai trải rộng từ các dự án giải tỏa công suất nguồn điện lớn, tăng cường liên kết Tây Bắc, nhập khẩu điện từ Trung Quốc và Lào, đến các công trình tăng cường năng lực truyền tải cho những trung tâm phụ tải lớn.

Trong đó, các dự án lưới điện đồng bộ với điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 đang được nghiên cứu tổng thể để làm cơ sở triển khai các công trình đấu nối.

Ở Tây Bắc, đường dây 220 kV Than Uyên - Trạm biến áp 500 kV Lào Cai đã bàn giao 131/160 vị trí, đúc 100 móng, dựng 93 cột nhưng còn 28 vị trí móng và 45 khoảng néo chưa bàn giao. Trong số này, 12 vị trí qua rừng tự nhiên đang chờ phê duyệt phương án xử lý cây rừng.

Đường dây 220 kV từ Trạm biến áp 500 kV Sơn La - Điện Biên đã bàn giao 306/309 vị trí, đúc xong 240 móng, dựng 220 cột, song vẫn vướng giải phóng mặt bằng hành lang tuyến.

Các công trình phục vụ tăng cường nhập khẩu điện qua Móng Cái cũng đang được triển khai. Trạm biến áp 220 kV Móng Cái đang lựa chọn nhà thầu các gói xây lắp và thiết bị; đường dây 220 kV Móng Cái - Hải Hà thực hiện giải phóng mặt bằng và chuẩn bị hồ sơ mời thầu. Trạm biến áp 220 kV Cộng Hòa cùng các đường dây đấu nối được đặt mục tiêu hoàn thành cuối năm 2026.

Với hướng nhập khẩu điện từ Lào, Trạm biến áp 500 kV Lao Bảo và Trạm cắt 500 kV Quảng Trị 2 đang lựa chọn nhà thầu xây lắp chính; đường dây 500 kV Lao Bảo - Trạm cắt 500 kV Quảng Trị 2 đã được Cục Điện lực thông báo kết quả thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi ngày 24/8/2026.

"Điểm nghẽn" không chỉ nằm ở vốn

Báo cáo của EVN cũng cho thấy khoảng cách từ kế hoạch tới công trường vẫn bị chi phối bởi hàng loạt thủ tục ngoài phạm vi của riêng chủ đầu tư.

Một trong những vấn đề đáng chú ý nhất là sự thiếu đồng bộ giữa quy hoạch điện và quy hoạch tại địa phương. Một số dự án chưa được cập nhật vào quy hoạch tỉnh, quy hoạch phân khu và kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp xã. Sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, một số quy hoạch còn chồng lấn với đường sắt, cao tốc, khu công nghiệp, khu đô thị, đất quốc phòng - an ninh hoặc khu vực khoáng sản.

Ngay cả khi đã có trong quy hoạch, việc thỏa thuận hướng tuyến và vị trí trạm vẫn có thể kéo dài. EVN cho biết có trường hợp địa phương đề nghị vi chỉnh tuyến sau khi đã thỏa thuận, khiến chủ đầu tư phải khảo sát và lập lại phương án.

Cầu Hiếu Liêm, một hạng mục trong Dự án thuỷ điện Trị An.

Thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư và nhà đầu tư cũng là một nút thắt. Với dự án đi qua nhiều tỉnh, việc lấy ý kiến nhiều sở, ngành và cấp xã làm kéo dài quá trình chuẩn bị. Một số địa phương chưa chấp thuận Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) là nhà đầu tư đối với một số dự án 500 kV.

Tiếp đó là hàng loạt thủ tục giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, đất rừng, đất lúa, đánh giá tác động môi trường, phòng cháy chữa cháy, thẩm định thiết kế và cấp phép thi công giao chéo.

Nhưng điểm nghẽn phổ biến nhất vẫn là bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng.

Theo EVN, nhiều dự án chậm do chưa phê duyệt giá đất cụ thể, chứng thư thẩm định giá hết hiệu lực, khó xác định nguồn gốc đất, chậm kiểm đếm và phê duyệt phương án bồi thường. Một bộ phận người dân chưa đồng thuận đơn giá, chưa nhận tiền hoặc chưa bàn giao mặt bằng móng cột và hành lang tuyến; một số nơi thiếu quỹ đất tái định cư.

Điều đáng lưu ý là chậm một mắt xích của lưới điện có thể kéo theo hiệu quả của cả dự án nguồn. EVN cảnh báo tiến độ trạm và đường dây đấu nối chưa đồng bộ với nhà máy điện và phụ tải khu công nghiệp, tiềm ẩn nguy cơ chậm giải tỏa công suất. Trong khi đó, một số dự án lưới điện đấu nối với nguồn điện đã được định hướng xã hội hóa nhưng chưa được triển khai đồng bộ.

Với các dự án nguồn, bài toán cơ chế cũng chưa được giải quyết hoàn toàn. Các dự án thủy điện mở rộng hiện chưa có hướng dẫn xác định giá bán điện và khung giá điện, gây khó khăn khi xác định hiệu quả để lập và thẩm định chủ trương đầu tư. Điều kiện địa chất phức tạp cũng làm tăng chi phí đầu tư.

Riêng Dự án nhiệt điện khí Dung Quất I và III, EVN cho biết, chưa có cơ sở triển khai khi tiến độ nguồn khí Cá Voi Xanh chưa được xác định. Với điện hạt nhân Ninh Thuận 1, điều kiện tiên quyết để triển khai theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh là chủ trương đầu tư điều chỉnh phải được cấp có thẩm quyền thẩm định, phê duyệt.

Để tháo gỡ các điểm nghẽn, EVN đã kiến nghị nhiều vấn đề. Với Bộ Tài chính, các kiến nghị tập trung vào nghiên cứu chính sách ưu đãi về thuế, tiền thuê đất, cơ chế tài chính và hạch toán tài sản; phối hợp nghiên cứu cơ chế bảo lãnh, tín dụng ưu đãi thí điểm cho các dự án truyền tải liên vùng quy mô lớn, đồng thời bổ sung vốn ngân sách cho những công trình truyền tải đặc biệt quan trọng như lưới điện đồng bộ Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1.

EVN cũng đề nghị Bộ Công Thương sớm ban hành danh mục lưới điện truyền tải "quan trọng" từ 220 kV trở lên thuộc phạm vi độc quyền Nhà nước; thúc đẩy cơ chế để chủ đầu tư nguồn điện tham gia đầu tư lưới truyền tải đồng bộ thuộc danh mục xã hội hóa; đồng thời sớm có hướng dẫn giá điện và khung giá điện cho thủy điện mở rộng.

Với các địa phương, EVN đề nghị xử lý song song các thủ tục quy hoạch, hướng tuyến, đất rừng, khoáng sản và giải phóng mặt bằng; ưu tiên nguồn lực cho những công trình dự kiến đóng điện trong giai đoạn 2026-2027.

Đây cũng là vấn đề mang tính quyết định đối với tiến độ đầu tư điện hiện nay: một dự án nguồn dù hoàn thành đúng kế hoạch cũng khó phát huy hiệu quả nếu lưới điện không kịp giải tỏa công suất; ngược lại, lưới truyền tải khó có thể đi trước nếu quy hoạch, đất đai, thủ tục đầu tư và trách nhiệm giữa các bên không được xử lý đồng bộ.