Số liệu vừa được Cục Thống kê (Bộ Tài chính) công bố, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 5/2026 tăng 0,29% so với tháng trước. Nguyên nhân chủ yếu là do giá điện, nước sinh hoạt tăng cùng với nhu cầu sử dụng cao trong thời tiết nắng nóng; giá vật liệu xây dựng, nhà ở thuê và giá xăng cũng tăng.

Trong khi đó, so với tháng 12/2025, CPI tháng 5/2026 tăng 5,6%. Còn nếu tính bình quân, CPI 5 tháng đầu năm 2026 đã tăng 4,31% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức tăng khá cao.

Phân tích về tình hình giá cả thị trường và công tác điều hành giá, Bộ Tài chính cho biết, hiện nay, mặt bằng giá tiêu dùng cơ bản được kiểm soát nhưng vẫn chịu áp lực.

Tháng 5/2026, có 10 trong số 11 nhóm hàng hóa, dịch vụ tăng giá. Trong đó, tác động lớn nhất đến từ nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng (tăng 0,96%) khi nhu cầu sử dụng điện, nước tăng cao trong thời tiết nắng nóng và giá vật liệu xây dựng tăng. Tiếp đến, là nhóm giao thông (tăng 0,83%), chủ yếu do giá xăng tăng.

Biến động giá xăng dầu đã ảnh hưởng nhiều đến chỉ số giá tiêu dùng trong thời gian qua.

Ngoài hai nhóm nêu trên, nhiều nhóm hàng hóa, dịch vụ khác tăng nhẹ, gồm văn hóa, giải trí và du lịch, đồ uống và thuốc lá, thiết bị và đồ dùng gia đình, may mặc, thuốc và dịch vụ y tế, thông tin và truyền thông, giáo dục. Ở chiều ngược lại, riêng nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống giảm 0,14% nhờ nguồn cung lương thực, thực phẩm dồi dào sau các kỳ nghỉ lễ, góp phần kiềm chế mức tăng chung của CPI tháng.

Phân tích sâu hơn, Bộ Tài chính cho biết, áp lực giá trong tháng tập trung vào các mặt hàng do yếu tố mùa vụ và chi phí. Trong nhóm nhà ở, điện nước, giá điện sinh hoạt tăng 2,38% và nước sinh hoạt tăng 1,41% do nhu cầu sử dụng cao trong nắng nóng, trong khi giá gas giảm 1,5% theo giá thế giới. Trong nhóm giao thông, giá xăng tăng 2,12% nhưng giá dầu diesel lại giảm 16,42%, cho thấy diễn biến giá nhiên liệu phân hóa.

Theo Bộ Tài chính thì đây là cơ sở để công tác điều hành giá tập trung theo dõi nhóm hàng năng lượng và dịch vụ thiết yếu, vốn có tác động lan tỏa lớn đến mặt bằng giá chung.

Điểm đáng chú ý trong công tác điều hành vĩ mô, đó là bình quân 5 tháng, CPI tăng 4,31% so với cùng kỳ, tức là đã tiệm cận khoảng mục tiêu kiểm soát lạm phát của năm (4,5%).

“Dư địa để kiểm soát lạm phát theo mục tiêu đặt ra (khoảng 4,5%) gặp nhiều thách thức”, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã nói như vậy tại phiên họp thường kỳ Chính phủ tháng 5/2026, tổ chức ngày 3/6/2026.

Tính toán của Bộ Tài chính cho thấy, để kiểm soát lạm phát CPI là 4,5%, từ nay đến cuối năm, CPI bình quân mỗi tháng chỉ còn dư địa tăng khoảng 0,05% so với tháng trước. Đây là một thách thức, trong bối cảnh giá xăng dầu, giá nguyên vật liệu đầu vào vẫn đang trong xu hướng tăng cao hiện nay.

Hiện nay, giá xăng dầu trong nước đang được điều hành ở mức thấp so với khu vực, giúp ổn định giá cả. Tuy nhiên, việc điều chỉnh giá điện, giáo dục, y tế trong năm 2026 cũng có thể gây áp lực đến mục tiêu kiểm soát lạm phát.

Bộ Tài chính đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ về cập nhật kịch bản lạm phát để chủ động trong điều hành, trong đó có việc chưa thực hiện việc điều chỉnh giá điện, dịch vụ y tế, giáo dục.

Đồng thời, tăng cường quản lý giá cả, không để tăng giá đột biến trong mùa cao điểm, mưa bão, cũng như kiểm soát giá cả hàng hóa, dịch vụ thiết yếu sau khi giá xăng dầu biến động.

Số liệu từ Cục Thống kê cũng cho biết, lạm phát cơ bản tháng 5/2026 tăng 0,34% so với tháng trước và tăng 4,67% so với cùng kỳ năm trước. Bình quân 5 tháng đầu năm 2026, lạm phát cơ bản tăng 4,04% so với cùng kỳ năm trước, thấp hơn mức tăng 4,31% của CPI bình quân chung.

Điều này cho thấy áp lực lạm phát phần nhiều đến từ các yếu tố giá năng lượng và dịch vụ thiết yếu hơn là từ yếu tố tiền tệ. Do đó, theo Bộ Tài chính, để kiểm soát lạm phát, công tác điều hành giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý cần tiếp tục được phối hợp chặt chẽ về thời điểm và liều lượng để không tạo cộng hưởng làm tăng kỳ vọng lạm phát.