Những yêu cầu đặt ra hiện nay với Việt Nam là nhanh chóng ổn định thị trường, kiểm soát giá cả, hỗ trợ tăng trưởng... Ảnh: Đ.T

Ẩn số giá xăng dầu và nỗ lực của nhà điều hành

Giá xăng dầu trên thị trường thế giới vẫn đang diễn biến phức tạp, do ảnh hưởng của cuộc xung đột quân sự ở Trung Đông. Rạng sáng 31/3 theo giờ Việt Nam, giá dầu thế giới tiếp tục duy trì ở mức cao, với dầu Brent được giao dịch quanh mức 110 USD/thùng, trong khi dầu thô WTI tăng mạnh khoảng 3%, lên 106 USD/thùng - mức cao nhất kể từ ngày 9/3.

Giá dầu thế giới tăng chắc chắn ảnh hưởng đến giá xăng dầu trong nước, vốn đã nhiều biến động trong thời gian qua. Giá xăng dầu lẽ ra đang ở mức rất cao, nếu không có sự nỗ lực của Chính phủ và các cơ quan điều hành trong thời gian qua.

Một trong những nỗ lực đó là Thủ tướng Chính phủ mới đây đã quyết định chi tạm ứng 8.000 tỷ đồng từ nguồn ngân sách cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu. Trước đó, là hàng loạt động thái liên quan đến việc “hạ nhiệt” giá xăng dầu, như sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu; điều chỉnh giảm toàn bộ các loại thuế liên quan đến xăng dầu, bao gồm thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng và thuế tiêu thụ đặc biệt, về mức 0% từ 24h ngày 26/3 đến hết ngày 15/4/2026…

Những động thái quan trọng và cần thiết trên được giới chuyên gia đánh giá cao, bởi xăng dầu là mặt hàng không chỉ tác động đến một ngành hay một nhóm đối tượng, mà ảnh hưởng trực tiếp đến toàn bộ nền kinh tế.

Gián đoạn năng lượng kéo dài có thể buộc các nền kinh tế đang phát triển ở châu Á và Thái Bình Dương phải đối mặt với sự đánh đổi khó khăn giữa tăng trưởng yếu hơn và lạm phát cao hơn. Các chính phủ cần tập trung kiềm chế căng thẳng thị trường và bảo vệ các nhóm dễ tổn thương nhất, đồng thời triển khai các chính sách nhằm tăng cường khả năng chống chịu trong dài hạn.

- Ông Albert Park, Chuyên gia Kinh tế trưởng của ADB

“Đây là giải pháp kịp thời nhằm góp phần bình ổn giá xăng dầu trong nước, qua đó hỗ trợ hoạt động sản xuất - kinh doanh và đời sống người dân”, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, sau quyết định điều chỉnh thuế, giá nhiều mặt hàng xăng dầu trong nước đã giảm đáng kể, có sản phẩm giảm tới 6.000 đồng/lít; qua đó làm giảm tác động tăng giá năng lượng trong nước từ 50% xuống còn khoảng 25%.

Cũng theo Thứ trưởng Trần Quốc Phương, dù việc giảm thuế lần này cũng khiến nguồn thu ngân sách nhà nước bị ảnh hưởng, với ước tính mỗi tháng có thể giảm thu khoảng 7.200 tỷ đồng, nhưng đó là việc làm cần thiết.

“Chúng tôi coi việc áp dụng chính sách tài khóa này như là một phần hỗ trợ của ngân sách nhà nước đối với người dân và doanh nghiệp trong bối cảnh khó khăn hiện nay”, Thứ trưởng Trần Quốc Phương nhấn mạnh, quyết định giảm thuế đó đã thể hiện sự chỉ đạo quyết liệt, linh hoạt của Đảng và Nhà nước trong việc ứng phó với tình huống cấp bách, góp phần bình ổn thị trường xăng dầu, củng cố niềm tin của người dân và doanh nghiệp, từ đó hỗ trợ thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội đã đề ra.

Để tiếp tục bình ổn giá xăng dầu và hỗ trợ người dân, doanh nghiệp, Bộ Tài chính đang đề xuất miễn thuế xăng dầu, nhiên liệu bay đến ngày 30/6/2026. Hiện nay, Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc điều chỉnh mức thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay đang được Bộ Tài chính xây dựng và đưa ra lấy ý kiến công luận. Nếu được thông qua, đây sẽ là giải pháp hiệu quả để đảm bảo thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội mà Đảng và Nhà nước đã đặt ra trong năm 2026, trong đó có yêu cầu về kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế.

Gia tăng áp lực ổn định kinh tế vĩ mô

Số liệu thống kê về Chỉ số Giá tiêu dùng (CPI) tháng 3/2026 và bình quân của quý I/2026 phải tới đầu tuần tới mới chính thức được Cục Thống kê (Bộ Tài chính) công bố. Tuy vậy, có thể dự báo, biến động của CPI trong tháng 3 sẽ khó ở mức thấp. Bình quân 2 tháng đầu năm, CPI đã tăng gần 3% so với cùng kỳ.

Mặc dù khẳng định, nền kinh tế vẫn “giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát”, nhưng thời gian gần đây, khi báo cáo Chính phủ về tình hình kinh tế, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng luôn nhấn mạnh một yếu tố rủi ro, đó là ổn định kinh tế vĩ mô đang chịu nhiều tác động từ bên ngoài.

Theo Bộ trưởng, trong bối cảnh thị trường tiền tệ, tỷ giá tiếp tục chịu áp lực từ bên ngoài; lãi suất huy động và cho vay có xu hướng tăng; giá dầu, khí và hàng hóa phục vụ sản xuất biến động mạnh, yêu cầu đặt ra là phải phối hợp đồng bộ, hiệu quả các chính sách, không để tác động hay đứt gãy cung - cầu năng lượng, nhanh chóng ổn định thị trường, kiểm soát giá cả và hỗ trợ tăng trưởng.

Trong khi đó, Chính phủ trong báo cáo về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện Kế hoạch Phát triển kinh tế - xã hội năm 2025; tình hình triển khai Kế hoạch Phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, gửi tới Phiên họp thứ 56 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, khai mạc ngày 1/4/2026, cũng nhấn mạnh: “Nhiệm vụ tăng trưởng, điều hành kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát đối mặt với nhiều thách thức, nhất là từ bối cảnh, tình hình thế giới nhiều phức tạp như hiện nay”.

Cũng theo báo cáo trên, xung đột tại Trung Đông dự báo sẽ tác động lớn, nhiều mặt đến nền kinh tế: do biến động giá dầu thế giới, giá xăng dầu trong nước đã tăng tương đối cao so với thời điểm trước khi xảy ra xung đột tại Trung Đông, tạo áp lực lên lạm phát, chi phí sinh hoạt, sản xuất - kinh doanh trong toàn nền kinh tế; tiềm ẩn rủi ro về an ninh năng lượng, ổn định kinh tế vĩ mô; và tác động đến hoạt động sản xuất - kinh doanh, doanh nghiệp, xuất khẩu, du lịch, đầu tư xã hội, thu hút đầu tư nước ngoài, thị trường tài chính, tiền tệ và tăng trưởng kinh tế.

Không chỉ Việt Nam, mà thực tế, kinh tế toàn cầu cũng đang đối mặt với áp lực lạm phát. Trong một báo cáo vừa được công bố, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) đã chỉ ra 3 kịch bản tăng trưởng kinh tế và lạm phát của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Theo ADB, xung đột tại Trung Đông có thể khiến tăng trưởng kinh tế của khu vực này giảm tới 1,3 điểm phần trăm trong giai đoạn 2026-2027 và làm tăng lạm phát thêm 3,2 điểm phần trăm nếu gián đoạn trên thị trường năng lượng kéo dài hơn một năm.

Trong khi đó, ở kịch bản xung đột kéo dài đến cuối tháng 6/2026, tăng trưởng GDP giảm 0,3 điểm phần trăm, còn lạm phát tăng 0,6 điểm phần trăm. Còn ở kịch bản xung đột kéo dài đến cuối tháng 9/2026, tăng trưởng GDP sẽ giảm 0,7 điểm phần trăm, lạm phát tăng 1,2 điểm phần trăm.

Là một nền kinh tế mở, những biến động của kinh tế toàn cầu, gần hơn là ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương chắc chắn cũng sẽ ảnh hưởng tới Việt Nam. Nhóm nghiên cứu của chuyên gia Cấn Văn Lực khi đưa ra các kịch bản kinh tế, tương ứng với độ dài của cuộc xung đột ở Trung Đông, cũng đã chỉ ra rằng, trong kịch bản thấp nhất, thì lạm phát cũng sẽ tăng thêm 0,3-0,5 điểm phần trăm. Điều đó cho thấy, áp lực lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô thực sự đang gia tăng.

Nền tảng là ổn định kinh tế vĩ mô

Ngày 26/2, khi Ban Chỉ đạo điều hành giá nhóm họp, Bộ Tài chính - dựa trên cơ sở mục tiêu lạm phát năm 2026 khoảng 4,5%, đã đưa ra 3 kịch bản lạm phát năm 2026. Theo đó, mức tăng CPI năm 2026 dự kiến ở 3 kịch bản là khoảng 3,6%; 4,1% và 4,6%. Các nỗ lực điều hành theo hướng này đang được quyết liệt thực hiện.

Tuy vậy, bối cảnh hiện nay cho thấy, công tác quản lý, điều hành giá và kiểm soát lạm phát năm nay sẽ đối mặt với những thách thức không nhỏ, không chỉ vì các rủi ro từ bên ngoài và từ cả yếu tố nội tại, khi một nguồn lực lớn sẽ được đổ vào nền kinh tế nhằm thúc đẩy tăng trưởng GDP đạt mức từ 10% trở lên trong năm nay và các năm tiếp theo. Trung ương và Chính phủ dù xác định thúc đẩy tăng trưởng cao, nhưng  cũng kèm với nền tảng ổn định vĩ mô.

Ông Martin Sommer, Trưởng đoàn Điều IV phụ trách đánh giá Việt Nam cùng các thành viên đoàn công tác của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), trong chuyến công tác tại Việt Nam mới đây, đã khuyến nghị, Việt Nam nên tiếp tục ưu tiên ổn định kinh tế vĩ mô trong bối cảnh toàn cầu có nhiều yếu tố bất định.

Theo ông Martin Sommer, Việt Nam cần điều hành chính sách tiền tệ theo hướng kiểm soát lạm phát và bảo đảm ổn định tài chính, trong khi chính sách tài khóa cần thận trọng, trung lập, tránh gây áp lực lên lạm phát và tỷ giá. Các biện pháp hỗ trợ cũng nên linh hoạt, có lộ trình thu hẹp và chuyển dần sang mục tiêu cụ thể.

“Các hỗ trợ tài khóa, khi cần thiết, cần được thiết kế có trọng tâm và có thời hạn. Ưu tiên nên dành cho các hộ gia đình dễ bị tổn thương và các ngành chịu tác động nặng nề nhất. Các biện pháp được thiết kế tốt có thể giảm thiểu tác động xã hội của việc giá cả tăng cao, đồng thời kiểm soát chi phí tài khóa và duy trì động lực thích ứng với cú sốc”, ông Albert Park cũng khuyến nghị chung như vậy với các nền kinh tế ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Với Việt Nam, việc thực hiện chính sách tiền tệ linh hoạt, đảm bảo cung ứng vốn cho nền kinh tế đồng thời giữ ổn định lãi suất và tỷ giá, chính sách tài khóa mở rộng hợp lý, có trọng tâm, trọng điểm, cũng luôn được Chính phủ xác định kiên trì thực hiện.