Nhiều mỏ đất ở Quảng Ngãi đấu giá không thành do nhu cầu thị trường không cao và điều kiện khai thác không thuận lợi

Dự án “chạy” trước, vật liệu theo sau

Dự án đầu tư xây dựng, cải tạo đường cất hạ cánh, đường lăn Cảng Hàng không quốc tế Cam Ranh được Bộ Xây dựng phê duyệt chủ trương đầu tư tại Quyết định số 1418/QĐ-BXD, ngày 12/8/2026, với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 1.920 tỷ đồng, thời gian thực hiện từ năm 2026 đến năm 2028.

Qua khảo sát của Ban Quản lý dự án Thăng Long, đường cất hạ cánh và hệ thống đường lăn tại sân bay đã xuất hiện nhiều hư hỏng sau thời gian dài khai thác, cần cải tạo, sửa chữa. Tuy nhiên, quá trình chuẩn bị dự án gặp khó khăn về nguồn cung cát xây dựng, đất san lấp và việc xác định vị trí bãi đổ thải, ảnh hưởng đến chi phí vận chuyển và tiến độ thi công.

Ban Quản lý dự án Thăng Long kiến nghị UBND tỉnh Khánh Hòa hỗ trợ tháo gỡ khó khăn, xem xét nâng công suất, trữ lượng và gia hạn khai thác các mỏ cát trên sông Cái, sông Dầu; sớm đưa vào khai thác các mỏ cát, đất san lấp đã có quyết định chủ trương đầu tư, hồ sơ thăm dò và đánh giá tác động môi trường nhằm tăng nguồn cung, giảm giá thành.

Chủ đầu tư phải chủ động xác định nguồn vật liệu ngay từ giai đoạn khảo sát, lập Dự án, không đùn đẩy trách nhiệm cho cơ quan quản lý nhà nước.

Mới đây, ông Hồ Văn Mười, Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng, yêu cầu Sở Công thương phối hợp với các đơn vị liên quan khẩn trương làm rõ nhu cầu vật liệu của các công trình, dự án trọng điểm; xác định khả năng cung ứng của các mỏ trên địa bàn.

Theo Sở Công thương Lâm Đồng, tổng trữ lượng khoáng sản đá, cát, đất san lấp tại các mỏ rất lớn, nhưng công suất được cấp phép khá nhỏ, phần lớn chỉ khoảng 20.000 - 50.000 m3/năm, chủ yếu phục vụ thị trường nhỏ. Trong khi đó, nhiều dự án đầu tư công triển khai đồng loạt khiến các mỏ chỉ sau 7 - 10 tháng đã đạt công suất thiết kế, không thể tiếp tục khai thác nếu không muốn vi phạm quy định, có thể bị xử lý hành chính hoặc hình sự. Đây là điểm nghẽn khi nhiều công trình cần vật liệu trong thời gian ngắn, gây áp lực lớn lên nguồn cung.

Bên cạnh đó, các chủ đầu tư chưa quan tâm đúng mức đến cơ chế đặc thù để chủ động khai thác vật liệu phục vụ dự án; chưa thực hiện thủ tục cấp phép đối với những mỏ đã được UBND tỉnh khoanh định là khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản.

“Trong quá trình lập chủ trương đầu tư thực hiện dự án chưa chủ động xác định nguồn nguyên liệu cụ thể, cũng như chưa chủ động làm việc với các mỏ khai thác khoáng sản để thống nhất phương án đề xuất các chủ mỏ lập thủ tục điều chỉnh, nâng công suất khai thác của mỏ để phục vụ các công trình, dự án đầu tư công trên địa bàn tỉnh do các đơn vị làm chủ đầu tư. Ngoài ra, trên địa bàn tỉnh hiện nay có một số mỏ có công suất lớn đang dừng khai thác do vi phạm liên quan đến một số kết luận thanh tra, điều tra. Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến nguồn cung cấp vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh còn hạn chế và thiếu hụt ở một số khu vực”, đại diện Sở Công thương tỉnh Lâm Đồng nêu thực trạng.

Theo Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng các công trình giao thông và nông nghiệp Đà Nẵng, trong 9 tháng đầu năm 2026, giá vật liệu, nhân công, nhiên liệu biến động lớn, nhiều hợp đồng đơn giá cố định gặp khó khăn nhưng chưa có cơ sở pháp lý phù hợp để xử lý. Dù Trung ương và địa phương đã có nhiều văn bản chỉ đạo, việc áp dụng vẫn lúng túng, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai và giải ngân vốn đầu tư công.

Trước thực tế trên, Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng Nguyễn Mạnh Hùng yêu cầu rà soát, xử lý dứt điểm tình trạng chậm hồ sơ trong lĩnh vực khoáng sản; yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường kiểm điểm, rút kinh nghiệm đối với các trường hợp chậm, muộn.

Chủ đầu tư cũng phải chịu trách nhiệm?

Một doanh nghiệp tại Quảng Ngãi cho biết, dù tỉnh có trữ lượng khoáng sản dồi dào, nhiều mỏ được cấp phép lớn, nguồn cung vật liệu xây dựng trên thị trường vẫn khan hiếm, giá cao hơn mức niêm yết. “Hiện nay giá vật liệu không chỉ cao hơn trong gói thầu mà còn cao hơn giá niêm yết. Để mua được vật liệu xây dựng chúng tôi phải đặt lịch, xếp hàng chờ được bán”, vị này nói.

Trước đó, doanh nghiệp này là một trong 20 doanh nghiệp ở Quảng Ngãi phản ánh tình trạng thiếu nguồn cung và bão giá vật liệu xây dựng. Để tháo gỡ, doanh nghiệp đề nghị tỉnh đẩy nhanh cấp phép, gia hạn và nâng công suất khai thác các mỏ còn trữ lượng nhưng hoạt động hạn chế hoặc tạm dừng; đưa thêm mỏ mới vào khai thác, ưu tiên vật liệu cho công trình trọng điểm và tăng cường giám sát cung ứng. Doanh nghiệp cũng kiến nghị xem xét lại quy trình công bố giá để tránh tình trạng giá công bố thấp hơn nhiều so với thị trường.

Trong khi đó, ông Nguyễn Thanh Mân, Giám đốc Sở Công thương Quảng Ngãi, khẳng định trữ lượng vật liệu xây dựng vẫn bảo đảm cung cấp cho các công trình và không còn tình trạng khan hiếm.

Để chủ động nguồn vật liệu, đẩy nhanh tiến độ thi công và giảm giá thành xây dựng, Sở Công thương đề nghị UBND tỉnh chỉ đạo các cơ quan, chủ đầu tư và nhà thầu triển khai đồng bộ giải pháp tháo gỡ khó khăn trong khai thác, cung ứng vật liệu.

Theo đó, với các mỏ khoáng sản mới thuộc nhóm III phục vụ sản xuất vật liệu xây dựng, Sở Công thương đề nghị áp dụng cơ chế “6 không” trong lập, thẩm định hồ sơ cấp phép thăm dò, khai thác. Với các mỏ nhóm III đã được cấp phép, việc gia hạn và nâng công suất áp dụng cơ chế “2 không” để rút ngắn thời gian xét duyệt. Riêng mỏ nhóm IV như đất san lấp, đất đồi, đề nghị áp dụng cơ chế miễn trừ thủ tục “7 không” theo quy định.

Sở Công thương yêu cầu các chủ mỏ hoàn thiện hồ sơ theo Luật Địa chất và khoáng sản, bảo đảm sản lượng theo tiến độ cam kết, ưu tiên vật liệu cho công trình đầu tư công, dự án trọng điểm; nghiêm cấm đầu cơ, găm hàng hoặc tự ý nâng giá.

Các ban quản lý dự án, chủ đầu tư và nhà thầu phải thống kê chính xác nhu cầu vật liệu từng công trình, đối chiếu với trữ lượng mỏ được cấp phép trong năm 2026 và những năm tiếp theo. Từ đó, đề xuất nâng công suất mỏ hiện có hoặc bổ sung khu vực khoáng sản đủ điều kiện để đáp ứng nhu cầu thi công.

Đối với công trình đang triển khai, chủ đầu tư không được phụ thuộc hoàn toàn vào các mỏ thương mại. Khi vật liệu khan hiếm, giá cao hoặc cự ly vận chuyển lớn, cần tìm nguồn thay thế, phối hợp chính quyền cấp xã và địa phương lân cận khảo sát khu vực có tiềm năng khoáng sản, kể cả trong hoặc ngoài quy hoạch tỉnh, bảo đảm chất lượng, trữ lượng và cự ly vận chuyển.

Trên cơ sở khảo sát, các đơn vị lập hồ sơ đề xuất UBND tỉnh thông qua Sở Công thương xem xét theo quy định. Việc điều phối cần ưu tiên các trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tại xã biên giới đất liền, dự án trọng điểm quốc gia và công trình đầu tư công của tỉnh, bảo đảm thi công liên tục.

Với dự án đang chuẩn bị đầu tư, Sở Công thương đề nghị xác định nguồn vật liệu ngay từ khâu khảo sát, lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, đề xuất chủ trương đầu tư, nghiên cứu khả thi hoặc báo cáo kinh tế - kỹ thuật.

“Các đơn vị tư vấn phải đồng thời khảo sát nguồn khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường và vật liệu san lấp tại khu vực thực hiện dự án hoặc địa bàn lân cận. Việc khảo sát cần đánh giá khả năng đáp ứng về khối lượng, chất lượng, điều kiện khai thác, cự ly vận chuyển và các yếu tố liên quan để lựa chọn nguồn cung phù hợp.

Đối với những khu vực có nguồn khoáng sản đáp ứng nhu cầu và đủ điều kiện khai thác theo quy định, chủ đầu tư cần đưa vào phương án cung ứng vật liệu ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, làm cơ sở triển khai các thủ tục khai thác, sử dụng trực tiếp khi dự án được thực hiện.

Phương án nguồn vật liệu phải được xem xét đồng bộ với thiết kế, tổng mức đầu tư, chi phí vận chuyển và tiến độ thi công. Qua đó, hạn chế biến động giá, giảm chi phí xây dựng, tiết kiệm ngân sách nhà nước và nâng cao hiệu quả đầu tư”, ông Mân cho hay.

Sở Công thương đề nghị hạn chế mặc định toàn bộ vật liệu phải mua từ mỏ thương mại khi khu vực dự án hoặc địa bàn lân cận có nguồn phù hợp, đủ điều kiện khai thác. Đáng chú ý, chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm trước cơ quan có thẩm quyền nếu không chuẩn bị hồ sơ nguồn vật liệu từ giai đoạn khảo sát, lập dự án, dẫn đến khó khăn, chậm tiến độ; không đùn đẩy trách nhiệm cho cơ quan
quản lý nhà nước.

Ông Mân cho biết, tỉnh vừa đấu giá thành công 35 mỏ khoáng sản vật liệu thông thường và đang rà soát, dự kiến trong tháng 11 sẽ đấu giá thêm hàng chục mỏ.