Ngày càng có nhiều doanh nghiệp coi quản trị thuế là một phần của chiến lược phát triển

Khi thuế quyết định giá trị của một thương vụ 

Có một chi tiết thú vị đang diễn ra trong các phòng họp của những doanh nghiệp lớn trên thế giới. Nếu trước đây, khi HĐQT bàn về một thương vụ mua bán - sáp nhập (M&A), kế hoạch mở rộng nhà máy hay chiến lược đầu tư ra nước ngoài, người được lắng nghe nhiều nhất thường là CEO, CFO hoặc Giám đốc chiến lược, thì ngày nay, một vị trí khác đang dần có tiếng nói quan trọng hơn: lãnh đạo thuế.

Thoạt nghe, điều này có vẻ bất ngờ. Thuế vốn được xem là một lĩnh vực khô khan, gắn với những tờ khai, quyết toán và các quy định pháp lý. Nhưng trong một thế giới mà dữ liệu trở thành "nguyên liệu" của quản trị, chuỗi cung ứng liên tục tái cấu trúc, dòng vốn dịch chuyển nhanh và tiêu chuẩn minh bạch ngày càng cao, thuế đã bước qua nghĩa vụ tuân thủ để trở thành một phần của chiến lược kinh doanh.

Deloitte Việt Nam vừa giới thiệu Chương trình Lãnh đạo thuế cấp cao (Chief Tax Officer Program - CTxO), hướng tới việc kết nối cộng đồng lãnh đạo thuế với các chuyên gia trong và ngoài nước cũng như cơ quan quản lý, qua đó chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy các thực hành quản trị hiện đại.

Điều đáng nói, sự thay đổi này không chỉ diễn ra tại các tập đoàn đa quốc gia. Việt Nam cũng đang đứng trước một bước ngoặt tương tự, khi quá trình chuyển đổi số ngành thuế, Luật Quản lý thuế mới và yêu cầu minh bạch trong quản trị doanh nghiệp cùng lúc tạo ra một luật chơi hoàn toàn khác.

Theo ông Bùi Tuấn Minh, Phó tổng giám đốc phụ trách Dịch vụ tư vấn thuế và pháp lý Deloitte Việt Nam, nếu phải chọn một thông điệp lớn nhất từ các khảo sát toàn cầu của Deloitte năm 2025 thì đó là: “Thuế không còn là câu chuyện tuân thủ, mà đã trở thành một chủ đề chiến lược của doanh nghiệp”.

Đằng sau nhận định ấy là một thay đổi sâu sắc trong cách HĐQT và Ban Điều hành nhìn về giá trị doanh nghiệp.

Trong nhiều năm, không ít doanh nhân Việt Nam có chung một suy nghĩ: thuế là khoản chi phí bắt buộc phải trả, còn nhiệm vụ của bộ phận kế toán là đảm bảo doanh nghiệp không bị truy thu hay xử phạt. Nhưng thực tế kinh doanh hiện nay cho thấy, cái giá của một rủi ro thuế không còn dừng ở vài khoản tiền phạt.

Một thương vụ M&A có thể bị kéo dài nhiều tháng vì phát hiện nghĩa vụ thuế tiềm ẩn. Một doanh nghiệp chuẩn bị IPO có thể phải điều chỉnh định giá sau quá trình rà soát thuế. Một quỹ đầu tư có thể thay đổi quyết định chỉ vì hệ thống quản trị thuế thiếu minh bạch hoặc dữ liệu không nhất quán. Nói cách khác, thuế đang trực tiếp ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp.

Không phải ngẫu nhiên mà ở nhiều tập đoàn quốc tế, lãnh đạo thuế được tham gia ngay từ đầu trong các quyết định về đầu tư, tái cấu trúc hay mở rộng thị trường. Theo ông Bùi Tuấn Minh, các yếu tố như minh bạch dữ liệu xuyên biên giới, rủi ro uy tín, thay đổi chính sách thương mại và yêu cầu quản trị dựa trên dữ liệu đã khiến chủ đề thuế được đưa lên bàn của HĐQT sớm hơn bao giờ hết.

Đây cũng là lý do vai trò của CFO đang thay đổi. Nếu trước đây CFO chủ yếu quản trị dòng tiền và báo cáo tài chính, thì hiện nay họ còn phải nhìn xa hơn, đánh giá tác động của thuế đối với toàn bộ chiến lược phát triển doanh nghiệp. Với CEO, thuế không còn là một khoản chi phí cần tối ưu, mà là một yếu tố quyết định khả năng tăng trưởng bền vững.

Khảo sát xu hướng chuyển đổi thuế 2025 của Deloitte cho thấy, chỉ trong 2 năm qua, gần một nửa doanh nghiệp toàn cầu tham gia khảo sát đã bổ sung vị trí lãnh đạo chuyên trách chuyển đổi thuế. Điều đó phản ánh một thực tế: doanh nghiệp đang đầu tư vào năng lực quản trị thuế giống như đầu tư vào chuyển đổi số hay quản trị rủi ro.

Dữ liệu đang viết lại luật chơi

Nếu như mười năm trước, doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ khi đoàn thanh tra đến làm việc, thì nay dữ liệu gần như đã đi trước doanh nghiệp. Hóa đơn điện tử, khai thuế điện tử, kết nối dữ liệu theo thời gian thực và hệ thống quản trị số đang làm thay đổi hoàn toàn cách cơ quan quản lý tiếp cận doanh nghiệp. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc cách tiếp cận "xử lý sau" không còn là lựa chọn an toàn.

Theo khảo sát Chính sách thuế toàn cầu 2025 của Deloitte, tỷ lệ lãnh đạo tin rằng số hóa sẽ giúp công tác tuân thủ đơn giản hơn đã giảm mạnh so với năm trước, trong khi số người cho rằng việc tuân thủ sẽ trở nên phức tạp hơn lại tăng đáng kể. Nguyên nhân không nằm ở việc quy định nhiều hơn, mà bởi yêu cầu về chất lượng dữ liệu ngày càng cao.

Đáng chú ý, AI đang trở thành nhân tố làm thay đổi cuộc chơi. Không chỉ doanh nghiệp ứng dụng AI để phân tích dữ liệu, các cơ quan thuế trên thế giới cũng đang chuẩn bị sử dụng AI để rà soát dữ liệu công khai, phát hiện những điểm bất thường và đối chiếu thông tin giữa nhiều nguồn khác nhau. Khi đó, một sai lệch nhỏ giữa báo cáo tài chính, báo cáo thuế hay thông tin công bố cho nhà đầu tư đều có thể nhanh chóng được phát hiện.

Theo ông Bùi Tuấn Minh, dữ liệu thuế ngày nay không chỉ phục vụ cơ quan quản lý, mà còn phục vụ tập đoàn mẹ, nhà đầu tư, đối tác và thậm chí cả công chúng. Khả năng cung cấp dữ liệu nhanh, chính xác và có thể phân tích sẽ trở thành năng lực cạnh tranh mới của doanh nghiệp.

Đó là lý do ngày càng nhiều doanh nghiệp xem đầu tư vào hệ thống dữ liệu thuế không phải là chi phí công nghệ, mà là khoản đầu tư để giảm thiểu rủi ro trong tương lai.

Thuế đang trở thành một phần của thương hiệu doanh nghiệp

Có một sự thay đổi âm thầm nhưng rất đáng chú ý trên thị trường vốn: nhà đầu tư ngày nay không chỉ đọc báo cáo tài chính, họ muốn biết doanh nghiệp quản trị rủi ro như thế nào. Họ quan tâm đến ESG, minh bạch, quản trị công ty và ngày càng dành nhiều sự chú ý hơn cho cách doanh nghiệp ứng xử với thuế.

Ở nhiều nền kinh tế phát triển, các tập đoàn lớn đã chủ động công bố chiến lược thuế, triết lý quản trị rủi ro thuế và thậm chí báo cáo minh bạch về các khoản thuế đã nộp tại từng quốc gia. Họ hiểu rằng, trong bối cảnh niềm tin trở thành tài sản quý giá nhất, cách doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ thuế cũng là một phần của thương hiệu.

Xu hướng này sẽ tác động ngày càng rõ tới doanh nghiệp Việt Nam. Khi doanh nghiệp tìm kiếm vốn từ các quỹ đầu tư quốc tế, chuẩn bị IPO hay tham gia các thương vụ M&A, chất lượng quản trị thuế gần như luôn nằm trong danh sách những nội dung được rà soát đầu tiên.

Một hệ thống quản trị thuế bài bản không chỉ giúp doanh nghiệp tránh các khoản truy thu, mà quan trọng hơn còn giúp bảo vệ giá trị doanh nghiệp trong quá trình đàm phán, tạo dựng niềm tin với nhà đầu tư và giảm đáng kể các chi phí phát sinh trong tương lai.

Đây chính là lý do quản trị thuế cần được nhìn nhận như một khoản đầu tư có khả năng sinh lợi, thay vì chỉ là một khoản chi phí vận hành. Một hệ thống thuế được quản trị tốt có thể giúp doanh nghiệp bảo vệ hàng trăm tỷ đồng giá trị trong một thương vụ, đồng thời gìn giữ uy tín trước nhà đầu tư và đối tác.

Lịch sử kinh doanh cho thấy, những doanh nghiệp tạo dựng lợi thế cạnh tranh bền vững thường không phải là những doanh nghiệp chỉ tập trung tối ưu chi phí. Họ đầu tư vào những năng lực giúp doanh nghiệp chống chịu tốt hơn trước biến động. Quản trị rủi ro là một trong số đó. Quản trị thuế cũng vậy.

Khi dữ liệu được kết nối theo thời gian thực, AI tham gia phân tích thông tin và chuẩn mực minh bạch ngày càng cao, câu hỏi mà HĐQT và Ban điều hành cần đặt ra không còn là làm sao để nộp ít thuế hơn, mà là doanh nghiệp đã quản trị rủi ro thuế đủ tốt để bảo vệ giá trị trong dài hạn hay chưa.

Đó là một thay đổi về tư duy nhiều hơn là thay đổi về nghiệp vụ. Bởi trong nền kinh tế số, thuế không còn là công việc của bộ phận kế toán, mà nó là một phần của chiến lược doanh nghiệp, của quản trị rủi ro và của năng lực cạnh tranh. Một doanh nghiệp mạnh không phải là doanh nghiệp nộp ít thuế nhất, mà là doanh nghiệp quản trị thuế tốt nhất.

Và có lẽ, đó cũng là lúc các HĐQT và Ban Điều hành cần nhìn thuế giống như cách họ nhìn chuyển đổi số, quản trị ESG hay đầu tư vào con người: không phải một khoản chi phí phải cắt giảm, mà là một khoản đầu tư để bảo vệ giá trị doanh nghiệp trong dài hạn.

Xu hướng này cũng đang tạo ra những thay đổi trong lĩnh vực tư vấn thuế và quản trị doanh nghiệp. Thay vì chỉ hỗ trợ doanh nghiệp xử lý các vấn đề tuân thủ hay hồ sơ, nhiều đơn vị tư vấn đang mở rộng vai trò sang đồng hành với đội ngũ lãnh đạo trong việc xây dựng năng lực quản trị thuế, ứng dụng công nghệ và thích ứng với các chuẩn mực quốc tế.

Khi ngày càng nhiều doanh nghiệp coi quản trị thuế là một phần của chiến lược phát triển, lợi ích không chỉ dừng lại ở việc giảm thiểu rủi ro cho từng doanh nghiệp. Một cộng đồng doanh nghiệp minh bạch, tuân thủ tốt và quản trị chuyên nghiệp cũng góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư, nâng cao chất lượng môi trường kinh doanh và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.