Hà Nội dẫn đầu 18/52 chỉ số thành phần

Kết quả Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) năm 2026 được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố ngày 4/10, tại Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026 với chủ đề “Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển của toàn xã hội”, cho thấy Hà Nội đạt 63,80 điểm, đứng đầu 34 địa phương trong cả nước. Đây là năm thứ 3 liên tiếp Hà Nội dẫn đầu PII.

PII năm 2026, TP.HCM đứng thứ hai với 58,30 điểm, tiếp đến là Hải Phòng với 56,33 điểm, Quảng Ninh 55,24 điểm, Bắc Ninh 50,96 điểm, Huế 48,47 điểm, Đà Nẵng 48,17 điểm, Thái Nguyên 47,81 điểm, Tây Ninh 46,78 điểm và Hưng Yên 46,72 điểm.

Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng (thứ 5 từ trái sang) nhận hoa chúc mừng địa phương đứng đầu Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) năm 2026. Ảnh: Nhật Minh.

PII 2026 được xây dựng với 52 chỉ số thành phần thuộc 7 trụ cột. Trong đó, 5 trụ cột đầu vào phản ánh những điều kiện tạo thuận lợi cho phát triển kinh tế, xã hội dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; 2 trụ cột đầu ra phản ánh sản phẩm tri thức, sáng tạo, công nghệ và tác động của đổi mới sáng tạo.

Điểm đáng chú ý của Hà Nội nằm ở cấu trúc của kết quả xếp hạng. Thủ đô dẫn đầu 18/52 chỉ số thành phần, gồm 11 chỉ số đầu vào và 7 chỉ số đầu ra, nhiều nhất cả nước. Thành phố Hồ Chí Minh đứng tiếp theo với 12 chỉ số dẫn đầu, Quảng Ninh có 5 chỉ số.

Những chỉ số Hà Nội đứng đầu tập trung vào các yếu tố quan trọng của hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo như nhân lực nghiên cứu và phát triển, chi cho nghiên cứu và phát triển, số tổ chức khoa học và công nghệ, tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động nghiên cứu và phát triển, tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo.

Ở đầu ra, Hà Nội dẫn đầu nhiều chỉ số liên quan đến tài sản trí tuệ, gồm sáng chế, giải pháp hữu ích, giống cây trồng, nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, cùng một số chỉ số về giảm nghèo và phát triển con người.

Xét theo 7 trụ cột, Hà Nội đứng đầu 3 trụ cột gồm Vốn con người và nghiên cứu và phát triển; Trình độ phát triển của thị trường; Sản phẩm tri thức, sáng tạo và công nghệ. Thành phố đứng thứ hai về Trình độ phát triển của doanh nghiệp.

Những con số này cho thấy lợi thế của Hà Nội trải từ nguồn lực đầu vào đến một phần kết quả đầu ra của hệ sinh thái. Nhưng nhìn rộng hơn, PII 2026 xuất hiện đúng thời điểm Hà Nội đang đưa một loạt công cụ đổi mới sáng tạo từ thiết kế chính sách sang thực tế vận hành.

Báo cáo về một số kết quả nổi bật trong hoạt động đổi mới sáng tạo của Hà Nội, cập nhật đến ngày 3/10/2026, nhận định điểm đáng chú ý trong năm nay là nhiều công cụ đã chuyển từ thiết kế chính sách sang vận hành thực tế. Một chuỗi công cụ đang dần hình thành, từ thể chế, tổ chức điều phối, vốn, thử nghiệm, đặt hàng nhiệm vụ, thị trường đến đo lường kết quả.

Hai cơ chế quan trọng có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 là Nghị quyết số 26/2026/NQ-HĐND ngày 2/6/2026 về thử nghiệm có kiểm soát tại Hà Nội và Nghị quyết số 58/2026/NQ-HĐND ngày 15/6/2026 về chính sách phát triển khởi nghiệp sáng tạo, đổi mới sáng tạo và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Đây là những bước cụ thể hóa cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô số 02/2026/QH16.

Ngày 28/9/2026, UBND TP. Hà Nội tiếp tục ban hành Quyết định số 131/2026/QĐ-UBND về Quy chế quản lý nhiệm vụ đổi mới sáng tạo sử dụng ngân sách nhà nước. Quy chế đặt ra yêu cầu nhiệm vụ phải gắn với yêu cầu phát triển của Thủ đô, khả năng ứng dụng, thương mại hóa và huy động nguồn lực ngoài ngân sách.

Điểm đáng chú ý vì thế không nằm đơn thuần ở số lượng chính sách được ban hành, mà ở việc Hà Nội đang từng bước tạo một chuỗi thực thi, từ xác định bài toán, thiết lập cơ chế thử nghiệm, tài trợ và đặt hàng, cung cấp công cụ vốn, tổ chức đầu mối hỗ trợ đến đo lường kết quả.

Từ sandbox, vốn mạo hiểm đến đặt hàng bài toán lớn

Một trong những mắt xích mới của hệ sinh thái là Công ty Cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội, chính thức ra mắt ngày 26/2/2026. Đây là lần đầu Hà Nội thiết kế một tổ chức đổi mới sáng tạo theo cấu trúc công ty cổ phần có vốn nhà nước, với 70% vốn sở hữu Nhà nước trong cơ cấu ban đầu, hướng tới quản trị theo chuẩn doanh nghiệp, kết nối nguồn lực, công nghệ, chính sách và thị trường.

Mô hình được thiết kế để hỗ trợ theo vòng đời, từ xác định bài toán, ươm tạo, hỗ trợ pháp lý, sở hữu trí tuệ, hạ tầng đến tiếp cận nhà đầu tư và tăng tốc thương mại hóa.

Cùng với thiết chế điều phối, Hà Nội đưa thêm công cụ vốn vào hệ sinh thái thông qua Quỹ Đầu tư mạo hiểm Hà Nội. Ngày 22/4/2026, Thành phố ban hành Quyết định số 2146/QĐ-UBND về Điều lệ và Quyết định số 2147/QĐ-UBND về Quy chế đầu tư của Quỹ.

Quỹ hoạt động theo mô hình hợp tác công tư trên cơ sở hợp đồng BCC, hướng tới đầu tư vào doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp khoa học và công nghệ và doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Quy mô tối đa theo thiết kế là 1.200 tỷ đồng, trong đó ngân sách nhà nước tham gia tối đa 49%. Đến tháng 8/2026, Thành phố đã hoàn thành góp vốn đợt đầu 55 tỷ đồng.

Ở một hướng khác, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đã bắt đầu có những dự án cụ thể. Đến ngày 20/9/2026, Hà Nội tiếp nhận chính thức 4 hồ sơ sandbox, trong đó 2 hồ sơ được phép thử nghiệm, một hồ sơ đủ điều kiện tổ chức hội đồng thẩm định, một hồ sơ được yêu cầu bổ sung; ngoài ra có 9 đề xuất đang được hướng dẫn hoàn thiện.

Hai dự án được phép thử nghiệm gồm dự án giao thông tự hành thông minh của Phenikaa-X với hệ thống xe buýt tự hành, robotaxi, robot dọn vệ sinh tự động, robot giao hàng tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và khu vực Đại học Quốc gia Hà Nội tại Hòa Lạc; dự án còn lại thử nghiệm bán công nghiệp công nghệ chế biến đất hiếm tại Hòa Lạc, hướng tới sản xuất hỗn hợp oxit đất hiếm có tổng hàm lượng trên 95%.

Ý nghĩa của sandbox nằm ở khả năng đưa công nghệ vào môi trường thực tế để tạo dữ liệu thực nghiệm, giúp cơ quan quản lý và doanh nghiệp cùng kiểm chứng công nghệ, nhận diện rủi ro, hoàn thiện tiêu chuẩn và quy trình trước khi tính tới mở rộng.

Hà Nội cũng chuyển dần từ cách hỗ trợ chung sang đặt bài toán cụ thể cho hệ sinh thái.

Ngày 18/3/2026, Thành phố công bố danh mục 30 bài toán lớn của Thủ đô giai đoạn 2026 đến 2030, đợt 1, mở việc đặt bài toán cho viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, chuyên gia và cộng đồng tham gia đề xuất lời giải.

Đến tháng 9/2026, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội đã tiếp nhận khoảng 160 đề xuất đặt hàng từ các sở, ngành, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân.

Thành phố đồng thời xác định 9 nhóm công nghệ chiến lược và 25 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên, trong đó có trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, cảm biến thế hệ mới, robot tự hành, UAV, dữ liệu lớn, bản sao số và blockchain.

Hai nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược đã được phê duyệt theo hình thức giao trực tiếp gồm nền tảng Camera AI biên đa dụng thế hệ mới và xe thang cứu hộ tầm vươn 32 m/56 m.

Một số nhiệm vụ đã tạo sản phẩm cụ thể. PlasmaMED thế hệ II đã chế tạo thử nghiệm 20 máy, làm chủ thiết kế, công nghệ và được cấp bằng sáng chế.

Thước đo mới của đổi mới sáng tạo

Một thay đổi khác trong cách tiếp cận của Hà Nội là nỗ lực lượng hóa sức khỏe của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thay vì chủ yếu đếm số chương trình, sự kiện.

Thành phố đã ban hành Bộ chỉ số theo dõi, đánh giá hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Hà Nội với 12 trụ cột và 74 chỉ số thành phần. Công cụ này độc lập với PII do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố hằng năm.

Trong đó, Bộ chỉ số kết quả gồm 42 chỉ số, với 32 chỉ số đầu vào và 10 chỉ số đầu ra; Bộ chỉ số điều hành gồm 32 chỉ số, với 26 chỉ số đầu vào và 6 chỉ số đầu ra.

Đáng chú ý, hệ thống đo lường đã đưa vào những yếu tố như startup gọi vốn lớn, doanh nghiệp spin-off từ trường đại học, doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo được công nhận; đồng thời theo dõi năng suất lao động, thu nhập bình quân đầu người, việc làm, mức độ đa dạng của doanh nghiệp mới và tăng trưởng GRDP.

Các chỉ số điều hành còn gắn trực tiếp với sandbox, hoạt động mua và đặt hàng giải pháp đổi mới sáng tạo, số dự án được Quỹ Đầu tư mạo hiểm đầu tư và số thương vụ đầu tư mạo hiểm.

Điều đó tạo thêm một tầng đo lường bên cạnh PII: thay vì dừng ở câu hỏi Hà Nội đứng thứ mấy, hệ sinh thái phải trả lời được chính sách đã tạo ra sản phẩm, doanh nghiệp, thương vụ, việc làm và tác động kinh tế như thế nào.

Tuy nhiên, chính các số liệu năm 2026 cũng chỉ ra khoảng cách từ xây dựng hệ sinh thái đến thương mại hóa sản phẩm.

Sàn Giao dịch công nghệ Hà Nội và Chợ Chuyển đổi số vận hành thử từ tháng 2/2026. Đến tháng 9, HanoTEX có 242 tài khoản đăng ký, 227 doanh nghiệp tìm hiểu hoặc đăng ký niêm yết, 44 công nghệ, giải pháp chào bán và 80 nhu cầu công nghệ tìm mua. Trong tháng có 18 lượt tư vấn công nghệ, 6 lượt tư vấn môi giới, kết nối cung cầu và 28 thỏa thuận hợp tác.

Song theo tài liệu tổng hợp, đến thời điểm báo cáo, chưa phát sinh hợp đồng giao dịch công nghệ thành công. Đây là khoảng cách cần được nhìn nhận rõ giữa hình thành hạ tầng kết nối với tạo ra giao dịch và doanh thu thực tế.

Tại Hội nghị xử lý điểm nghẽn cho doanh nghiệp khoa học và công nghệ, khởi nghiệp sáng tạo và công nghệ số ngày 30/9/2026, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội cho biết đã tiếp nhận 124 kiến nghị của doanh nghiệp, trong đó 62 kiến nghị, tương đương 50%, được giải quyết trước hội nghị.

Các kiến nghị tập trung vào 6 nhóm vấn đề gồm vốn; thị trường và “khách hàng đầu tiên”; môi trường thử nghiệm và hạ tầng nghiên cứu; thể chế, công nhận và sở hữu trí tuệ; dữ liệu, chuyển đổi số; nhân lực và liên kết viện, trường.

Thành phố đặt yêu cầu thiết kế các luồng chính sách theo vòng đời doanh nghiệp và công nghệ, để doanh nghiệp xác định được mình đang ở đâu, có thể sử dụng công cụ nào, cơ quan nào hướng dẫn, cần hồ sơ gì và thời gian giải quyết bao lâu. Hiệu quả chính sách cũng được định hướng theo dõi sau 6 tháng, 12 tháng bằng sản phẩm, ứng dụng, hợp đồng, doanh thu, việc làm và vốn xã hội huy động thêm.

Vì thế, 63,80 điểm và vị trí dẫn đầu PII 2026 là một chỉ dấu quan trọng về năng lực đổi mới sáng tạo của Hà Nội, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn cho giai đoạn tiếp theo.

Khi cơ chế thử nghiệm đã có, quỹ đầu tư mạo hiểm đã được thiết lập, những bài toán lớn đã được đặt hàng, thiết chế điều phối đã hình thành và hệ thống đo lường đã được xây dựng, thước đo tiếp theo sẽ nằm ở khả năng đưa công nghệ ra thị trường.

Đó là số sản phẩm được thương mại hóa, hợp đồng được ký kết, doanh thu được tạo ra, việc làm mới, vốn tư nhân được huy động, doanh nghiệp tăng trưởng và cuối cùng là đóng góp thực chất của đổi mới sáng tạo vào năng suất và GRDP của Thủ đô.