Toàn cảnh cuộc họp báo.

Sáng 7/1, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công bố các luật vừa được Quốc hội thông qua, trong đó có Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục.

Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2026. Nội dung Chính phủ quy định việc miễn phí sách giáo khoa cho học sinh sẽ có hiệu lực từ 1/7/2026.

Theo cơ quan chủ trì soạn thảo (Bộ Giáo dục và Đào tạo) thì đây là lần sửa đổi luật có quy mô lớn, mang tính chiến lược nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho sự phát triển của hệ thống giáo dục quốc dân trong giai đoạn mới. Lần sửa đổi này đã thể chế hàng loạt định hướng lớn của Đảng về phát triển giáo dục trong thời kỳ mới.

Thông tin về những điểm mới đáng chú ý của Luật, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Văn Phúc cho biết, Luật quy định Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quyết định một bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông thống nhất toàn quốc và Chính phủ quy định lộ trình miễn phí sách giáo khoa, bảo đảm tính chuẩn mực, ổn định và công bằng trong tiếp cận sách giáo khoa.

Cụ thể, theo quy định trong luật mới, Chính phủ quy định việc miễn phí sách giáo khoa cho học sinh; Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quyết định một bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông sử dụng thống nhất toàn quốc.

Hội đồng quốc gia thẩm định sách giáo khoa do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định và thành lập theo từng môn học, hoạt động giáo dục để thẩm định sách giáo khoa. Hội đồng và thành viên Hội đồng chịu trách nhiệm về nội dung và chất lượng thẩm định.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt sách giáo khoa để sử dụng trong cơ sở giáo dục phổ thông sau khi được Hội đồng quốc gia thẩm định và đánh giá xếp loại đạt; quy định tiêu chuẩn, quy trình biên soạn, chỉnh sửa sách giáo khoa giáo dục phổ thông.

Để tham mưu trình Chính phủ Nghị định quy định về lộ trình miễn phí sách giáo khoa, Bộ đã nghiên cứu giải pháp gì để tránh trường hợp miễn phí khoản này nhưng lại phát sinh nhiều khoản thu khác, khiến phụ huynh phải phàn nàn như câu chuyện học phí vừa qua, là câu hỏi được báo chí nêu tại cuộc họp báo.

Hồi âm, đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, Bộ được phân công xây dựng Nghị định về miễn phí sách giáo khoa và lộ trình thực hiện. Dự kiến đến tháng 4/ 2026 sẽ trình Chính phủ để ban hành Nghị định về sách giáo khoa.

Về những nội dung khác, Thứ trưởng Phúc thông tin, lần sửa đổi lần này đã bổ sung giáo dục trung học nghề thuộc giáo dục nghề nghiệp và cùng cấp học với giáo dục trung học phổ thông trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Luật đồng thời làm rõ định hướng phân luồng trong giáo dục sau trung học cơ sở gắn với hướng nghiệp, phù hợp với năng lực, sở trường, năng khiếu của người học và nhu cầu xã hội, khắc phục tình trạng phân luồng hình thức.

Cụ thể, phân luồng trong giáo dục là biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục trên cơ sở thực hiện hướng nghiệp trong giáo dục, tạo điều kiện để học sinh sau khi hoàn thành chương trình giáo dục trung học cơ sở, trung học phổ thông, trung học nghề và tương đương tiếp tục học ở cấp học, trình độ cao hơn hoặc tham gia lao động phù hợp với năng lực, sở trường, năng khiếu, điều kiện của cá nhân và nhu cầu của xã hội.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao quy định chi tiết hướng nghiệp và phân luồng trong giáo dục.

Một nội dung đáng chú ý khác cũng được Thứ trưởng Bộ Giáo dục và đào tạo đề cập là việc bỏ bằng tốt nghiệp trung học cơ sở và thay bằng xác nhận hoàn thành chương trình. Việc này là phù hợp quy định giáo dục bắt buộc ở bậc trung học cơ sở, giảm áp lực cho học sinh và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Luật Giáo dục mới nêu rõ: “Văn bằng của hệ thống giáo dục quốc dân gồm bằng tốt nghiệp trung học phổ thông, bằng trung học nghề, bằng trung cấp, bằng cao đẳng, bằng cử nhân, bằng thạc sĩ, bằng tiến sĩ, văn bằng chương trình đào tạo chuyên sâu của một số ngành, lĩnh vực đặc thù”.

Ngoài ra, Luật cũng quy định văn bằng, chứng chỉ được cấp dưới dạng giấy hoặc dạng số, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và tạo điều kiện thuận lợi cho việc xác thực, tra cứu văn bằng, chứng chỉ.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Văn Phúc, luật  sửa đổi thể hiện rõ tinh thần tăng cường phân quyền, phân cấp trong quản lý Nhà nước về giáo dục, gắn với nâng cao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của Bộ Giáo dục và Đào tạo, chính quyền địa phương và các cơ sở giáo dục.

Trong đó, luật giao thẩm quyền biên soạn, thẩm định, phê duyệt tài liệu giáo dục địa phương cho UBND cấp tỉnh; tăng thực quyền cho hiệu trưởng nhà trường, người đứng đầu cơ sở giáo dục trong xác nhận hoàn thành trung học cơ sở, cấp bằng tốt nghiệp trung học phổ thông…

Luật cũng giao Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định việc thực hiện chương trình giáo dục cấp trung học cơ sở và chương trình giáo dục thuộc chương trình để cấp văn bằng của hệ thống giáo dục quốc dân tại cơ sở giáo dục phổ thông, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, cơ sở giáo dục đại học, thay vì phải “được cơ quan quản lý Nhà nước về giáo dục có thẩm quyền cho phép”. Đây là một bước cắt giảm thủ tục xin - cho, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các mô hình đào tạo linh hoạt, tích hợp nhưng vẫn đảm bảo kiểm soát chất lượng.