Ít nhất 10% HTX nông nghiệp tại Việt Nam do phụ nữ tham gia quản lý, điều hành

Phụ nữ chiếm 52% lực lượng lao động trong lĩnh vực nông nghiệp tại Việt Nam và  71% tại châu Á - Thái Bình Dương, song vẫn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận đất đai, thị trường, nguồn vốn và các cơ hội phát triển kinh doanh. Đây là một trong các lý do khiến Liên minh Hợp tác xã (HTX) Việt Nam và Liên minh HTX quốc tế khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (ICA-AP) tổ chức Hội nghị phụ nữ 2026 nhằm nâng cao vai trò phụ nữ trong hợp tác xã, thúc đẩy bình đẳng giới và lan toả các mô hình phát triển bao trùm, bền vững, 

Bà Chitose Arai, Chủ tịch Ủy ban Phụ nữ IСА-АР cho rằng, việc Liên hợp quốc công bố năm 2026 là Năm Quốc tế Nữ nông dân là dấu mốc quan trọng nhằm ghi nhận vai trò và những đóng góp lâu dài của phụ nữ trong phát triển nông nghiệp bền vững. Ủy ban Phụ nữ ICA-AP đang thúc đẩy mạnh mẽ các hoạt động đối thoại chính sách, bình đẳng giới và nâng cao vai trò phụ nữ trong kinh tế hợp tác.  

Dẫn số liệu của FAO, bà cho biết phụ nữ hiện đóng góp tới 71% lực lượng sản xuất nông nghiệp trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Tuy nhiên, phụ nữ vẫn gặp nhiều rào cản trong tiếp cận đất đai, công nghệ, tài chính và nguồn lực phát triển, trong khi phần lớn cơ hội tiếp cận hiện vẫn tập trung ở các hợp tác xã do nam giới làm chủ.  

Theo ICA-AP, hợp tác xã đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh lương thực, phát triển nông nghiệp bền vững và nâng cao vị thế phụ nữ trong cộng đồng. Hội nghị lần này cũng là cơ hội để các nữ lãnh đạo và các hợp tác xã do phụ nữ làm chủ chia sẻ kinh nghiệm, sáng kiến và thúc đẩy hợp tác trong thời gian tới.

Bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam.

Bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam cho biết, bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ trong phát triển kinh tế, trong đó có nông nghiệp, là mối quan tâm của các quốc gia trên thế giới và khu vực. Nhiều hợp tác xã được thành lập và lãnh đạo bởi phụ nữ đang hoạt động hiệu quả, góp phần tạo việc làm cho thành viên và người lao động.

Ở Việt Nam, mặc dù chưa có số liệu nghiên cứu đầy đủ nhưng trong số gần 24.000 hợp tác xã nông nghiệp có ít nhất 10% HTX phụ nữ tham gia quản lý, điều hành. Các hợp tác xã do phụ nữ quản lý tạo được nhiều việc làm và nâng cao thu nhập cho lao động nữ; quan tâm đến các chế độ chính sách về bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội và các vấn đề xã hội.... từ đó mang lại những thay đổi tích cực.

Rất nhiều nữ nông dân thông qua mô hình HTX đã không chỉ nâng cao năng lực quản lý, thay đổi cuộc sống của chính mình mà còn cả xã hội.

Bà Đào Thanh Hảo, Giám đốc Hợp tác xã Chè Hảo Đạt, Thái Nguyên cho biết, sinh ra tại vùng quê có truyền thống trồng chè, bà Hảo thấm thía khó khăn kéo dài hàng chục năm do sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc thương lái, giá trị sản phẩm chưa cao, thu nhập thiếu ổn định. Khó khăn đó đã thôi thúc bà tìm đến mô hình HTX. Cuộc đời bà Hảo cũng như nhiều nông dân trồng chè nhờ vậy đã thay đổi mạnh mẽ.

"Từ khi thành lập đến nay, Hợp tác xã Chè Hảo Đạt đã liên kết sản xuất trên 50 ha vùng nguyên liệu chè; khoảng 60% hộ dân liên kết được hướng dẫn áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, tạo việc làm ổn định cho 60 lao động thường xuyên, doanh thu đạt hàng chục tỷ đồng/năm. Đối với cá nhân tôi, hợp tác xã đã làm thay đổi cuộc đời. Từ một người nông dân sản xuất truyền thống, tôi trở thành người quản lý và người kết nối cộng đồng. Quan trọng hơn, hợp tác xã đã giúp nhiều phụ nữ địa phương có việc làm ổn định, có thu nhập và tự tin hơn trong cuộc sống. Tôi luôn tin rằng: Khi trao cơ hội cho một người phụ nữ nông dân, chúng ta không chỉ thay đổi một cá nhân, mà thay đổi cả gia đình và cộng đồng", bà Hảo khẳng định. 

Chìa khóa giúp phụ nữ vượt qua nhiều rào cản 

Theo bà Trần Thị Thủy Tiên, chuyên gia nghiên cứu về Giới của Viện Nghiên cứu quốc gia của FAO tại Việt Nam, phụ nữ chiếm khoảng 52% lực lượng lao động nông nghiệp tại Việt Nam, có xu hướng phải làm những công việc không ổn định, dễ bị tổn thương và được trả lương thấp hơn tại nông thôn. Dù tham gia tích cực vào hoạt động nông nghiệp, phụ nữ vẫn tiếp tục đối mặt với nhiều rào cản mang tính hệ thống, khiến họ bị hạn chế về cơ hội bình đẳng và khả năng thăng tiến.

Chuyên gia này cũng cho biết, bằng chứng từ FAO và ICA-AP cho thấy hợp tác xã có thể là cơ chế hiệu quả để trao quyền cho phụ nữ và phát triển nông thôn bao trùm. Cụ thể, thông qua HTX, phụ nữ có thể hỗ trợ lẫn nhau, nâng cao sự tự tin và vị thế hình ảnh, được tham gia vào quá trình ra quyết định, được phát triển năng lực lãnh đạo, có cơ hội được làm quản lý... Đặc biệt, với các hộ sản xuất nhỏ do phụ nữ làm chủ, tham gia mô hình HTX có thể giúp họ vượt qua rào cản thị trường. 

Tại Việt Nam, bà Cao Xuân Thu Vân khẳng định, Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách khuyến khích sự tham gia của phụ nữ vào phát triển kinh tế tập thể, xây dựng hợp tác xã.

Góp phần vào nỗ lực chung của đất nước, trong những năm qua, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam đã thực hiện nhiều hoạt động thiết thực nhằm thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ trong điều hành, quản lý các hợp tác xã. Liên minh Hợp tác xã Việt Nam đã chủ động đề xuất các chính sách, chương trình/đề án phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã; tổ chức đào tạo, bồi dưỡng cán bộ thành viên, xúc tiến thương mại mở rộng thị trường; hỗ trợ hợp tác xã tiếp cận các nguồn vay ưu đãi của Quỹ hỗ trợ phát triển hợp tác xã.

Các hoạt động hợp tác quốc tế cũng giúp Liên minh Hợp tác xã Việt Nam có thêm nguồn lực tài chính, kinh nghiệm và mô hình để nâng cao năng lực cho đội ngũ lãnh đạo, quản lý hợp tác xã. Liên minh Hợp tác xã Việt Nam luôn xác định phát triển hợp tác xã gắn liền với trao quyền cho phụ nữ chính là chìa khóa để xây dựng một nền nông nghiệp bao trùm và bền vững.

"Tuy nhiên, hiện vẫn còn khoảng trống về bình đẳng giới trong khu vực này, tỷ lệ nữ tham gia lãnh đạo, quản lý chỉ chiếm khoảng trên 25% trong tổng số lãnh đạo của các hợp tác xã và phần lớn chỉ giữ chức vụ từ cấp phó trở xuống. Năng lực đội ngũ ban lãnh đạo hợp tác xã nhất là phụ nữ còn hạn chế ở các kiến thức, kỹ năng quản lý tài chính, tổ chức sản xuất kinh doanh, ứng dụng công nghệ, xúc tiến thương mại... Vì vậy, nâng cao năng lực và thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ là một yêu cầu quan trọng, góp phần phát triển kinh tế tập thể năng động, hiệu quả, bền vững và phát triển kinh tế xã hội nói chung", bà Thu Vân kiến nghị. 

Theo đại diện của FAO, bất bình đẳng giới và khoảng cách thể chế đang hạn chế khả năng phát huy tiềm năng của nữ nông dân và các hợp tác xã do phụ nữ làm chủ. Nhiều phụ nữ gặp khó khăn trong tiếp cận tín dụng do thiếu tài sản thế chấp, dẫn đến hạn chế đầu tư, giảm năng suất và thu nhập. Do đó, cần xây dựng các thiết chế và khuôn khổ chính sách phù hợp nhằm tăng cường vai trò của phụ nữ trong hệ thống lương thực, đồng thời thúc đẩy các mô hình hợp tác xã nông nghiệp do phụ nữ tham gia và lãnh đạo.

Ông Balasubramanian (Balu) Iyer, Giám đốc khu vực Liên minh HTX quốc tế khu vực Châu Á - Thái Bình Dương đánh giá, phụ nữ không chỉ là lực lượng lao động trong nông nghiệp mà còn là những doanh nhân, nhà lãnh đạo, người chăm sóc cộng đồng và tác nhân thúc đẩy phát triển bền vững. Tuy nhiên, phụ nữ vẫn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận đất đai, thị trường, nguồn vốn và các cơ hội phát triển kinh doanh hợp tác xã.

Theo ông, các hợp tác xã không chỉ là mô hình kinh doanh mà còn đóng vai trò đối tác quan trọng trong chia sẻ giá trị phát triển, nâng cao kỹ năng, tăng cường năng lực quản trị và hỗ trợ phụ nữ tham gia sâu hơn vào thị trường.