Sản xuất ghi điểm, nhưng áp lực mới chồng chất

Kết quả tăng trưởng GDP 7,83% trong quý I/2026 cho thấy nền kinh tế đã có một khởi đầu tích cực, trong đó khu vực sản xuất, đặc biệt là công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục ghi điểm với vai trò động lực chính.

“Đà phục hồi của sản xuất không chỉ thể hiện ở tốc độ tăng trưởng cao, mà còn ở sự cải thiện của chỉ số sản xuất công nghiệp và tiêu thụ sản phẩm, phản ánh cầu thị trường đang dần được khôi phục”, TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương đã nhấn mạnh khi nhìn vào các chỉ số kinh tế quý I.

Tuy nhiên, xung đột ở Trung Đông với những diễn biến phức tạp, khó lường đến giờ phút này khiến bài toán tăng trưởng năm nay khó hơn rất nhiều.

So với mục tiêu kịch bản là 9,1% của quý I (đề ra tại Nghị quyết 01/2026/NQ-CP), để đạt được mục tiêu tăng trưởng 2 con số cho cả năm, áp lực tăng trưởng đang dồn lên 3 quý còn lại của năm. Trong kịch bản vừa được Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cập nhật, mức tăng trưởng bình quân các quý phải đạt ít nhất khoảng 10,5% (xem bảng).

Trong kịch bản này, đầu tư công tiếp tục là vốn mồi dẫn dắt năng lực sản xuất dài hạn, với các siêu dự án hạ tầng đang được tập trung trong năm nay, như Sân bay Long Thành, đường sắt cao tốc, cụm đường vành đai, cao tốc, Khu đô thị thể thao Olympic…

Các dự án này sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa cực mạnh. Đây không chỉ là chi tiêu Chính phủ đơn thuần mà là quá trình tích lũy sản xuất cho nền kinh tế, giúp giảm chi phí logistics, kích thích dòng vốn FDI và đầu tư tư nhân đổ vào các khu vực vệ tinh xung quanh hạ tầng mới.

Động lực thứ hai là tiêu dùng nội địa được kỳ vọng cải thiện nhờ chính sách cải cách tiền lương, chính sách kích cầu tiêu dùng nội địa của các tỉnh, thành phố.

Đặc biệt, khu vực doanh nghiệp được trông đợi nhanh chóng hồi phục sau hàng loạt chính sách chủ động của Chính phủ nhằm ngăn chặn lạm phát chi phí đẩy, trực tiếp hỗ trợ biên lợi nhuận cho doanh nghiệp vận tải và sản xuất, ngăn tác động dây chuyền lên mặt bằng giá cả...

Nhưng vấn đề là, nhiều điều kiện để hiện thực hóa kịch bản này không hoàn toàn thuận lợi.

Cục Thống kê phân tích, các kịch bản trên dựa rất lớn vào sự tăng tốc của xuất khẩu, phục hồi mạnh mẽ của sức mua nội địa, cùng với đóng góp ngày càng rõ nét của các lĩnh vực kinh tế mới như công nghệ bán dẫn và kinh tế xanh. Đồng thời, các yêu cầu tháo gỡ triệt để các rào cản pháp lý, đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công và khơi thông hiệu quả dòng vốn đầu tư tư nhân cũng được ra. Ngoài ra, xung đột Trung Đông phải sớm chấm dứt và giá dầu bình ổn trở lại cũng là điều kiện cần để đảm bảo tăng trưởng kinh tế có thể tiệm cận mục tiêu…

Chất lượng điều hành và tốc độ kích hoạt động lực

Rõ ràng, ngoại trừ biến số từ bên ngoài không thể can dự, tính khả thi của các kịch bản tăng trưởng là có, nhưng phụ thuộc rất lớn vào chất lượng điều hành và tốc độ kích hoạt động lực trong các quý tới đây.

“Đây là thời điểm các bài học kinh nghiệm đúc rút từ giai đoạn Covid-19 phát huy hiệu quả. Nhất là bài học về đồng hành, chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp để thực hiện mục tiêu bất biến là duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh, giữ việc làm cho người lao động”, TS. Nguyễn Đình Cung khuyến nghị trong bối cảnh dư địa chính sách không còn quá rộng.

Hiện tại, khu vực doanh nghiệp ở thế rất khó, kẹt giữa cầu giảm và chi phí đầu vào tăng cao. Giá năng lượng và vận chuyển gia tăng đẩy chi phí sản xuất lên cao, kéo biên lợi nhuận giảm xuống. Cùng với đó, tình hình kinh tế thế giới kém khả quan hơn so với các con số dự báo đầu năm, nên cầu thế giới có thể giảm, buộc doanh nghiệp phải thận trọng. Trong các khảo sát của Cục Thống kê cũng như của một số hiệp hội doanh nghiệp thực hiện trong quý I/2026, đã có doanh nghiệp phải tính tới việc tạm dừng kế hoạch đầu tư mở rộng, tiết giảm hoạt động.

Các doanh nghiệp cũng cho biết, đã áp dụng nhiều giải pháp, như đàm phán với đối tác, nhà cung cấp, khách hàng để chia sẻ rủi ro, nhưng áp lực chi phí rất lớn, nhất là các doanh nghiệp trong ngành có cường độ sử dụng năng lượng lớn như vận tải, logistics, công nghiệp chế biến. Khó khăn đã gián tiếp tràn sang xây dựng, thương mại và dịch vụ.

Trong khi đó, tác động lan tỏa từ hoạt động đầu tư công tới khu vực tư nhân chưa đạt kỳ vọng, do nhiều dự án trọng điểm đang ở giai đoạn khởi động, chưa tạo ra sức lan tỏa mạnh mẽ lên giá trị gia tăng toàn nền kinh tế.

“Đây là lúc cần hỗ trợ doanh nghiệp thực chất, hiệu quả, như cách mà Chính phủ đã làm rất nhanh, chủ động trong vài tuần qua, khi thực hiện giảm thuế, phí xăng dầu theo cách có hiệu lực ngay, tự động, không cần xin-cho... Doanh nghiệp rất cần sự đồng hành như vậy”, ông Cung nhấn mạnh.

Cụ thể, bên cạnh các giải pháp cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, hỗ trợ giảm chi phí doanh nghiệp mà Chính phủ đang rất rốt ráo, TS. Cung đề xuất  ưu tiên các dự án đầu tư công có khả năng kích hoạt, thu hút thêm vốn đầu tư từ khu vực tư nhân; lựa chọn thu hút dòng vốn FDI gắn với chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực... 

Nhìn một cách tổng thể, TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và cạnh tranh khuyến nghị 4 nhóm chính sách trọng tâm, trong đó ưu tiên ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, tỷ giá và mặt bằng lãi suất; đặc biệt là gỡ rào cản pháp lý và đẩy nhanh giải ngân đầu tư công.

“Mục tiêu trên hết là mọi nguồn lực được huy động đúng hướng. Khi đó, nền kinh tế sẽ đạt được những mục tiêu kỳ vọng”, TS. Thành tin tưởng.