Phát biểu tại lễ khởi động, ông Vũ Văn Diện, Phó chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Quảng Ninh nhấn mạnh: “Đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm cụ thể hóa những nhận thức chung cấp cao mà Lãnh đạo hai Đảng, hai Nhà nước đã đạt được trong các Tuyên bố chung Việt Nam - Trung Quốc thời gian gần đây; là minh chứng sinh động cho việc triển khai thực hiện thỏa thuận khung hợp tác thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc) và thí điểm xây dựng Khu hợp tác kinh tế qua biên giới Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc) giữa tỉnh ủy Quảng Ninh và Khu ủy Khu tự trị dân tộc Choang, Quảng Tây. Đồng thời, thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ và tầm nhìn chiến lược của hai địa phương trong việc tăng cường hợp tác thực chất, cùng phát triển bền vững trong giai đoạn mới”.

Ông Vũ Văn Diện, Phó chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Quảng Ninh phát biểu. Ảnh: Quỳnh Nga

Cặp cửa khẩu quốc tế Móng Cái – Đông Hưng từ lâu đã khẳng định vai trò là nhịp cầu giao thương quan trọng, là cửa ngõ kết nối các nước ASEAN với thị trường Trung Quốc. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, lưu lượng người, phương tiện và hàng hóa qua biên giới không ngừng gia tăng, yêu cầu nâng cao năng lực thông quan, hiện đại hóa phương thức quản lý, đồng thời bảo đảm an toàn, thuận lợi tại cửa khẩu ngày càng trở nên cấp thiết.

"Việc triển khai xây dựng Cửa khẩu thông minh không chỉ đơn thuần là đầu tư hạ tầng kỹ thuật, mà còn là bước chuyển đổi căn bản về tư duy và mô hình quản lý biên giới – từ phương thức truyền thống sang phương thức hiện đại, dựa trên nền tảng số, sự phối hợp chặt chẽ và niềm tin lẫn nhau", ông Vũ Văn Diện khẳng định.

Với phương châm “Quy hoạch đồng bộ – xây dựng đồng bộ – vận hành đồng bộ”, hai bên thống nhất ứng dụng các thành tựu tiên tiến của khoa học – công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật và mạng 5G vào toàn bộ quá trình quản lý, điều hành hoạt động cửa khẩu. Dự án Cửa khẩu thông minh Móng Cái – Đông Hưng được kỳ vọng sẽ mang lại những lợi ích thiết thực, mang tính đột phá cho người dân, cộng đồng doanh nghiệp và các cơ quan quản lý nhà nước của hai bên. 

Đoàn đại biểu của Việt Nam và Trung Quốc chào xã giao tại vạch phân quản cầu Bắc Luân II. Ảnh: Quỳnh Nga

Giới thiệu kế hoạch xây dựng dự án cửa khẩu thông minh phía Việt Nam, ông Đặng Minh Tuân, Phó Trưởng Ban quản lý Cửa khẩu tỉnh Quảng Ninh cho biết, việc xây dựng cửa khẩu thông minh tập trung vào hai trụ cột chính. 

Thứ nhất, đối với luồng kiểm soát hành khách tại khu vực cầu Bắc Luân I, dự án sẽ triển khai đồng bộ các công nghệ nhận diện sinh trắc học hiện đại như nhận diện khuôn mặt, vân tay, cùng hệ thống cổng kiểm soát tự động e-Gate. Mục tiêu là rút ngắn tối đa thời gian làm thủ tục, từng bước hướng tới mô hình thông quan không tiếp xúc, bảo đảm an toàn, chính xác và thuận tiện cho người xuất nhập cảnh.

Thứ hai, đối với luồng vận chuyển hàng hóa tại khu vực cầu Bắc Luân II, đây là nội dung đột phá của dự án, với việc thí điểm triển khai xe tự hành không người lái thông minh (IGV) trên nền tảng công nghệ 5G và hệ thống định vị hiện đại. Giải pháp này cho phép tổ chức vận chuyển hàng hóa xuyên biên giới liên tục 24/7, góp phần giảm phụ thuộc vào yếu tố thời gian, nhân lực và điều kiện ngoại cảnh.

Về lộ trình thực hiện, dự án được triển khai theo 2 giai đoạn. Giai đoạn 1, năm 2026, tại khu vực cầu Bắc Luân I sẽ triển khai tại luồng kiểm soát người xuất nhập cảnh trên cơ sở hạ tầng hiện có, đối tượng phục vụ là cư dân biên giới và hành khách, dự kiến hoàn thành trong quý I/2026. Còn tại khu vực cầu Bắc Luân II, xây dựng cơ sở hạ tầng công trình cửa khẩu thông minh, xây dựng luồng chuyên dụng và lắp đặt trang thiết bị để xe tự hành không người lái IGV hoạt động (mục tiêu hoạt động 24/7), xây dựng Trung tâm điều hành thông minh (IOC).

Các đại biểu thực hiện nghi thức khởi động dự án xây dựng Cửa khẩu thông minh Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc). Ảnh: Quỳnh Nga

Giai đoạn 2, năm 2027 -2030, tại khu vực cầu Bắc Luân I sẽ mở rộng phạm vi ranh giới cửa khẩu để đầu tư mở rộng không gian, diện tích dành cho xuất nhập cảnh, tăng số luồng kiểm soát tự động.

Tại khu vực cầu Bắc Luân II, triển khai mô hình cửa khẩu thông minh, tăng số làn chuyên dụng và nâng cấp năng lực thông quan xuất nhập khẩu theo mô hình xe tự hành IGV hoặc xây dựng mô hình vận chuyển hàng hoá mono-rail (sky-rail) tùy tình hình lưu lượng hàng hóa trên thực tế.

Phối hợp với bên Bạn nghiên cứu xây dựng công trình qua biên giới phục vụ hoạt động cửa khẩu thông minh. Tiếp tục mở rộng, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng công trình cửa khẩu thông minh (Công viên logistics Bắc Luân II, Trung tâm thương mại điện tử, hàng xuất nhập khẩu, kho hậu cần…). 

Hoạt động xuất nhập khẩu tại cửa khẩu Bắc Luân II. Ảnh: Quỳnh Nga

Các mặt hàng lựa chọn thực hiện thông quan theo mô hình cửa khẩu thông minh bao gồm: Hàng nông sản (rau, quả), thủy sản đông lạnh, hàng điện tử, linh kiện điện tử của Việt Nam và mặt hàng điện tử, linh kiện điện tử xuất khẩu của Trung Quốc và một số mặt hàng khác để đảm bảo mục tiêu, hiệu quả của Đề án.

Mới đây, Trung tâm Giám định thử nghiệm Tân Đại Dương tại cửa khẩu Bắc Luân II đã được công nhận đạt chuẩn ISO/IEC 17025:2017. Việc vận hành phòng thí nghiệm ngay tại cửa khẩu sẽ góp phần rút ngắn thời gian thông quan (đặc biệt là mặt hàng nông sản, thực phẩm), tăng minh bạch, hạn chế tối đa các rủi ro thương mại như bị trả hàng hoặc tiêu hủy do không đạt yêu cầu ngay tại cửa khẩu.

Trung tâm Giám định thử nghiệm Tân Đại Dương tại cửa khẩu Bắc Luân II sẽ góp phần giúp hàng hóa Việt Nam chủ động giám sát chất lượng nông, lâm, thủy sản trước khi xuất khẩu sang Trung Quốc. Ảnh: Quỳnh Nga