Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam năm 2026 và hội nghị triển khai công nghệ chiến lược với chủ đề: “Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - Động lực chính của mô hình tăng trưởng mới”.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, trong bối cảnh thế giới bước vào giai đoạn cạnh tranh chiến lược mới, công nghệ trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh, vị thế và mức độ tự chủ của mỗi quốc gia.

Những chuyển động lớn về trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, công nghệ lượng tử và sản xuất thông minh đang làm thay đổi sâu sắc mô hình phát triển truyền thống và cấu trúc kinh tế toàn cầu.

Hệ thống cơ chế, chính sách tiếp tục được hoàn thiện mạnh mẽ với 10 luật và 1 nghị quyết được ban hành, cùng 35 nghị định, 60 quyết định của Thủ tướng và 78 thông tư nhằm tháo gỡ các rào cản về nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa công nghệ mới.

Hoạt động nghiên cứu khoa học tiếp tục phát triển cả về quy mô và chất lượng. Năm 2025, số lượng công bố khoa học quốc tế của Việt Nam đạt hơn 25.000 bài, tăng 13,48% so với năm 2024.

Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) của Việt Nam xếp hạng 44/139 quốc gia và nền kinh tế; Việt Nam đứng thứ 55 toàn cầu về hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo.

Hạ tầng số quốc gia tiếp tục phát triển mạnh mẽ khi hạ tầng 5G được mở rộng nhanh chóng; các trung tâm dữ liệu, nền tảng điện toán đám mây và hạ tầng số dùng chung tiếp tục được đầu tư mạnh.

Chuyển đổi số quốc gia chuyển biến rõ nét với tỷ lệ hồ sơ dịch vụ công trực tuyến toàn trình tăng mạnh. nhiều cơ sở dữ liệu quốc gia được đưa vào vận hành hiệu quả, tỷ lệ người dân sử dụng định danh điện tử, chữ ký số và thanh toán số ngày càng tăng.

Kinh tế số hiện chiếm khoảng 14,02% GDP. Trong lĩnh vực AI, Việt Nam xếp thứ 45 thế giới, tăng 10 bậc so với năm 2022. Công nghiệp công nghệ số đạt doanh thu khoảng 198 tỷ USD, xuất khẩu phần cứng, điện tử đạt khoảng 178 tỷ USD.

Theo định hướng phát triển mới, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo không còn chỉ là lĩnh vực hỗ trợ phát triển mà đang trở thành nền tảng của tăng trưởng nhanh và bền vững, là điều kiện để bảo đảm tự chủ, tự cường trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân phát biểu tại Hội nghị.

Tại sự kiện, Bộ trưởng KH&CN Vũ Hải Quân nhấn mạnh, thực tiễn quốc tế cho thấy, không có quốc gia đổi mới sáng tạo mạnh nào mà không xây dựng được một hệ sinh thái thông thoáng, cởi mở và khuyến khích sáng tạo.

“Nếu nhà khoa học không được trao quyền và không có môi trường thuận lợi để sáng tạo, sẽ khó có đột phá công nghệ. Nếu doanh nghiệp không đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), nền kinh tế sẽ mãi ở vị trí gia công và phụ thuộc. Nếu các trường đại học và viện nghiên cứu không gắn với thực tiễn và nhu cầu thị trường, tri thức sẽ khó chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh quốc gia.

Nếu Nhà nước không sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính sẵn có, sẽ không tạo được những đột phá mới. Và nếu xã hội không coi trọng tri thức, không khuyến khích sáng tạo, thì sẽ rất khó hình thành một quốc gia đổi mới sáng tạo thực sự. Chính vì vậy, khơi thông nguồn lực cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải trở thành ưu tiên chiến lược trong giai đoạn phát triển tới của đất nước”, ông Quân nói.

Theo Bộ trưởng, đối với Nhà nước, khơi thông nguồn lực trước hết là hoàn thiện thể chế phát triển hiện đại, minh bạch, ổn định và khuyến khích sáng tạo. Chúng ta phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy quản lý khoa học và công nghệ. Nhà nước không chỉ quản lý mà phải kiến tạo phát triển, không chỉ kiểm soát rủi ro mà phải tạo không gian cho đổi mới sáng tạo, không chỉ hỗ trợ nghiên cứu mà phải thúc đẩy hình thành thị trường công nghệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh.

Khoa học và công nghệ là lĩnh vực đặc thù. Đổi mới sáng tạo luôn gắn với thử nghiệm, với tính chưa chắc chắn và cả khả năng thất bại. Nếu chỉ quản lý theo tư duy an toàn tuyệt đối thì sẽ không thể tạo ra đột phá.

“Bộ KH&CN cam kết tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát, thúc đẩy cơ chế tự chủ cho các tổ chức khoa học và công nghệ, đổi mới cơ chế tài chính, phát triển thị trường khoa học, công nghệ, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và tạo môi trường thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ và startup công nghệ phát triển”, ông nhấn mạnh.

Bộ trưởng cho biết Bộ KH&CN đang tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát; thúc đẩy cơ chế tự chủ cho các tổ chức khoa học và công nghệ; đổi mới cơ chế tài chính; phát triển thị trường khoa học công nghệ; bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ; và tạo môi trường thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ và startup công nghệ Việt Nam phát triển.

Cùng với đó, việc đầu tư phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính đang được thực hiện thông qua kế hoạch tái cấu trúc các chương trình KHCN quốc gia; Quy hoạch mạng lưới các trung tâm ĐMST quốc gia và địa phương;

Theo định hướng này, 42 chương trình KHCN quốc gia dự kiến sẽ được tổ chức lại theo hướng tinh gọn và phân tầng chức năng, thành 6 chương trình lớn, bao gồm: Các chương trình Nghiên cứu cơ bản; Các Chương trình KHCN quốc gia; Các chương trình triển khai công nghệ chiến lược quốc gia; Các chương trình Đổi mới sáng tạo quốc gia; Các chương trình Chuyển đổi số quốc gia; Các chương trình nâng cao tiềm lực KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Trong sáu trụ cột này, phát triển công nghệ chiến lược quốc gia giữ vai trò đặc biệt quan trọng, nhằm tập trung nguồn lực giải quyết các bài toán công nghệ lớn có ý nghĩa chiến lược đối với năng lực tự chủ công nghệ của đất nước. Cách tiếp cận này giúp tập trung nguồn lực cho các lĩnh vực có tác động lan tỏa lớn, đồng thời vẫn bảo đảm sự phát triển cân đối của hệ sinh thái KHCN, đổi mới sáng tạo.