Cơ sở xây dựng nền kinh tế độc lập

Tư tưởng về xây dựng nền kinh tế Việt Nam độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế sâu rộng của Chủ tịch Hồ Chí Minh được thể hiện từ những ngày đầu lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc bước vào hoạt động chính trị trên trường quốc tế bằng việc đòi các quyền tự do dân chủ cho nhân dân An Nam ngay tại nước Pháp thông qua việc gửi bản “Yêu sách của nhân dân An Nam” đến Hội nghị Hòa bình do các nước đồng minh thắng trận tổ chức ở Versailles vào tháng 6/1919.

Cùng với việc đòi quyền tự do, Nguyễn Ái Quốc đã không ngần ngại phê phán chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Pháp tại Đông Dương. Bài viết “Vấn đề dân bản xứ” của Người đăng trên báo Pháp đưa ra sự so sánh: “Sự tương phản càng nổi bật không kém trong lĩnh vực kinh tế. Một bên là những người bản xứ bị dìm trong cảnh dốt nát và suy yếu bởi một hệ thống tinh khôn nhằm nhồi sọ, đần độn hóa, không lấp liếm hết được dưới một dạng giáo dục bịp bợm: họ phải đổ mồ hôi sôi nước mắt trong những lao tác nặng nhọc nhất và bạc bẽo nhất để kiếm sống một cách chật vật, và hầu như chỉ bằng sức của họ thôi, để nuôi mọi ngân quỹ của chính quyền. Một bên là những người Pháp và người nước ngoài: họ đều đi lại tự do, tự dành cho mình tất cả các tài nguyên của đất nước, chiếm đoạt toàn bộ xuất nhập khẩu và tất cả các ngành nghề béo bở nhất, bóc lột trâng tráo trong cảnh dốt nát và nghèo khốn của nhân dân”.

Chủ tịch Hồ Chí Minh xem các mặt hàng thủy tinh tại Hội chợ triển lãm tiểu thủ công, Hà Nội (tháng 2/1958). Ảnh: Tư liệu

Chính từ cách nhìn hiện thực về một nền kinh tế bị bóp nghẹt trong chế độ thực dân cũ do chính sách khai thác thuộc địa một cách tàn bạo của Pháp, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc cho rằng, muốn thực sự phát triển kinh tế cùng với những nước khác, thì yêu cầu đầu tiên với Việt Nam là phải giành lấy độc lập cho đất nước và Chính phủ ở đó phải có đường lối kinh tế mà trước hết phải phát huy được các yếu tố căn bản tạo thành tiềm năng kinh tế cho một quốc gia. Nhưng muốn có độc lập tự do, muốn có một nền kinh tế độc lập thì phải biết những yếu tố đó là gì và lực lượng đủ sức làm hồi sinh chúng.

Theo lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, lực lượng đó chính là tầng lớp thanh niên, nhất là khi họ ý thức được sứ mệnh lịch sử của mình với quốc gia, dân tộc và trước thời đại.

Năm 1925, trong tác phẩm “Bản án chế độ thực dân Pháp” nổi tiếng, tại phần phụ lục “Gửi thanh niên An Nam”, tác giả Nguyễn Ái Quốc đã viết: “Ở Đông Dương, chúng ta có đủ tất cả những cái mà một dân tộc có thể mong muốn như: hải cảng, hầm mỏ, đồng ruộng mênh mông, rừng rú bao la; chúng ta có những người lao động khéo léo và cần cù. Nhưng chúng ta thiếu tổ chức và thiếu người tổ chức! Bởi thế công nghiệp và thương nghiệp của chúng ta là một con số không”.

Như vậy, từ thực tiễn tại một nước bị đắm chìm trong cảnh nô lệ của chế độ thực dân đang ngự trị, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã nhìn rõ những điều kiện về tài nguyên, về nguồn lực rất giàu có ở Việt Nam để xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự chủ mà các dân tộc khác phải mơ ước. Hơn thế, Người còn sớm có kế hoạch tổ chức, đào tạo một bộ phận trong tầng lớp thanh niên Việt Nam thành những hạt nhân ưu tú có khả năng tiên phong để lãnh đạo phong trào giải phóng dân tộc theo quỹ đạo của cách mạng vô sản.

Hội nhập và phát triển kinh tế trong kháng chiến, kiến quốc

Khi quân Nhật bị buộc phải đầu hàng vào tháng 8/1945, người dân Việt Nam từ Bắc chí Nam đã vùng lên giành chính quyền và nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã tuyên bố thành lập vào ngày 2/9/1945.

Là người đứng đầu Nhà nước Việt Nam mới, Chủ tịch Hồ Chí Minh lãnh đạo nhân dân cả nước thông qua các chính sách của Nhà nước, trong đó các quan điểm về kinh tế của Người được tập trung thể hiện qua chính sách đối ngoại và đối nội của Chính phủ.

Cuối năm 1946, thay mặt Chính phủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi Lời kêu gọi Liên hợp quốc, khẳng định: “Chúng tôi trịnh trọng tuyên bố rằng nhân dân chúng tôi thành thật mong muốn hòa bình. Nhưng nhân dân chúng tôi cũng kiên quyết chiến đấu đến cùng để bảo vệ những quyền thiêng liêng nhất: Toàn vẹn lãnh thổ cho Tổ quốc và độc lập cho đất nước”.

Các quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về khôi phục, mở rộng các ngành kinh tế đã cho thấy tư duy sáng suốt của một lãnh tụ vĩ đại nhằm xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ để bảo đảm cho Việt Nam thực sự là một đất nước hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới.

Đồng thời, trong Lời kêu gọi Liên hợp quốc, Người nêu rõ, trong chính sách đối ngoại với các nước dân chủ, Việt Nam sẵn sàng thực thi chính sách mở cửa và hợp tác trong mọi lĩnh vực, theo đó sẽ dành sự tiếp nhận thuận lợi cho đầu tư của các nhà tư bản, nhà kỹ thuật nước ngoài trong tất cả các ngành kỹ nghệ của mình; sẵn sàng mở rộng các cảng, sân bay và đường sá giao thông cho việc buôn bán và quá cảnh quốc tế; chấp nhận tham gia mọi tổ chức hợp tác kinh tế quốc tế dưới sự lãnh đạo của Liên hợp quốc.

Quan điểm đối ngoại rộng mở ngay trong năm tháng đầu của Nhà nước Việt Nam mới đã cho thấy chính sách mở cửa và hợp tác sâu rộng của Chủ tịch Hồ Chí Minh - người đứng đầu nhà nước đó, người có tầm nhìn vượt trước thời đại cho hoạt động đầu tư và phát triển kinh tế Việt Nam trong môi trường quốc tế rộng lớn. Quan điểm đó đã hướng đến tầm nhìn rộng mở vì lợi ích chung cho sự phát triển kinh tế ở mỗi quốc gia dân tộc.

Về chính sách đối nội, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, Việt Nam không thể không chú ý tới vấn đề động viên kinh tế, thu góp tất cả lực lượng của toàn quốc. Theo Người, những vật nhu cầu cho cuộc kháng chiến, chúng ta phải hết sức tăng gia sản xuất; những việc tiêu xài vô ích, chúng ta phải cố gắng tinh giảm. “Tóm lại, chúng ta phải tập trung hết thảy nhân lực, vật lực, tài lực vào công cuộc kháng chiến thì thực lực kháng chiến của ta mới được đầy đủ, mạnh mẽ để đạt tới mục đích cuối cùng”.

Với truyền thống cần cù, khéo léo trong tăng gia sản xuất và tiêu dùng hợp lý, tiết kiệm của các tầng lớp nhân dân lao động, lại được sự động viên thiết thực của Chính phủ, cuộc kháng chiến ngày càng thu được nhiều thắng lợi, lực lượng của ta ngày càng lớn mạnh.

Năm 1953, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết “Thường thức chính trị”, trong đó phân định các thành phần kinh tế ở nước ta (vùng tự do) gồm kinh tế địa chủ phong kiến; kinh tế quốc doanh; các hợp tác xã; kinh tế cá nhân; kinh tế tư bản tư nhân; kinh tế tư bản quốc gia. Chính sách phát triển kinh tế đa thành phần của Đảng và Chính phủ trong thời kỳ này có mục tiêu là “Công tư đều lợi, Chủ thợ đều lợi, Công nông giúp nhau, Lưu thông trong ngoài”. Các chính sách và mục tiêu trên là mấu chốt để phát triển kinh tế Việt Nam trong điều kiện vừa kháng chiến, vừa kiến quốc.

Xây dựng một nền kinh tế độc lập trong hội nhập quốc tế

Từ ngày ra đi tìm đường cứu nước cho đến khi giữ cương vị là Chủ tịch nước cũng như trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, lãnh tụ Hồ Chí Minh luôn thể hiện ý chí đấu tranh ngoan cường cho độc lập, thống nhất đất nước và tự do, hạnh phúc của nhân dân. Trả lời các nhà báo nước ngoài, Người khẳng định: “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành”.

Xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ của nước Việt Nam, đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, trước hết là một mong muốn chân thành như bất kỳ người Việt Nam yêu nước nào. Điều đó càng cấp thiết bởi muốn thực hiện được mong muốn đó thì phải chống lại sự xâm lược của các đế quốc có tiềm năng quân sự và kinh tế hàng đầu trên thế giới.

Ngay từ những năm đầu giành độc lập, nhà nước dân chủ nhân dân non trẻ phải đương đầu với ba thứ giặc: giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm. Song nhờ sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và tấm gương đạo đức cao cả của Hồ Chủ tịch, Việt Nam đã quy tụ được sự đoàn kết tự nguyện của muôn triệu người dân yêu nước, tạo nên sức mạnh to lớn để vượt qua mọi sóng gió, cùng những cơn thác dữ trong hoàn cảnh thù trong giặc ngoài đều muốn xóa đi thành quả ban đầu của Cách mạng.

Trong thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh chống đế quốc Mỹ xâm lược ở miền Nam, tại Hội nghị lần thứ bảy, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam khóa III, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Chúng ta có đủ ba điều kiện thuận lợi - thiên thời, địa lợi và nhân hòa - để xây dựng chủ nghĩa xã hội, tức là xây dựng đời sống ấm no sung sướng cho nhân dân ta. Việc mà toàn Đảng, toàn dân ta cần phải làm, là ra sức kết hợp và vận dụng thật khéo ba điều kiện đó vào xây dựng kinh tế của miền Bắc nước ta”.

Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng, muốn nâng cao đời sống nhân dân thì trước hết phải giải quyết vấn đề lương thực và cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp. Công nghiệp và nông nghiệp là hai chân của nền kinh tế; hai chân khỏe đi đều thì sẽ nhanh chóng đi đến mục đích.

Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định, với sự lãnh đạo của Đảng, kết hợp phong trào thi đua yêu nước với cuộc vận động chống tham ô, lãng phí, quan liêu, làm cho mọi người ý thức làm chủ nước nhà và tinh thần cần kiệm xây dựng Tổ quốc, chúng ta nhất định thắng lợi trong công cuộc công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc, làm cơ sở vững mạnh cho sự nghiệp đấu tranh vì hòa bình, thống nhất đất nước.

Khi nói về kế hoạch xây dựng lại thành phố và làng mạc, khôi phục và mở rộng các ngành kinh tế, Chủ tịch Hồ Chí Minh lưu ý, công việc trước tiên là hàn gắn các vết thương chiến tranh rất nghiêm trọng do đế quốc Mỹ gây ra trong cuộc chiến tranh xâm lược và theo Người: “Đó là công việc cực kỳ to lớn, phức tạp và khó khăn. Chúng ta phải có kế hoạch sẵn sàng, rõ ràng, chu đáo, để tránh khỏi bị động, thiếu sót và sai lầm”.

Các quan điểm của Người về khôi phục, mở rộng các ngành kinh tế đã cho thấy tư duy sáng suốt của một lãnh tụ vĩ đại nhằm xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ để bảo đảm cho Việt Nam thực sự là một đất nước hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới. Điều đó cũng được ghi trong Di chúc mà Người để lại cho toàn Đảng, toàn dân: “Điều mong muốn cuối cùng của tôi là: Toàn Đảng, toàn dân ta đoàn kết phấn đấu, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới".

Thế giới đang trải qua những thay đổi mang tính thời đại, tạo ra nhiều thuận lợi, thời cơ và khó khăn, thách thức lớn đan xen. Trong nước đang triển khai những quyết sách chiến lược mang tính cách mạng, đặt ra nhiều vấn đề mới, yêu cầu mới rất cao; đồng thời đây cũng là bước ngoặt mới, vận hội mới mang tính lịch sử đối với sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Trong bối cảnh đó, việc kiên định, vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới; kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; kiên định đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới; tự chủ chiến lược, đổi mới mô hình phát triển theo Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng sẽ giúp Việt Nam nhận diện sớm, tận dụng mọi thuận lợi, thời cơ, vượt qua mọi khó khăn, thách thức tiếp tục phát triển nhanh và bền vững đất nước; cải thiện và nâng cao toàn diện đời sống nhân dân.

Với sự lãnh đạo tài tình của Đảng, dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Việt Nam sẽ tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên mới, sớm hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao vì một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.