Trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều bất ổn, Việt Nam vẫn đạt quy mô thương mại lớn

Giữ nhịp giữa biến động toàn cầu

Kể về câu chuyện thương mại, có những thời điểm được nhớ đến không chỉ bởi con số tăng trưởng, mà bởi cách một nền kinh tế giữ được nhịp điệu của mình giữa những cơn sóng lớn.

Năm 2025 khép lại cũng là thời điểm nền kinh tế Việt Nam hoàn tất chặng đường trong bối cảnh thế giới nhiều biến động. Cạnh tranh chiến lược gia tăng, thuế quan khó lường, xung đột địa chính trị kéo dài và tái cấu trúc chuỗi cung ứng diễn ra sâu rộng. Trong dòng chảy nhiều sức ép đó, Việt Nam vẫn giữ được đà tăng trưởng tích cực, tạo nền tảng quan trọng cho ổn định vĩ mô và phục hồi.

Điểm nhấn nổi bật nhất của bức tranh kinh tế năm qua là thương mại quốc tế. Lần đầu tiên, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt trên 930 tỷ USD, đưa nước ta gia nhập nhóm 25 nền kinh tế có quy mô thương mại lớn nhất thế giới. Cột mốc này không chỉ phản ánh quy mô, mà còn cho thấy năng lực thích ứng và sức bền của nền kinh tế trong môi trường toàn cầu nhiều bất định.

Thành quả này càng có ý nghĩa khi nhiệm kỳ XIII khởi đầu đúng vào cao điểm đại dịch Covid-19, khiến chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy, xuất khẩu - trụ cột quan trọng của tăng trưởng chịu thử thách chưa từng có. Với các quyết sách kịp thời của Đảng, Nhà nước và sự điều hành linh hoạt của Chính phủ, thương mại Việt Nam không chỉ phục hồi, mà còn tăng tốc bền bỉ suốt nhiệm kỳ.

Không chỉ mở rộng quy mô, thương mại Việt Nam tiếp tục duy trì nhiều năm xuất siêu, góp phần củng cố ổn định vĩ mô. Mạng lưới hơn 230 đối tác thương mại, trong đó có hàng chục thị trường đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD, giúp Việt Nam phân tán rủi ro và mở rộng không gian tăng trưởng.

Động lực tăng trưởng thương mại vẫn chủ yếu đến từ khu vực doanh nghiệp FDI, với kim ngạch khoảng 663 tỷ USD, chiếm 72% tổng kim ngạch cả nước. Đánh giá về môi trường kinh doanh, ông Na Ki Hong, Tổng giám đốc Samsung Việt Nam cho rằng, các cơ quan chức năng đã chủ động, kịp thời tháo gỡ vướng mắc, đặc biệt thông qua cơ chế doanh nghiệp ưu tiên trong lĩnh vực hải quan, giúp nâng cao hiệu quả toàn bộ chuỗi hoạt động từ nhập đầu vào đến xuất khẩu sản phẩm.

Ở góc nhìn quốc tế, ông Sacha Dray, đại diện Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam nhận định, nỗ lực cải cách của Chính phủ còn thể hiện ở việc giảm dần mức độ bất định của các nguyên tắc thương mại, duy trì đối thoại để tháo gỡ rào cản phi thuế quan, đồng thời mở rộng cơ cấu xuất khẩu theo hướng đa dạng hơn. Theo đó, xuất khẩu không chỉ dựa vào hàng công nghiệp, mà ngày càng gia tăng tỷ trọng dịch vụ, nhất là dịch vụ số.

Về cơ cấu hàng hóa, 3 nhóm hàng chủ lực gồm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; điện thoại và linh kiện; máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng đạt tổng kim ngạch khoảng 440 tỷ USD, chiếm gần một nửa tổng kim ngạch cả nước. Nhóm nông, thủy sản cũng tiếp tục tạo dấu ấn với kim ngạch 44,46 tỷ USD, tăng 14,1%, khẳng định vai trò của khu vực nông nghiệp trong bảo đảm sinh kế và đóng góp cho xuất khẩu.

Những kết quả này gắn liền với quá trình cải cách thể chế và điều hành trong những năm cuối nhiệm kỳ. Các nghị quyết lớn của Trung ương về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, hội nhập quốc tế, hoàn thiện pháp luật và phát triển kinh tế tư nhân đã mở thêm dư địa cho sản xuất và thương mại. Tinh thần điều hành kỷ cương, chủ động và hiệu quả giúp doanh nghiệp giữ vững nhịp sản xuất, mở rộng thị trường trong bối cảnh nhiều biến động.

Theo Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Văn Thọ, dưới sự chỉ đạo của Bộ Tài chính, ngành Hải quan kiên trì cải cách, hiện đại hóa và lấy đồng hành cùng doanh nghiệp làm trọng tâm. Các quy trình được số hóa, quản lý rủi ro tăng cường, hệ thống thông quan điện tử vận hành ổn định và kết nối khu vực ASEAN, qua đó giảm chi phí, thời gian cho doanh nghiệp, đồng thời siết chặt phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và gian lận xuất xứ, bảo vệ uy tín hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Nửa thập kỷ qua, xuất nhập khẩu không chỉ tăng về lượng, mà còn chuyển biến rõ nét về chất, với cơ cấu hàng hóa ngày càng dựa trên công nghiệp chế biến, chế tạo, hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn. Con số 930,07 tỷ USD, vì thế, không đơn thuần là thành tích của riêng năm 2025, mà là kết tinh của tầm nhìn chiến lược của Đảng trong suốt nhiệm kỳ XIII và sự điều hành hiệu quả của Chính phủ, qua đó khẳng định vai trò của xuất nhập khẩu như một trụ cột then chốt, một động lực bền vững của tăng trưởng và vị thế kinh tế Việt Nam. Trong tiến trình đó, hải quan giữ vai trò tuyến đầu thực thi chính sách, vừa tạo thuận lợi thương mại, vừa bảo đảm kỷ cương và an ninh kinh tế.

Kỷ lục không còn là thước đo duy nhất

Bước sang năm 2026, thương mại được xác định là một trong những trụ cột tăng tốc của giai đoạn phát triển mới, không chỉ kéo tăng trưởng, mà còn phản ánh thực chất năng lực sản xuất trong nước. Định hướng điều hành của Chính phủ đặt trọng tâm vào phục hồi và nâng cấp sản xuất, mở rộng thị phần trong chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, đồng thời tối ưu cán cân thương mại theo hướng bền vững. Thay cho tư duy chạy theo kim ngạch thuần túy, thương mại được định vị theo chiều sâu giá trị, hàm lượng công nghệ và mức độ tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng cao.

Việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, kết hợp cải cách thể chế, chuyển đổi số và đầu tư hạ tầng, được xem là chìa khóa để doanh nghiệp Việt Nam không chỉ “đi cùng”, mà từng bước “đi trước” ở một số phân khúc thị trường.

Nhận định về vai trò của xuất nhập khẩu, TS. Võ Trí Thành, chuyên gia kinh tế cho rằng, cần nhìn nhận đầy đủ và đúng bản chất của thương mại quốc tế trong bối cảnh mới. Lấy ví dụ, với quy mô xuất khẩu khoảng 450 tỷ USD, chỉ cần tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa đạt khoảng 20% đã đóng góp gần 90 tỷ USD cho GDP, cho thấy xuất khẩu là động lực lớn, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng và hàm lượng giá trị gia tăng. Không chỉ vậy, xuất nhập khẩu còn tạo hiệu ứng lan tỏa quan trọng tới ổn định vĩ mô và năng lực sản xuất dài hạn, khi 35-40% kim ngạch nhập khẩu là máy móc, thiết bị - nguồn đầu tư cho công nghệ và tương lai của nền kinh tế.

“Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao, xuất khẩu vẫn là trụ cột then chốt, nhưng buộc phải chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu, hiệu quả và bền vững hơn, thông qua tái cấu trúc động lực xuất khẩu và tận dụng các phương thức thương mại mới như thương mại điện tử xuyên biên giới, đang nổi lên như một hướng đi đầy tiềm năng”, TS. Võ Trí Thành nói.

Trong một bài viết mới đây, TS. Nguyễn Bích Lâm, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê (nay là Cục Thống kê) nhấn mạnh, giai đoạn 2026-2030, thương mại quốc tế cần chuyển trọng tâm từ tăng nhanh về lượng sang nâng cao chất lượng và tính bền vững. Kỷ lục kim ngạch không còn là thước đo duy nhất, mà hiệu quả, giá trị gia tăng và khả năng chống chịu của nền kinh tế mới là yếu tố quyết định.

Theo ông Lâm, thương mại phải gắn chặt với chiến lược công nghiệp hóa và nâng cấp chuỗi giá trị, trong đó khu vực kinh tế trong nước trở thành trụ cột thực chất của xuất khẩu. Mỗi bước tăng trưởng cần đi kèm phát triển công nghiệp hỗ trợ, tăng nội địa hóa và hàm lượng công nghệ, nhằm giảm phụ thuộc nhập khẩu trung gian và nâng cao giá trị giữ lại trong nền kinh tế.

Nhìn từ mốc 930,07 tỷ USD, có thể thấy, đây là nền tảng quan trọng, nhưng chưa phải đích đến. Thương mại ngày càng phản ánh rõ năng lực điều hành của Nhà nước, khả năng tổ chức sản xuất của doanh nghiệp và mức độ hội nhập thực chất của nền kinh tế. Bước vào năm 2026, yêu cầu đặt ra không chỉ là doanh nghiệp mạnh hơn, mà còn là thể chế linh hoạt hơn, hạ tầng và logistics hiện đại hơn, cùng hệ thống hải quan đủ nhanh, minh bạch để giữ mạch lưu thông hàng hóa trong mọi kịch bản.