Nghịch lý dòng vốn ngoại

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua giai đoạn bán ròng liên tiếp của khối ngoại từ đầu năm đến nay. Tháng 3 là tháng ghi nhận giá trị bán ròng lớn nhất trong 4 tháng đầu năm với giá trị bán lên đến hơn 17.600 tỷ đồng trên sàn HoSE. Tổng giá trị bán ròng trong 4 tháng là hơn 45.000 tỷ đồng.

Trong nửa đầu tháng 5/2026, diễn biến này tiếp tục kéo dài. Tính đến ngày 21/5, sàn HoSE chỉ ghi nhận 1 phiên khối ngoại mua ròng trên 261 tỷ đồng, còn lại đều bị bán khá mạnh với 4 phiên trên ngàn tỷ đồng.

Xét ở từng mã cổ phiếu, thống kê cho thấy, FPT là mã bị khối ngoại xả ròng nhiều nhất. Cổ phiếu của Tập đoàn FPT thuộc nhóm bị bán ròng nhiều nhất trong năm 2025, với giá trị bán trên 11.000 tỷ đồng. Và 5 tháng đầu năm 2026, khối ngoại bán ròng hơn 14.000 tỷ đồng với mã này, vượt qua giá trị bán ròng của cả năm 2025. Đặc biệt, trong 3 phiên 23, 24 và 25/2/2026, mỗi phiên, cổ phiếu FPT bị bán trên ngàn tỷ đồng, cá biệt là phiên 25/2 bị bán ròng hơn 2.300 tỷ đồng.

Mã tiếp theo trong nhóm bị bán ròng mạnh đến từ hệ sinh thái Vingroup. Tiếp đà bán ròng mạnh năm 2025, cổ phiếu VHM của Vinhomes đứng vị trí thứ 2 trong nhóm xả ròng của khối ngoại. Đặc biệt, phiên 15/4, riêng VHM đã bị bán hơn 3.300 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng chính trong giao dịch của các nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường.

Ở chiều ngược lại, nhiều cổ phiếu lớn vẫn đang thu hút dòng tiền nước ngoài. Trong đó, mã HPG của Tập đoàn Hòa Phát tích cực nhất với sức hút hơn 4.800 tỷ đồng, tiếp đến là MBB của MBBank, MSN của Tập đoàn Masan. Tuy nhiên, nhìn chung, giá trị giải ngân của các nhà đầu tư nước ngoài vẫn còn khiêm tốn hơn nhiều so với lượng cổ phiếu bán ra.

Trước đó, năm 2025, khối ngoại ghi nhận lực bán ròng kỷ lục hơn 135.000 tỷ đồng trên cả 3 sàn, đánh dấu năm bán ròng thứ 3 liên tiếp trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Các chuyên gia đánh giá cao sự cân bằng đến từ lực mua của các nhà đầu tư trong nước. Bất chấp áp lực bán của khối ngoại, phía mua vẫn hấp thụ được và còn liên tiếp kéo Chỉ số VN-Index vượt đỉnh cũ trong năm 2025, cũng như thiết lập mặt bằng đỉnh mới trong năm 2026. Dòng tiền trong nước hiện vẫn đủ sức nâng đỡ thanh khoản thị trường, nhưng điều đó không đồng nghĩa vai trò của vốn ngoại giảm đi.

Dòng vốn ngoại thường mang tính dài hạn và ổn định hơn so với dòng tiền cá nhân trong nước, vốn dễ bị ảnh hưởng bởi tâm lý ngắn hạn. Sự tham gia của các quỹ đầu tư lớn sẽ giúp thị trường giảm biến động và cải thiện chất lượng dòng tiền.

Bên cạnh dòng vốn thực, nhà đầu tư nước ngoài còn góp phần nâng chuẩn quản trị doanh nghiệp, minh bạch thông tin và thúc đẩy thị trường tiến gần hơn tới các thông lệ quốc tế. Sự trở lại của dòng vốn ngoại còn được xem là “thước đo niềm tin” đối với thị trường. Đây là yếu tố rất quan trọng trong quá trình nâng hạng và phát triển chiều sâu của thị trường vốn Việt Nam về dài hạn.

Việc thu hút dòng vốn ngoại trở lại đang là một bài toán lớn. Đặc biệt, diễn biến rút ròng liên tục của khối ngoại là một câu hỏi lớn đối với nhà đầu tư trên thị trường, nhất là trong bối cảnh thị trường chứng khoán đã được FTSE Russell xác nhận nâng hạng lên thị trường mới nổi, có hiệu lực chính thức từ tháng 9/2026.

Khối ngoại có thể quay lại vào nửa cuối năm 2026

Nhà đầu tư cần xác định, việc nâng hạng thị trường là câu chuyện dài hạn. Cổ phiếu Việt Nam sẽ được thêm vào FTSE GEIS và các chỉ số liên quan thông qua quy trình triển khai phân kỳ gồm 4 đợt, bắt đầu từ tháng 9/2026 và kết thúc vào tháng 9/2027.

Theo đánh giá của chuyên gia BSC, ở giai đoạn I (tháng 9/2026) với tỷ lệ giải ngân 10%, đây là giai đoạn mang tính chất là bước thử lửa. Tỷ lệ 10% đủ nhỏ để không gây sốc thị trường, đồng thời là cơ hội để các quỹ ngoại kiểm chứng sự trơn tru của hệ thống giao dịch, đặc biệt là cơ chế giao dịch không ký quỹ (Non-Prefunding - NPF) của Việt Nam.

Đến giai đoạn III và IV (tháng 6/2027 và tháng 9/2027), tỷ lệ giải ngân mỗi giai đoạn là 35%, đây là điểm rơi của dòng tiền vĩ mô. 70% khối lượng vốn mục tiêu sẽ được dồn vào 2 quý giữa năm 2027. Điều này cho thấy, sự bùng nổ về dòng tiền thụ động sẽ không diễn ra ngay lập tức vào ngày đầu nâng hạng, mà phải mất gần 1 năm sau đó.

Trong cuộc chia sẻ với Index Ideas mới đây, bà Wanming Du, Giám đốc chính sách chỉ số khu vực châu Á - Thái Bình Dương của FTSE Russell khẳng định, việc đưa cổ phiếu Việt Nam vào các chỉ số FTSE GEIS và các bộ chỉ số liên quan sẽ được thực hiện theo 4 giai đoạn nhằm hỗ trợ quá trình chuyển đổi diễn ra có trật tự thông qua việc kiểm soát dòng vốn dự kiến đổ vào thị trường. Qua đó, thị trường có thể duy trì nguồn vốn và thanh khoản phù hợp trong suốt quá trình đưa cổ phiếu vào rổ chỉ số.

Theo bà Wanming Du, trong hai năm qua, Việt Nam đã đạt được những bước tiến đáng kể để đáp ứng các yêu cầu. Thị trường đã hoàn thành hai tiêu chí cuối cùng để được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp thông qua việc triển khai mô hình NPF và cơ chế xử lý giao dịch thất bại. Ngoài ra, quy trình mở tài khoản cho nhà đầu tư nước ngoài cũng đã được đơn giản hóa đáng kể.

“Điều đó tạo ra khác biệt rất lớn đối với tiêu chí về khả năng tiếp cận thị trường”, đại diện FTSE Russell cho biết, đồng thời khẳng định, một hạ tầng vững chắc và đáng tin cậy sẽ quyết định khả năng đầu tư thực sự của một thị trường.

Ở góc độ các cơ quan quản lý, những động thái thúc đẩy sự tham gia sâu rộng hơn của nhà đầu tư nước ngoài liên tục được triển khai. Trong đó, Thông tư số 08/2026/TT-BTC được ban hành tháng 2/2026 đã sửa đổi, bổ sung nhiều quy định quan trọng liên quan đến phương thức giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài.

Một trong những nội dung được sửa đổi là việc bổ sung phương thức giao dịch cho phép nhà đầu tư nước ngoài đặt lệnh giao dịch chứng khoán thông qua tổ chức kinh doanh chứng khoán nước ngoài đại diện để chuyển lệnh vào các công ty chứng khoán trong nước, thay vì phải mở tài khoản giao dịch trực tiếp tại công ty chứng khoán trong nước.

Thông tư số 08/2026/TT-BTC cũng sửa đổi, bổ sung quy định về giao dịch không yêu cầu có tiền trước (NPF) đối với nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức…

Cùng với đó, công tác đào tạo, tăng cường chất lượng hàng hóa trên sàn cũng được triển khai, như áp dụng Chuẩn mực Báo cáo tài chính quốc tế (IFRS), thúc đẩy thoái vốn nhà nước, khuyến khích doanh nghiệp FDI lên sàn chứng khoán, đẩy mạnh IPO…

Nhìn vào bức tranh dài hạn, TS. Trần Thăng Long, Phó tổng giám đốc Công ty cổ phần Chứng khoán BIDV (BSC) tin tưởng rằng, khối ngoại sẽ bắt đầu trở lại giải ngân trong giai đoạn từ quý III, quý IV/2026. Kỳ vọng này đến từ việc quá trình chuyển đổi nâng hạng theo thông báo của FTSE sẽ bắt đầu diễn ra vào tháng 9/2026 và chia thành 4 chặng kéo dài đến hết tháng 9/2027.

Cuối cùng là kỳ vọng về việc Việt Nam được thêm vào Watchlist của MSCI trong giai đoạn năm 2026 -2027. Điều này sẽ là cú hích tâm lý thu hút dòng vốn của khối nhà đầu tư nước ngoài trở lại thị trường chứng khoán Việt Nam.