Xuất khẩu tiếp tục hưởng lợi nhờ mùa giao hàng cao điểm cuối năm 2026.

Việt Nam tiếp tục gia tăng vai trò trong lĩnh vực điện tử tiêu dùng và lắp ráp công nghệ. Hoạt động sản xuất và xuất khẩu trong giai đoạn nửa đầu năm nay còn cho thấy mục tiêu dịch chuyển lên các phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn.

Đây là một chuyển động đáng lưu ý, phản ánh không chỉ sự mở rộng về quy mô xuất khẩu, mà cả sự cải thiện về vị thế trong chuỗi cung ứng khu vực. Nhận định này được nêu trong Báo cáo vĩ mô mới nhất của Ngân hàng HSBC.

Theo HSBC, những kết quả này cho thấy niềm tin của các nhà đầu tư quốc tế đối với triển vọng trung và dài hạn của Việt Nam vẫn được duy trì, đồng thời tạo thêm dư địa để nâng cao năng lực sản xuất và chất lượng tăng trưởng trong thời gian tới.

Lũy kế từ đầu năm đến 15/7, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước đã vượt 601 tỷ USD, tăng 27,8%, tức tăng hơn 130 tỷ USD về giá trị tuyệt đối. Trong đó, xuất khẩu đạt 290,5 tỷ USD, tăng 21,4%, nhập khẩu xấp xỉ 311 tỷ USD, tăng 34,4% so với cùng kỳ năm ngoái.

Nhóm hàng điện tử là động lực tăng trưởng quan trọng, đóng góp doanh số xuất khẩu vô cùng lớn, trên 100 tỷ USD. Cụ thể, xuất khẩu máy tính, điện tử và linh kiện mang về 77,7 tỷ USD, điện thoại và linh kiện 34,7 tỷ USD.

Với kết quả tăng trưởng ấn tượng của thương mại quốc tế, Ngân hàng này kỳ vọng xuất khẩu sẽ hưởng lợi khi bước vào mùa giao hàng cao điểm trong quý IV/2026. Bên cạnh đó, việc doanh nghiệp tăng nhập khẩu máy móc, thiết bị và nguyên liệu cũng phản ánh xu hướng mở rộng năng lực sản xuất để đáp ứng nhu cầu trong giai đoạn tới.

Do nhập khẩu máy móc, nguyên vật liệu đầu vào tăng tốc đáp ứng nhu cầu đầu tư mở rộng nhà xưởng và đơn hàng đã ký, khiến cán cân thương mại thâm hụt 16,65 tỷ USD trong nửa đầu năm, đảo chiều so với xuất siêu cùng kỳ năm trước.

Nhìn bề mặt, đây có thể được xem là điểm đáng quan ngại, nhưng nếu đi sâu hơn vào cấu phần, phần lớn mức tăng nhập khẩu lại tập trung ở máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu, vốn là những nhóm hàng phục vụ cho đầu tư và sản xuất.

Như vậy, nhập siêu hiện nay có xu hướng mang tính chất chuẩn bị cho năng lực sản xuất của giai đoạn sau, phần nào khác về bản chất với nhập siêu do tiêu dùng. 

Theo ông Vũ Bình Minh, CFA, Giám đốc Kinh doanh Vốn và Tiền tệ, Khối Thị trường Vốn và Dịch vụ Chứng khoán, Ngân hàng HSBC Việt Nam, với một nền kinh tế mà sản xuất vẫn còn có độ phụ thuộc cao vào đầu vào nhập khẩu, khi nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu, sức ép lên cán cân bên ngoài và tỷ giá có thể sẽ xuất hiện sớm hơn.

Dù ở thời điểm hiện tại chưa thấy dấu hiệu rõ rệt để nói tới một kịch bản “thâm hụt kép”, nhưng bộ đệm cũng đã kém dày hơn, và đây vẫn là biến số cần được theo dõi sát trong nửa cuối năm.

Xuất khẩu của Việt Nam vẫn đang có đà nhờ nhu cầu tiêu dùng hàng hóa cuối năm, nhưng song hành là những rủi ro từ thuế quan và các rào cản kỹ thuật được nhiều thị trường lớn dựng lên. Việt Nam được khuyến nghị cần theo dõi sát diễn biến của chu kỳ thương mại toàn cầu, đặc biệt, các mức thuế theo Mục 301 của Mỹ dự kiến có hiệu lực từ cuối tháng 7/2026.

Từ đầu tháng 3/2026 đến nay, Mỹ đã khởi xướng 3 vụ điều tra theo Mục 301 Đạo luật Thương mại năm 1974 có liên quan đến Việt Nam, gồm điều tra về dư thừa công suất sản xuất, điều tra về lao động cưỡng bức và điều tra về bảo hộ, thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

Cả ba vụ đều được tiến hành theo Mục 301(b), tức xem xét liệu hành vi, chính sách và thông lệ của đối tác thương mại bị điều tra có “bất hợp lý” hoặc “phân biệt đối xử” và “gây gánh nặng hoặc hạn chế” đối với thương mại Mỹ hay không.

Do các vụ điều tra đều chưa hoàn tất hoặc chưa có quyết định cuối cùng về biện pháp áp dụng, VCCI lưu ý cần tiếp tục theo dõi các thông báo mới của Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) để kịp thời đánh giá tác động và chuẩn bị phương án ứng phó.