Một trong những hướng đi đầy hứa hẹn của y học hiện đại là kích hoạt sức mạnh tự thân của cơ thể để chống lại bệnh tật

Dữ liệu tích cực từ nghiên cứu về vắc-xin mRNA

Nhóm nghiên cứu từ Trung tâm ung thư MD Anderson (Texas) và Đại học Florida đã phân tích hồ sơ y tế của hơn 1.000 bệnh nhân ung thư đang điều trị bằng liệu pháp miễn dịch, còn gọi là ức chế điểm kiểm soát miễn dịch (ICI). Một số bệnh nhân không có “miễn dịch nền” đủ mạnh khiến liệu pháp ICI kém hiệu quả. Tuy nhiên, dữ liệu cho thấy, sau khi tiêm vắc-xin mRNA, hệ miễn dịch của họ được “đánh thức”, giúp khối u nhạy cảm hơn với quá trình điều trị.

Trong nhiều năm qua, giới khoa học đã tìm cách ứng dụng công nghệ mRNA vào điều trị ung thư. Một số vắc-xin mRNA đã cho kết quả khả quan, nhưng chi phí cao và quy trình sản xuất phức tạp khiến việc áp dụng rộng rãi gặp khó khăn. Phát hiện mới gợi mở hy vọng rằng, một loại vắc-xin mRNA phổ quát có thể hỗ trợ liệu pháp miễn dịch cho nhiều loại ung thư, nhanh hơn, rẻ hơn và dễ tiếp cận hơn.

Tại Việt Nam, Vinmec đang tiên phong ứng dụng liệu pháp miễn dịch tăng cường tự thân (AIET), mở ra cơ hội kéo dài thời gian sống và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh ung thư. Tại một hội nghị về liệu pháp miễn dịch do Trung tâm Y học tái tạo Nichi-In (NCRM) Nhật Bản tổ chức vừa qua, GS-TS. Nguyễn Thanh Liêm, Viện trưởng Viện tế bào gốc và Công nghệ gen Vinmec đã công bố những kết quả tích cực sau nhiều năm triển khai AIET tại Việt Nam. Công nghệ này được Vinmec tiếp nhận từ Tập đoàn GN (Nhật Bản) năm 2018, với sự hỗ trợ kỹ thuật từ các chuyên gia của NCRM.

AIET sử dụng chính tế bào miễn dịch khỏe mạnh của người bệnh, gồm tế bào NK và lympho T tự thân. Bệnh nhân sẽ được lấy 100 ml máu ngoại vi; sau 15-21 ngày xử lý và nuôi cấy trong phòng thí nghiệm, chế phẩm được truyền trở lại tĩnh mạch của chính người bệnh. Theo GS. Nguyễn Thanh Liêm, bệnh nhân có thể cần 2-6 chu kỳ điều trị, tùy theo mức độ tiến triển và giai đoạn ung thư.

AIET kết hợp với các phương pháp điều trị tiêu chuẩn giúp tăng 20-30% hiệu quả điều trị và cải thiện đáng kể thời gian sống cho nhiều loại ung thư. Kết quả hai thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 2016-2021 tại Vinmec cho thấy thời gian sống trung bình tăng 14,3 tháng ở bệnh nhân ung thư đại trực tràng, 18,7 tháng ở bệnh nhân ung thư phổi và gan.

Không chỉ sống lâu hơn, người bệnh còn cải thiện chất lượng sống khi hơn 100 bệnh nhân ung thư vú, buồng trứng, tuyến giáp, vùng đầu-cổ giai đoạn muộn ghi nhận ăn ngon, ngủ sâu, giảm mệt mỏi, buồn nôn, trầm cảm và tăng khả năng vận động. Do sử dụng tế bào tự thân, AIET hầu như không gây tác dụng phụ.

Hiệu quả của thuốc miễn dịch thế hệ mới

Nhiều loại thuốc miễn dịch thế hệ mới đang mở ra hy vọng cho người bệnh ung thư phổi, giúp kiểm soát khối u ác tính, làm chậm quá trình di căn và kéo dài thời gian sống.

Theo TS.Vũ Hữu Khiêm, Trưởng khoa Ung bướu, Bệnh viện đa khoa Tâm Anh (Hà Nội), trước đây, thời gian sống của bệnh nhân ung thư phổi giai đoạn muộn hoặc đã di căn thường chỉ tính bằng tháng. Người bệnh phải chịu nhiều đau đớn, mục tiêu điều trị chủ yếu là kiểm soát triệu chứng. Tuy nhiên, với sự xuất hiện của các thuốc miễn dịch thế hệ mới, chất lượng và thời gian sống của bệnh nhân đã được cải thiện rõ rệt.

Liệu pháp miễn dịch được Bộ Y tế cấp phép tại Việt Nam từ năm 2017, mở ra cơ hội sống cho nhiều người bệnh ung thư. Dù chi phí còn cao và chưa được bảo hiểm y tế chi trả, song nhờ các chương trình hỗ trợ của các hãng dược, nhiều bệnh nhân đã có cơ hội tiếp cận thuốc với mức chi phí giảm còn khoảng 40-70 triệu đồng cho mỗi đợt điều trị.

Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, nhiều bệnh nhân ung thư phổi điều trị bằng liệu pháp miễn dịch đã đạt kết quả khả quan. TS. Vũ Hữu Khiêm cho biết, không ít người bệnh sống thêm trên 2 năm, thậm chí có trường hợp khối u biến mất hoàn toàn và sống khỏe mạnh hơn 6 năm.

Một trong những trường hợp phục hồi đáng kinh ngạc là ông Nguyên, 54 tuổi, quê ở Ninh Bình, bị ung thư phổi giai đoạn IV, di căn màng phổi và não. Ông được xét nghiệm phát hiện có bộc lộ miễn dịch rất cao, tới 90%, cho thấy khả năng đáp ứng tốt với liệu pháp miễn dịch. Sau 36 tháng điều trị, khối u phổi của ông giảm hơn một nửa, khối u não gần như biến mất, bệnh nhân hết phù não, ăn uống tốt và tinh thần thoải mái.

Người bệnh dùng thuốc miễn dịch có thể gặp một số tác dụng phụ như mệt mỏi, phát ban da, chán ăn…, nhưng nhìn chung nhẹ hơn so với hóa trị truyền thống. Để liệu pháp miễn dịch đạt hiệu quả cao, cơ sở điều trị cần có năng lực chẩn đoán chuyên sâu ở cấp độ tế bào và gene nhằm phát hiện dấu ấn sinh học, lựa chọn đúng thuốc phù hợp với từng bệnh nhân. Phác đồ điều trị cũng cần được xây dựng bởi đội ngũ liên chuyên khoa gồm ung bướu, hô hấp, chẩn đoán hình ảnh, ngoại lồng ngực và giải phẫu bệnh để tối ưu hiệu quả.