Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) tham gia thảo luận - Ảnh: QH.

Chiều 28/9, đại biểu Quốc hội chuyên trách cho ý kiến về nhóm luật thuộc lĩnh vực khoa học, công nghệ, môi trường, trong đó có Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.

Nêu ý kiến, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) nhấn mạnh sự cần thiết có một cơ chế đủ sức huy động đầu tư phát triển nguồn điện, lưới điện, bảo đảm cung cấp điện ổn định và an ninh năng lượng quốc gia.

“Nhưng cũng chính vì tính thiết yếu đó, mọi thay đổi trong cơ chế giá điện cần được xem xét hết sức thận trọng dưới góc độ quyền lợi của người sử dụng điện”, bà Nga nêu quan điểm.

Tập trung góp ý về nguyên tắc hình thành giá điện và kiểm soát tác động của các cơ chế giá mới, bà Nga nói, điều 51 Dự thảo đặt ra nguyên tắc giá hợp đồng mua bán điện bảo đảm thu hồi chi phí đầu tư, chi phí tài chính, chi phí vận hành, nhiên liệu, các chi phí hợp lý, hợp lệ khác và mức lợi nhuận hợp lý. Dự thảo cũng mở rộng cơ sở áp dụng những thành phần giá, dịch vụ và cơ chế khuyến khích phù hợp với các loại hình nguồn điện, hệ thống lưu trữ điện.

Định hướng này, theo đại biểu Nga là có cơ sở, nếu không có khả năng thu hồi vốn và mức lợi nhuận hợp lý thì khó thu hút nguồn lực đầu tư dài hạn cho ngành điện.

Tuy nhiên, vị đại biểu Hải Phòng nhấn mạnh, vấn đề Quốc hội cần quan tâm là chi phí nào được coi là hợp lý để thu hồi, rủi ro nào do nhà đầu tư chịu trách nhiệm, và trong trường hợp nào chi phí được chuyển vào giá điện mà người dân, doanh nghiệp phải trả?

“Không thể đánh đồng mọi khoản chi thực tế của một dự án với chi phí hợp lý mà xã hội phải gánh chịu. Nếu một khoản đầu tư thiếu hiệu quả, chậm tiến độ hoặc không phát huy được công suất như dự kiến, cần có nguyên tắc phân định trách nhiệm rõ ràng. Ngược lại, những chi phí thực sự cần thiết để bảo đảm cung cấp điện an toàn, ổn định cũng phải được ghi nhận đúng để duy trì khả năng đầu tư của ngành”, bà Nga nói.

Từ quan điểm trên, đại biểu Nga đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát để thể hiện rõ ở cấp luật nguyên tắc kiểm soát chi phí, công khai và phân bổ rủi ro một cách hợp lý giữa các chủ thể. Các phương pháp tính giá, mức lợi nhuận và quy trình cụ thể thuộc phần Chính phủ quy định chi tiết. Khi xây dựng nghị định, Chính phủ cần đặc biệt chú ý cơ chế kiểm tra, kiểm toán chi phí; loại trừ chi phí không hợp lý do quản trị hoặc đầu tư kém hiệu quả; và làm rõ cách xử lý khi chi phí phát sinh tác động đến giá bán lẻ điện.

Cùng với đó, bà Nga nêu, điều 50 dự thảo đề cập lộ trình áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường cho khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép, cũng như lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện.

Cho rằng đây là những định hướng có thể góp phần sử dụng điện hiệu quả và phản ánh đúng hơn chi phí cung cấp điện, nhưng theo đại biểu tác động của chúng không giống nhau đối với mọi hộ gia đình. Có những hộ có thể chủ động chuyển thời gian sử dụng điện; cũng có những hộ không có khả năng đó vì điều kiện làm việc, sinh hoạt hoặc nhu cầu chăm sóc người bệnh.

Vì vậy, vị đại biểu Hải Phòng đề nghị đánh giá tác động tổng hợp của các cơ chế giá dự kiến, thay vì chỉ xem xét từng cơ chế riêng biệt. Hồ sơ cần cho thấy, theo một số kịch bản cụ thể, hóa đơn điện của các nhóm hộ và chi phí điện của các nhóm doanh nghiệp có thể thay đổi như thế nào.

Khi quy định chi tiết lộ trình áp dụng giá điện theo giờ, Chính phủ cần bảo đảm điều kiện đo đếm chính xác, khả năng để người sử dụng điện kiểm tra số liệu và hóa đơn, việc thông tin đầy đủ trước khi áp dụng, cũng như phương án đối với nhóm hộ dễ bị ảnh hưởng. Tương tự, lộ trình xóa bỏ bù chéo cần đi cùng đánh giá rõ nhóm nào chịu tác động tăng chi phí và giải pháp an sinh phù hợp.

Theo đại biểu, giá điện hợp lý không đồng nghĩa với giá điện thấp bằng mọi cách, bởi thiếu nguồn lực đầu tư cuối cùng sẽ ảnh hưởng đến an ninh cung cấp điện. Nhưng giá điện hợp lý cũng không thể là cơ chế chuyển mọi rủi ro và chi phí của hoạt động đầu tư, kinh doanh sang người sử dụng điện.

“Điều chúng ta cần là một khuôn khổ minh bạch, trong đó nhà đầu tư có cơ hội thu hồi chi phí chính đáng, đơn vị điện lực có động lực nâng cao hiệu quả, còn người dân biết mình đang trả tiền cho những khoản chi phí nào và được bảo vệ trước các khoản chi không hợp lý”, nữ đại biểu nhấn mạnh.

Từ góc độ đó, bà Nga đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo làm rõ thêm nguyên tắc nêu trên trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật; đồng thời bổ sung phần đánh giá tác động tổng hợp đối với giá bán lẻ và hóa đơn điện. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để các đại biểu Quốc hội tiếp tục xem xét sâu hơn khi dự án Luật được trình Quốc hội tại kỳ họp tới.