Một nghiên cứu trên hơn 241.000 người trưởng thành tại Australia cho thấy, người mắc ung thư huyết học có nguy cơ mắc zona cao gấp 3,74 lần so với người không mắc ung thư. Với những người có khối u đặc, nguy cơ tăng khoảng 30%, trong khi bệnh nhân đang hóa trị có nguy cơ mắc zona cao hơn 83%.

Một trong những hậu quả dai dẳng nhất của zona là đau thần kinh sau zona.

Nghiên cứu được công bố trên The Journal of Infectious Diseases, thực hiện trong giai đoạn 2006-2015, ghi nhận 20.286 ca ung thư mới và 16.350 trường hợp zona. Đáng chú ý, nguy cơ mắc zona ở bệnh nhân ung thư huyết học đã tăng ngay cả trước thời điểm được chẩn đoán, còn ở người có khối u đặc, nguy cơ chủ yếu liên quan đến quá trình hóa trị.

Những con số này cho thấy zona không đơn thuần là một bệnh ngoài da gây đau rát, mà có thể trở thành một nguy cơ sức khỏe đáng lưu ý đối với người mắc ung thư và những người suy giảm miễn dịch.

Các bác sỹ cho hay, zona do virus varicella zoster (VZV), cũng chính là virus gây bệnh thủy đậu. Sau khi một người mắc và khỏi thủy đậu, virus không bị loại bỏ hoàn toàn mà tiếp tục tồn tại ở trạng thái tiềm ẩn trong các hạch thần kinh suốt nhiều năm.

Ở người khỏe mạnh, hệ miễn dịch, đặc biệt là miễn dịch tế bào với vai trò của tế bào lympho T, giúp kiểm soát virus. Tuy nhiên, khi hệ miễn dịch suy yếu do tuổi tác, bệnh lý hoặc quá trình điều trị, VZV có cơ hội tái hoạt và gây bệnh zona.

Người mắc ung thư máu như bệnh bạch cầu, u lympho, đa u tủy thuộc nhóm có nguy cơ cao bởi bệnh tác động trực tiếp đến tế bào máu và hệ miễn dịch. Với người mắc các khối u đặc, nguy cơ còn phụ thuộc vào tuổi, bệnh nền, loại ung thư và phương pháp điều trị.

Hóa trị có thể ảnh hưởng đến tủy xương, làm giảm số lượng tế bào máu. Xạ trị, corticoid liều cao, một số thuốc điều hòa hoặc ức chế miễn dịch và ghép tế bào gốc cũng có thể làm suy giảm khả năng chống lại các tác nhân gây bệnh. Một nghiên cứu trên 17.655 bệnh nhân tại Nhật Bản cho thấy người được xạ trị có nguy cơ mắc zona cao gấp 2,59 lần so với nhóm không xạ trị.

Điều đáng lo ngại là ở người suy giảm miễn dịch, zona có thể diễn biến phức tạp và nghiêm trọng hơn. Bệnh thường khởi đầu bằng cảm giác đau, nóng rát hoặc châm chích tại một vùng da, sau đó xuất hiện các cụm mụn nước dọc đường đi của dây thần kinh, thường ở một bên cơ thể.

Ở người mắc ung thư hoặc suy giảm miễn dịch, tổn thương có thể không còn khu trú mà lan rộng trên da, xuất hiện nhiều đợt mụn nước mới hoặc ảnh hưởng tới các cơ quan khác. Khi virus tái hoạt ở dây thần kinh vùng mắt hoặc tai, người bệnh có thể bị giảm thị lực, giảm thính lực, liệt mặt, chóng mặt hoặc mất thăng bằng. Những trường hợp nặng, virus có thể lan theo đường máu và thần kinh, gây viêm phổi, viêm màng não, viêm não hoặc tổn thương mạch máu.

Một trong những hậu quả dai dẳng nhất của zona là đau thần kinh sau zona. Ngay cả khi những tổn thương trên da đã lành, cơn đau có thể tiếp tục kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ, khả năng vận động, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.

Với bệnh nhân ung thư, hậu quả còn lớn hơn khi một đợt zona nặng hoặc biến chứng có thể ảnh hưởng đến thể trạng, làm phức tạp quá trình chăm sóc và có nguy cơ gây gián đoạn kế hoạch điều trị căn bệnh chính. Bởi vậy, phát hiện và điều trị sớm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Bác sỹ khuyến cáo người bệnh ung thư cần thông báo ngay cho bác sỹ điều trị hoặc đến cơ sở y tế khi xuất hiện cảm giác bỏng rát, châm chích, đau bất thường kèm mẩn đỏ hoặc mụn nước khu trú ở một bên cơ thể. Đặc biệt, cần thăm khám khẩn trương nếu tổn thương xuất hiện ở mặt, mắt, tai hoặc lan ra nhiều vùng, đi kèm sốt, đau đầu nhiều, khó thở, lú lẫn hay yếu liệt.

Thuốc kháng virus thường đạt hiệu quả tốt nhất khi được sử dụng sớm, nhất là trong khoảng 72 giờ đầu kể từ khi phát ban. Người bệnh không nên tự điều trị, đắp lá hoặc áp dụng các phương pháp dân gian khiến việc tiếp cận điều trị y tế bị chậm trễ.

Tuy nhiên, với những nhóm nguy cơ cao, vấn đề không chỉ dừng lại ở điều trị khi zona đã xuất hiện. Chủ động dự phòng bệnh, trong đó có tiêm vắc-xin cho những đối tượng phù hợp, có ý nghĩa quan trọng nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng.

Đặc biệt, đã từng mắc zona không đồng nghĩa với việc người bệnh sẽ được bảo vệ suốt đời. Virus vẫn tồn tại trong cơ thể và có khả năng tái hoạt khi miễn dịch suy yếu.

Tỷ lệ tái phát zona trong cộng đồng được ghi nhận khoảng 2-18% và có thể cao hơn ở người mắc ung thư, bệnh thận, đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc HIV. Tuổi càng cao, khả năng miễn dịch suy giảm càng rõ, kéo theo nguy cơ mắc và gặp biến chứng do zona gia tăng.

Theo các chuyên gia y học dự phòng, với zona thần kinh, thì tiêm vắc-xin là biện pháp hiệu quả nhằm phòng bệnh. Trong đó, vắc-xin Shingrix (Bỉ) là loại vắc-xin tái tổ hợp được nghiên cứu nhằm phòng ngừa bệnh zona thần kinh do virus Varicella Zoster tái hoạt. Không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, vắc-xin còn góp phần hạn chế tình trạng đau thần kinh sau zona và nhiều biến chứng liên quan.

Vắc-xin được khuyến cáo cho người từ 50 tuổi trở lên và người từ 18 tuổi có nguy cơ cao do suy giảm miễn dịch hoặc đang điều trị bệnh lý nền. Theo dữ liệu nghiên cứu, hiệu quả bảo vệ của Shingrix có thể duy trì ở mức cao trong nhiều năm sau tiêm.

Ths.Nguyễn Minh Hồng, Hệ thống tiêm chủng Long Châu cho hay, một trong những điểm đáng chú ý của Shingrix là công nghệ vắc-xin tái tổ hợp với kháng nguyên glycoprotein E kết hợp hệ bổ trợ miễn dịch AS01, giúp tăng cường khả năng tạo đáp ứng miễn dịch mạnh và bền vững hơn ở người lớn tuổi, nhóm có nguy cơ cao mắc zona thần kinh.

Lịch tiêm Shingrix gồm 2 mũi. Với người từ 50 tuổi trở lên, mũi thứ hai được tiêm sau mũi đầu tiên ít nhất 2 tháng. Với người suy giảm miễn dịch hoặc nguy cơ cao, khoảng cách giữa hai mũi có thể rút ngắn theo chỉ định chuyên môn.

Sau tiêm, một số phản ứng thường gặp có thể xuất hiện như đau, sưng đỏ tại vị trí tiêm, mệt mỏi, đau cơ, sốt nhẹ hoặc ớn lạnh. Các chuyên gia cho biết đây là phản ứng thông thường khi hệ miễn dịch được kích hoạt để tạo kháng thể bảo vệ cơ thể.

Bên cạnh tiêm chủng, người dân cần duy trì lối sống lành mạnh, ngủ đủ giấc, kiểm soát bệnh nền và tăng cường miễn dịch nhằm giảm nguy cơ virus tái hoạt gây bệnh.

Các bác sỹ khuyến cáo người dân, đặc biệt là người lớn tuổi và người có bệnh nền, không nên chủ quan với zona thần kinh bởi đây không chỉ là bệnh ngoài da đơn thuần mà có thể để lại hậu quả kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng tới chất lượng cuộc sống nếu không được phòng ngừa đúng cách.