Hơn 10 năm đã trôi qua nhưng bà Hiền, 65 tuổi, sống tại Quảng Ninh, vẫn không quên quãng thời gian mẹ mình chống chọi với bệnh zona thần kinh và những cơn đau kéo dài sau đó.

Theo lời kể của bà Hiền, ban đầu mẹ bà chỉ xuất hiện vài nốt mụn nước ở vùng nách. Do đúng vào dịp cuối tuần, gia đình nghĩ đây chỉ là bệnh ngoài da thông thường nên chưa đưa đi khám.

Theo các chuyên gia, bên cạnh phát hiện và điều trị sớm, tiêm vắc-xin là biện pháp chủ động giúp giảm nguy cơ mắc zona thần kinh, giảm nguy cơ tái phát và hạn chế biến chứng đau kéo dài sau zona.

Chỉ sau hai ngày, các nốt mụn nước lan thành từng dải từ nách lên vai, tai và đầu, kèm theo những cơn đau dữ dội. Tại cơ sở y tế, cụ bà được chẩn đoán mắc zona thần kinh. Tuy nhiên, do điều trị muộn nên bệnh diễn tiến nặng và xuất hiện biến chứng đau dây thần kinh sau zona.

Những cơn đau kéo dài trở thành nỗi ám ảnh đối với người phụ nữ tuổi ngoài 80. Nhiều đêm liền, bà không thể nằm ngủ mà chỉ ngồi gục trên ghế vì cảm giác đau buốt như kim châm và bỏng rát khắp vùng tổn thương. Thậm chí, chỉ một làn gió nhẹ lướt qua da cũng đủ khiến bà bật khóc vì đau đớn.

“Mẹ tôi có bệnh tim. Đúng thời điểm phát bệnh, bà đến lịch thay máy tim mới nhưng sức khỏe không bảo đảm nên phải hoãn phẫu thuật. Sau đó, mẹ tôi không còn cơ hội thực hiện ca mổ này nữa”, bà Hiền nghẹn ngào nhớ lại.

Theo người thân, suốt hai năm cuối đời, cụ bà gần như bị hành hạ bởi những cơn đau dai dẳng. Sức khỏe ngày càng suy kiệt, ăn uống kém, mất ngủ kéo dài và chất lượng cuộc sống giảm sút nghiêm trọng.

Trải nghiệm đau lòng đó khiến bà Hiền thay đổi hoàn toàn cách nhìn về căn bệnh zona thần kinh. Ngay sau khi biết đã có vắc-xin phòng bệnh, bà cùng chồng và nhiều người hàng xóm chủ động đăng ký tiêm ngừa.

Không riêng trường hợp trên, bà Minh, 52 tuổi, ở Ninh Bình, cũng đang trải qua những ngày tháng mệt mỏi vì zona thần kinh liên sườn.

Hơn một tháng trước, bà xuất hiện những cơn đau rát kéo dài dọc vùng mạn sườn. Có thời điểm cảm giác đau âm ỉ, nhưng cũng có lúc như luồng điện chạy dọc cơ thể. Ngay cả việc mặc quần áo hay những va chạm nhẹ trên vùng da tổn thương cũng khiến bà đau nhói.

“Có lúc chỉ cần hít thở mạnh cũng đau. Nhiều đêm tôi chỉ ngủ được vài tiếng rồi tỉnh giấc vì đau không chịu nổi. Từ ngày mắc bệnh, tôi gần như không làm được việc gì”, bà Minh chia sẻ.

Trước đó, bà vẫn khỏe mạnh, thường xuyên làm đồng và trồng hoa màu. Từ ngày mắc bệnh, bà ăn uống kém hơn, cơ thể mệt mỏi kéo dài, thậm chí phải hủy kế hoạch đi thăm gia đình con gái để tập trung điều trị.

Theo các bác sỹ, hiện nhiều người hiện nay vẫn xem zona thần kinh là bệnh ngoài da đơn thuần nên tự điều trị hoặc đến bệnh viện muộn. Điều này làm tăng nguy cơ tổn thương thần kinh và xuất hiện biến chứng đau kéo dài sau zona.

Đau dây thần kinh sau zona là một trong những biến chứng thường gặp nhất, đặc biệt ở người cao tuổi, người có bệnh nền hoặc người suy giảm miễn dịch. Cơn đau có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm sau khi các tổn thương ngoài da đã lành.

Không chỉ gây đau đớn, biến chứng này còn kéo theo hàng loạt hệ lụy như mất ngủ, chán ăn, suy nhược cơ thể, giảm khả năng vận động và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống. Đối với những người mắc các bệnh mạn tính như tim mạch, tăng huyết áp hoặc đái tháo đường, tình trạng sức khỏe có thể suy giảm nhanh hơn.

Nhiều bệnh nhân mô tả cảm giác đau sau zona như bị kim đâm, điện giật hoặc bỏng rát kéo dài. Không ít người không gặp nguy hiểm trực tiếp do bệnh nhưng lại rơi vào tình trạng suy kiệt vì đau đớn kéo dài, mất ngủ triền miên và ăn uống kém.

Zona thần kinh do virus Varicella Zoster gây ra, cũng chính là tác nhân gây bệnh thủy đậu. Sau khi khỏi thủy đậu, virus không biến mất hoàn toàn mà tồn tại trong các hạch thần kinh nhiều năm. Đến một thời điểm nào đó, đặc biệt lúc hệ miễn dịch suy giảm, virus có thể tái hoạt động và gây bệnh zona thần kinh.

Hiện nay, bệnh đã có thuốc kháng virus điều trị. Tuy nhiên, hiệu quả cao nhất đạt được nếu người bệnh được phát hiện và điều trị sớm, tốt nhất trong vòng 72 giờ đầu kể từ lúc xuất hiện tổn thương da. Điều trị kịp thời giúp giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh, rút ngắn thời gian hồi phục và giảm nguy cơ xuất hiện đau dây thần kinh kéo dài.

Các bác sỹ khuyến cáo người dân không nên tự ý đắp lá, sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc hoặc chờ bệnh tự khỏi. Nếu xuất hiện cảm giác đau rát, châm chích một bên cơ thể kèm các mụn nước mọc thành chùm, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị sớm.

Người mắc zona thần kinh cũng cần hạn chế tiếp xúc với phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người chưa từng mắc thủy đậu hoặc người suy giảm miễn dịch. Virus có thể lây qua dịch từ các mụn nước và gây bệnh thủy đậu ở những người chưa có miễn dịch.

Theo các chuyên gia, bên cạnh phát hiện và điều trị sớm, tiêm vắc-xin là biện pháp chủ động giúp giảm nguy cơ mắc zona thần kinh, giảm nguy cơ tái phát và hạn chế biến chứng đau kéo dài sau zona.

Hiện nay, Việt Nam đã có vắc-xin phòng zona thần kinh dành cho người từ 50 tuổi trở lên và người từ 18 tuổi có nguy cơ cao do mắc bệnh mạn tính, suy giảm miễn dịch hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch. Việc chủ động tiêm phòng không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn góp phần giảm gánh nặng bệnh tật trong cộng đồng.

Ths.Nguyễn Minh Hồng, Hệ thống tiêm chủng Long Châu cho hay, một trong những điểm đáng chú ý của Shingrix là công nghệ vắc-xin tái tổ hợp với kháng nguyên glycoprotein E kết hợp hệ bổ trợ miễn dịch AS01, giúp tăng cường khả năng tạo đáp ứng miễn dịch mạnh và bền vững hơn ở người lớn tuổi, nhóm có nguy cơ cao mắc zona thần kinh.

Lịch tiêm Shingrix gồm 2 mũi. Với người từ 50 tuổi trở lên, mũi thứ hai được tiêm sau mũi đầu tiên ít nhất 2 tháng. Với người suy giảm miễn dịch hoặc nguy cơ cao, khoảng cách giữa hai mũi có thể rút ngắn theo chỉ định chuyên môn.

Sau tiêm, một số phản ứng thường gặp có thể xuất hiện như đau, sưng đỏ tại vị trí tiêm, mệt mỏi, đau cơ, sốt nhẹ hoặc ớn lạnh. Các chuyên gia cho biết đây là phản ứng thông thường khi hệ miễn dịch được kích hoạt để tạo kháng thể bảo vệ cơ thể.

Bên cạnh tiêm chủng, người dân cần duy trì lối sống lành mạnh, ngủ đủ giấc, kiểm soát bệnh nền và tăng cường miễn dịch nhằm giảm nguy cơ virus tái hoạt gây bệnh.

Các bác sỹ khuyến cáo người dân, đặc biệt là người lớn tuổi và người có bệnh nền, không nên chủ quan với zona thần kinh bởi đây không chỉ là bệnh ngoài da đơn thuần mà có thể để lại hậu quả kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng tới chất lượng cuộc sống nếu không được phòng ngừa đúng cách.