Theo Bộ Nội vụ, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 không còn quy định chức danh người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Việc sử dụng lực lượng này theo mô hình cũ phải kết thúc trước ngày 31/5/2026. Những trường hợp nghỉ việc, đáp ứng điều kiện quy định được giải quyết chính sách tinh giản biên chế theo Nghị định số 154/2025/NĐ-CP.

Tuy nhiên, việc chấm dứt chức danh ở cấp xã không đồng nghĩa tất cả trường hợp đều thuộc diện được hưởng trợ cấp nghỉ việc. Bộ Nội vụ xác định, người thôi giữ chức danh hoạt động không chuyên trách cấp xã nhưng vẫn tiếp tục đảm nhiệm chức danh hoạt động không chuyên trách tại thôn, tổ dân phố không thuộc đối tượng nghỉ việc để hưởng chính sách tinh giản theo nghị định này.

Cần bảo đảm người lao động được giải quyết đầy đủ quyền lợi, đồng thời tránh tình trạng một người hưởng hai chính sách đối với cùng một quá trình sắp xếp nhân sự.

Đơn cử, trường hợp ông Nguyễn Văn A. từ ngày 1/7/2025 không còn đảm nhiệm chức danh Phó Chủ tịch Hội Nông dân xã nhưng tiếp tục hoạt động không chuyên trách tại thôn, tổ dân phố. Do vẫn được bố trí công tác, ông A. không được xác định là đối tượng nghỉ việc để giải quyết trợ cấp tinh giản biên chế.

Đối với những người được cấp có thẩm quyền bố trí hoạt động không chuyên trách tại khu phố, thôn, tổ dân phố sau ngày 1/7/2025, Bộ Nội vụ cho biết, nếu đáp ứng tiêu chuẩn và điều kiện tại Nghị định số 170/2025/NĐ-CP, có thể được xem xét tiếp nhận vào làm công chức. Tuy nhiên, người đã được giải quyết chính sách tinh giản theo Nghị định số 154/2025/NĐ-CP không thuộc diện tiếp nhận theo cơ chế này.

Về trách nhiệm hoàn trả trợ cấp, khoản 6 Điều 3 Nghị định số 154/2025/NĐ-CP quy định, người đã tinh giản biên chế, nếu được bầu cử, tuyển dụng lại vào cơ quan, tổ chức, đơn vị hưởng lương từ ngân sách nhà nước hoặc được bố trí làm người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố trong thời hạn 60 tháng kể từ ngày tinh giản, phải hoàn trả toàn bộ khoản trợ cấp đã nhận cho đơn vị chi trả.

Thực tế, đã có những cán bộ chủ động hoàn trả hàng trăm triệu đồng trợ cấp để tiếp tục gắn bó với công việc tại cơ sở.

Tại Đắk Lắk, chị Phí Thị Trang (35 tuổi), từng có 9 năm giữ chức Phó chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ phường Thành Nhất, được nhận hơn 229 triệu đồng hỗ trợ nghỉ việc theo Nghị định số 154/2025/NĐ-CP.

Sau khi nghỉ công tác cấp xã, chị Trang được phân công làm Phó Bí thư Chi bộ Tổ dân phố 7, phường Thành Nhất. Khi được thông tin về yêu cầu hoàn trả trợ cấp để tiếp tục đảm nhiệm nhiệm vụ tại cơ sở, chị đã làm đơn xin nộp lại toàn bộ số tiền. Chị Trang sau đó hoàn tất việc hoàn trả khoản trợ cấp để tiếp tục công tác.

Trường hợp tương tự diễn ra tại xã Trà Tân, thành phố Đà Nẵng. Chị Hồ Thị Phương Loan (32 tuổi, trú thôn Ngọc Tu) đã nhận hơn 213 triệu đồng trợ cấp sau khi nghỉ việc theo diện người hoạt động không chuyên trách cấp xã. Tuy nhiên, với nguyện vọng tiếp tục công tác tại địa phương trên cương vị Trưởng thôn Ngọc Tu, chị Loan đã chủ động đề nghị hoàn trả khoản tiền này.

Trên cơ sở nguyện vọng của chị Loan, chính quyền xã Trà Tân đã ban hành quyết định thu hồi kinh phí thực hiện chế độ theo Nghị định số 154/2025/NĐ-CP.

Trước khi sắp xếp bộ máy, cả nước có khoảng 120.000 người hoạt động không chuyên trách cấp xã. Theo số liệu Bộ Nội vụ, tính đến ngày 15/7/2026, các địa phương đã tiếp nhận 4.012 người vào công chức, 395 người vào viên chức và ký hợp đồng lao động với 2.206 người. Cùng với đó, 7.587 người được bố trí tiếp tục công tác tại thôn, tổ dân phố và 1.541 người được phân công vào các vị trí khác.

Trước đó, vấn đề giải quyết chế độ tinh giản gắn với bố trí nhân sự tiếp tục được làm rõ tại phiên họp Quốc hội ngày 11/11. Giải trình về trường hợp người hoạt động không chuyên trách cấp xã đã nhận trợ cấp nhưng sau đó được bố trí công tác trở lại, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải nhấn mạnh yêu cầu thực hiện đúng trình tự sắp xếp nhân sự.

Theo Bộ trưởng, địa phương phải rà soát, bố trí và phân công nhiệm vụ mới trước, trong đó ưu tiên đưa người hoạt động không chuyên trách cấp xã về thôn, ấp, khóm để tiếp tục công tác. Chỉ những trường hợp còn dôi dư sau quá trình rà soát, bố trí mới thực hiện chính sách tinh giản biên chế.

Bộ trưởng khẳng định, việc đã giải quyết chính sách tinh giản, sau đó tiếp tục phân công người hưởng trợ cấp làm nhiệm vụ không chuyên trách tại thôn, ấp mà không xử lý khoản tiền đã nhận là không đúng quy định. Nguyên tắc là bảo đảm người lao động được giải quyết đầy đủ quyền lợi, đồng thời tránh tình trạng một người hưởng hai chính sách đối với cùng một quá trình sắp xếp nhân sự.