Tại Kỳ họp thứ 6, HĐND tỉnh Quảng Ninh khóa XV đã thông qua Nghị quyết quy định về trách nhiệm đóng góp kinh phí của tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản để đầu tư, nâng cấp, duy tu các công trình hạ tầng kỹ thuật và công trình bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh. Nghị quyết được xây dựng trên cơ sở Tờ trình của UBND tỉnh nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Địa chất và khoáng sản, đồng thời bổ sung nguồn lực phục vụ phát triển hạ tầng tại những khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp từ hoạt động khai thác khoáng sản.

Theo UBND tỉnh Quảng Ninh, hoạt động khai thác khoáng sản trong nhiều năm qua đã đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, tăng thu ngân sách, tạo việc làm và cung cấp nguyên liệu cho phát triển công nghiệp. Tuy nhiên, quá trình khai thác cũng làm gia tăng áp lực đối với hệ thống giao thông, thủy lợi, cấp thoát nước và nhiều công trình hạ tầng khác, đồng thời tác động đến môi trường đất, nước, không khí và đời sống người dân tại các khu vực có mỏ.

Trên địa bàn tỉnh hiện đang triển khai thực hiện có 44 giấy phép khai thác khoáng sản nhóm I và 62 giấy phép khai thác khoáng sản nhóm II, III, IV đang còn hiệu lực. Hoạt động khai thác tập trung tại các địa bàn như Cẩm Phả, Quảng Hanh, Cửa Ông, Mông Dương, Vàng Danh, Uông Bí, Yên Tử, Quảng La, Cao Xanh, Hà Tu, Hà Lầm, Mạo Khê, Bình Khê và Hoàng Quế - những khu vực chịu tác động đáng kể đến kết cấu hạ tầng giao thông, môi trường và đời sống nhân dân sống xung quanh do hoạt động khai thác kéo dài.

Theo UBND tỉnh, các tổ chức, cá nhân được cấp phép cơ bản chấp hành tốt các quy định của pháp luật về khoáng sản, đất đai, bảo vệ môi trường và cải tạo, phục hồi môi trường sau khai thác; đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế, tăng thu ngân sách, bảo đảm nguồn cung nguyên liệu cho sản xuất, đồng thời tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người lao động.

Tuy nhiên, hoạt động khai thác khoáng sản cũng tạo áp lực đáng kể đối với hệ thống hạ tầng kỹ thuật và môi trường. Quá trình khai thác, bóc đất phủ, vận chuyển và đổ thải làm gia tăng tình trạng xuống cấp của các tuyến giao thông, công trình thủy lợi, hệ thống cấp thoát nước và nhiều công trình công cộng; đồng thời ảnh hưởng đến cảnh quan, môi trường đất, nước, không khí cũng như đời sống người dân tại các khu vực có mỏ.

Trong khi đó, việc đầu tư cải tạo, nâng cấp hạ tầng tại các địa phương chịu tác động từ hoạt động khai thác nhiều năm qua chủ yếu vẫn dựa vào nguồn ngân sách nhà nước. Trong bối cảnh ngân sách địa phương còn hạn chế, nhu cầu đầu tư ngày càng lớn, việc huy động sự tham gia đóng góp của các tổ chức, cá nhân được cấp phép khai thác khoáng sản được đánh giá là cần thiết. Đây không chỉ là giải pháp bổ sung nguồn lực cho đầu tư hạ tầng và bảo vệ môi trường, mà còn góp phần thực hiện nguyên tắc khai thác tài nguyên gắn với trách nhiệm tái đầu tư, bảo đảm công bằng và phát triển bền vững.

Thông qua nghị quyết, Quảng Ninh lần đầu tiên thiết lập cơ chế thống nhất về trách nhiệm đóng góp kinh phí của các tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản. Đây là cơ sở pháp lý để huy động nguồn lực tái đầu tư hạ tầng kỹ thuật, công trình bảo vệ môi trường tại các khu vực chịu ảnh hưởng của hoạt động khai thác, đồng thời nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp trong khai thác, sử dụng tài nguyên theo hướng phát triển bền vững.

Theo quy định, mức đóng góp được xác định bằng 0,5% giá tính thuế tài nguyên trên một đơn vị sản phẩm khoáng sản nguyên khai tương ứng với từng nhóm, loại khoáng sản khai thác trên địa bàn tỉnhQuảng Ninh.

Trong quá trình xây dựng chính sách, UBND tỉnh đã đánh giá tác động đối với từng nhóm khoáng sản. Đối với than, hoạt động khai thác hiện nay chủ yếu đã chuyển từ khai thác lộ thiên sang hầm lò, việc vận chuyển phần lớn được thực hiện qua đường chuyên dụng hoặc hệ thống băng tải nên mức độ ảnh hưởng đến hạ tầng và môi trường thấp hơn nhiều loại khoáng sản khác. Trên cơ sở đó, mức đóng góp được đề xuất ở ngưỡng 0,5% giá tính thuế tài nguyên.

Tổng hợp tại Báo cáo định kỳ hoạt động khoáng sản các năm cho thấy, thuế tài nguyên từ hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh đạt khoảng 8.052 tỷ đồng năm 2023, 7.911 tỷ đồng năm 2024 và 9.355 tỷ đồng năm 2025; bình quân khoảng 8.440 tỷ đồng mỗi năm, cho thấy dư địa hình thành nguồn lực ổn định để đầu tư trở lại các khu vực chịu tác động của hoạt động khai thác.

Căn cứ số thu thuế tài nguyên trong những năm gần đây, việc áp dụng mức đóng góp theo quy định sẽ tạo thêm nguồn lực đáng kể để đầu tư xây dựng, nâng cấp, duy tu hệ thống hạ tầng kỹ thuật và các công trình bảo vệ môi trường tại những địa phương có hoạt động khai thác khoáng sản.

Theo nghị quyết, Sở Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan thu khoản kinh phí đóng góp. Toàn bộ số tiền thu được sẽ nộp vào ngân sách nhà nước; việc quản lý, phân bổ và sử dụng thực hiện theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước, pháp luật về đầu tư, xây dựng và các quy định có liên quan. Nguồn kinh phí sẽ được ưu tiên đầu tư, nâng cấp, duy tu các công trình hạ tầng kỹ thuật và công trình bảo vệ môi trường theo quy định của Chính phủ.

HĐND tỉnh giao UBND tỉnh tổ chức triển khai thực hiện nghị quyết; quản lý, sử dụng nguồn kinh phí đúng mục đích, bảo đảm công khai, minh bạch, hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí. Thường trực HĐND tỉnh, các ban của HĐND và đại biểu HĐND tỉnh có trách nhiệm giám sát việc triển khai thực hiện.

Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1/1/2027 đến hết ngày 31/12/2031, tạo cơ sở pháp lý để huy động thêm nguồn lực cho đầu tư hạ tầng kỹ thuật và bảo vệ môi trường tại các địa phương có hoạt động khai thác khoáng sản, đồng thời nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp trong khai thác, sử dụng tài nguyên theo hướng bền vững.