Quảng Ninh có đường bờ biển khoảng 250 km, vùng biển rộng trên 6.000 km² cùng hệ thống hơn 2.000 đảo lớn, nhỏ. Các khu vực như vịnh Bái Tử Long, quần đảo Cô Tô và Vân Đồn có nhiều vùng nước kín gió, độ sâu phù hợp, môi trường tương đối trong sạch, thuận lợi để phát triển nuôi trồng thủy sản quy mô lớn.

Tuy nhiên, hoạt động nuôi biển thời gian qua vẫn chủ yếu diễn ra ở quy mô hộ gia đình, phân tán, công nghệ đơn giản và thiếu liên kết với các khâu cung ứng giống, hậu cần, chế biến và tiêu thụ. Một số vùng nuôi còn chồng lấn với luồng hàng hải, không gian du lịch hoặc khu bảo tồn.

Trong khi đó, thị trường ngày càng đặt ra yêu cầu cao về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và sự ổn định của nguồn cung. Phương thức sản xuất manh mún vì thế khó tạo ra sản phẩm có sức cạnh tranh cao. Việc tổ chức lại không gian biển và thu hút doanh nghiệp đầu tư quy mô lớn đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với Quảng Ninh.

Từ nuôi nhỏ lẻ đến không gian sản xuất công nghiệp

Theo quy hoạch tỉnh, Quảng Ninh đã dành trên 50.000 ha mặt nước để phát triển nuôi biển. Trong đó, khoảng 31.146 ha được ưu tiên bố trí cho các tổ chức, cá nhân đang nuôi trong phạm vi từ 3 đến 6 hải lý, nhằm ổn định sản xuất và đưa hoạt động nuôi trồng vào khuôn khổ quản lý. Phần diện tích còn lại được dành để thu hút doanh nghiệp phát triển các vùng nuôi công nghiệp, công nghệ cao và từng bước mở rộng ra xa bờ.

Đến đầu năm 2026, tỉnh đã cấp phép cho 60 tổ chức, giao khu vực biển cho 56 tổ chức với tổng diện tích hơn 4.562 ha. Trên 1.000 cá nhân cũng đã được bố trí khu vực nuôi theo quy định. Đây được xem là bước chuẩn bị để hình thành các vùng nuôi tập trung, tiến tới xây dựng cụm công nghiệp nuôi biển có hạ tầng dùng chung, hệ thống giám sát môi trường và dịch vụ hậu cần đồng bộ.

Quảng Ninh hiện xây dựng đề án phát triển nuôi trồng thủy sản trên biển theo hướng công nghiệp, hiện đại. Trước mắt, tỉnh định hướng hình thành ít nhất 5 vùng nuôi tập trung tại Vĩnh Thực, Cái Chiên, Đầm Hà, Cô Tô và Vân Đồn.

Riêng khu vực vùng lộng và vùng khơi thuộc Cô Tô, Vân Đồn được nghiên cứu phát triển từ 500 đến 1.000 ha nuôi biển quy mô công nghiệp. Việc tập trung sản xuất vào các khu vực có ranh giới rõ ràng sẽ giúp giảm xung đột trong sử dụng không gian biển, đồng thời tạo điều kiện để cơ quan quản lý kiểm soát môi trường, dịch bệnh và chất lượng sản phẩm.

Khu nuôi trồng thủy sản tập trung tại đặc khu Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh. Ảnh Tiến Dũng

Chuyển động rõ nét nhất là Dự án Khu nuôi trồng thủy sản tập trung tại đặc khu Cô Tô do Công ty cổ phần Mực nhảy Biển Đông làm chủ đầu tư.

Tháng 4/2026, UBND tỉnh Quảng Ninh ban hành quyết định giao 209,8 ha khu vực biển cho doanh nghiệp, với thời hạn sử dụng đến cuối năm 2050. Ngày 30/6, dự án chính thức được khởi công, đánh dấu bước chuyển quan trọng từ quy hoạch, chủ trương sang đầu tư thực tế.

Theo phương án được công bố tại lễ khởi công, dự án có tổng vốn đầu tư gần 67 tỷ đồng, sử dụng hệ thống lồng bè và vật liệu nổi thân thiện với môi trường. Hạ tầng cốt lõi gồm 43 lồng tròn HDPE đường kính 23 m, 200 lồng vuông kích thước 6 x 6 m, cùng nhà điều hành, trạm điện nổi và hệ thống cầu nối phục vụ vận hành.

Các đối tượng nuôi dự kiến gồm mực, cá biển, nhuyễn thể và một số loài thủy sản có giá trị kinh tế cao theo mô hình nuôi đa tầng. Sản lượng của dự án được kỳ vọng đạt trên 830 tấn mỗi năm.

Giá trị của dự án không chỉ nằm ở sản lượng. Vùng nuôi quy mô lớn sẽ tạo điều kiện áp dụng quy trình kỹ thuật thống nhất, kiểm soát mật độ nuôi, chất lượng nước, dịch bệnh và truy xuất nguồn gốc. Khi được kết nối với trại giống, khu hậu cần, cơ sở chế biến sâu và thị trường tiêu thụ, dự án có thể trở thành hạt nhân của chuỗi giá trị thủy sản mới tại Cô Tô.

Doanh nghiệp cũng hướng tới mô hình “đa giá trị trên một không gian biển”, kết hợp nuôi trồng thủy sản với tham quan, trải nghiệm nghề biển và du lịch sinh thái. Các hoạt động dịch vụ có thể tạo thêm nguồn thu để tái đầu tư công nghệ, đồng thời mở rộng việc làm và sinh kế cho cư dân trên đảo.

Doanh nghiệp cần hành lang dài hạn để đầu tư lớn

Dù sở hữu tiềm năng đáng kể, đầu tư nuôi biển xa bờ là lĩnh vực có mức độ rủi ro cao. Lồng nuôi, con giống, hệ thống neo, điện nổi và thiết bị vận hành phải chịu tác động trực tiếp của bão, sóng lớn, dòng chảy mạnh và các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Chi phí đầu tư ban đầu lớn, thời gian thu hồi vốn dài, trong khi khả năng tiếp cận tín dụng và bảo hiểm cho hoạt động nuôi biển còn hạn chế. Chỉ một sự cố thiên tai cũng có thể gây thiệt hại lớn cho toàn bộ tài sản của doanh nghiệp trên biển.

Ông Nguyễn Bá Ngọc, Giám đốcCông ty cổ phần Mực nhảy Biển Đông, cho biết một đợt thiên tai bất thường có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho hệ thống lồng, con giống và toàn bộ tài sản đầu tư.

“Doanh nghiệp có nguồn lực và quyết tâm triển khai dự án. Điều chúng tôi cần là một hành lang pháp lý đủ rõ để dám đầu tư dài hạn, cùng sự đồng hành thực chất trong quá trình thực hiện”, ông Ngọc nói.

Theo doanh nghiệp, bài toán phát triển nuôi biển không chỉ dừng ở quyết định giao khu vực biển. Nhà đầu tư còn cần quỹ đất trên bờ để xây dựng trại giống, kho hậu cần, khu chế biến và văn phòng vận hành; đồng thời cần cơ chế phù hợp về tiền sử dụng khu vực biển, bảo hiểm rủi ro và tiếp cận nguồn vốn ưu đãi.

Nếu các mắt xích được giải quyết đồng bộ, dự án nuôi biển mới có thể phát triển từ sản xuất nguyên liệu sang chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và phục vụ xuất khẩu. Đây cũng là điều kiện để doanh nghiệp đầu tư dài hạn thay vì chỉ triển khai những mô hình nuôi ngắn hạn, quy mô hạn chế.

Mô hình nuôi biển đa canh tại biển Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh. Ảnh Tiến Dũng

Một yếu tố khác quyết định hiệu quả đầu tư là chất lượng con giống. Trung bình mỗi năm, Quảng Ninh cần khoảng 7,5-8 tỷ con giống thủy sản. Toàn tỉnh hiện có 19 cơ sở được chứng nhận đủ điều kiện sản xuất, ương dưỡng giống.

Tuy nhiên, nguồn giống tại chỗ mới đáp ứng khoảng 30-40% nhu cầu đối với nhuyễn thể và cá biển. Phần còn lại phải được cung cấp từ các địa phương khác hoặc nhập khẩu, làm phát sinh yêu cầu kiểm soát chặt chẽ về kiểm dịch, chất lượng và khả năng thích nghi với môi trường nuôi.

Theo đại diện Chi cục Biển, hải đảo và Thủy sản, kiểm ngư tỉnh, nhu cầu về con giống sạch bệnh, có khả năng chống chịu tốt sẽ tăng mạnh khi Quảng Ninh phát triển nuôi biển tập trung và thâm canh.

Theo định hướng của Quảng Ninh, đến năm 2030, nuôi biển công nghiệp sẽ chiếm trên 75% sản lượng, với tốc độ tăng trưởng bình quân từ 8 đến 10% mỗi năm. Đến năm 2050, nuôi trồng thủy sản trên biển được kỳ vọng đóng góp khoảng 80% tổng sản lượng nuôi trồng thủy sản của tỉnh.

Rong sụn được nuôi xen với hàu, giúp môi trường biển sạch hơn. Ảnh Tiến Dũng

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Quảng Ninh cần chuyển từ tư duy cấp phép cho từng dự án riêng lẻ sang kiến tạo một hệ sinh thái đầu tư hoàn chỉnh. Hệ sinh thái đó phải bao gồm quy hoạch ổn định, hạ tầng vùng nuôi, hệ thống quan trắc môi trường, tiêu chuẩn kỹ thuật, tín dụng, bảo hiểm, logistics lạnh, chế biến và xúc tiến thị trường.

Khi những điều kiện nền tảng được thiết lập, doanh nghiệp mới có đủ niềm tin để đưa nguồn vốn lớn, công nghệ hiện đại và đội ngũ kỹ thuật ra biển.

Với dự án tiên phong tại Cô Tô và kế hoạch phát triển các vùng nuôi ở Vân Đồn, Đầm Hà, Cái Chiên, Vĩnh Thực, Quảng Ninh đang đặt những viên gạch đầu tiên cho ngành công nghiệp nuôi biển.

Thành công của hướng đi này sẽ không chỉ được đo bằng sản lượng thủy sản, mà còn bằng khả năng thu hút đầu tư, tạo việc làm, phát triển dịch vụ, bảo vệ môi trường và hình thành cộng đồng kinh tế bám biển lâu dài.