Quốc hội nghe Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan - Ảnh Đức Thanh.

Sáng 3/8, tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất của Quốc hội Khóa XVI, thừa ủy quyền của Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.

Đề cập sự cần thiết sửa luật, Bộ trưởng nêu rõ, trước sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, chuyển đổi số, các phương thức giao thương mới và yêu cầu hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, nhiều quy định của luật hiện hành đã bộc lộ những hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn và chưa đảm bảo tính đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành.

Bên cạnh đó, việc triển khai các chủ trương của Đảng và Nhà nước về tinh gọn bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, xây dựng chính phủ số, phát triển kinh tế số và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số trong quản lý nhà nước.

Vì vậy, việc sửa đổi, bổ sung Luật Hải quan là cần thiết nhằm xây dựng nền hải quan số, hải quan thông minh, hiện đại, minh bạch, tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động thương mại, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường năng lực phòng, chống gian lận thương mại.

Theo Bộ trưởng, Dự thảo luật tập trung vào một số chính sách lớn.

Thứ nhất, tiếp tục cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính và thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực hải quan. Sửa đổi các quy định về hồ sơ hải quan, cơ chế một cửa quốc gia, quản lý rủi ro, quản lý tuân thủ. Đơn giản hóa một số điều kiện kinh doanh, cắt giảm các thủ tục không còn phù hợp, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong toàn bộ quy trình nghiệp vụ hướng tới thực hiện đầy đủ hải quan số.

Thứ hai, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Giao Chính phủ và Bộ Tài chính quy định chi tiết một số nội dung thuộc thẩm quyền để đảm bảo tính chủ động, linh hoạt trong tổ chức thực hiện, phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính và mô hình tổ chức bộ máy mới.

Thứ ba là bổ sung các quy định nhằm đáp ứng các yêu cầu quản lý trong bối cảnh mới về kiểm định hải quan, quản lý tuân thủ, kiểm tra, giám sát đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử; hoàn thiện các quy định về kho ngoại quan, hàng miễn thuế, hàng hóa trung chuyển và một số nội dung phục vụ phát triển khu thương mại tự do, trung tâm logistics và các mô hình kinh tế mới.

Thứ tư, sửa đổi, hoàn thiện các quy định để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật, phù hợp với thực tiễn quản lý như rà soát, điều chỉnh các quy định liên quan đến tổ chức bộ máy, chức danh, thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan có liên quan; đồng thời sửa đổi, bổ sung một số quy định của Luật Sở hữu trí tuệ và một số luật khác để đảm bảo tính đồng bộ trong quá trình triển khai thực hiện.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng bãi bỏ những quy định không còn phù hợp hoặc được điều chỉnh tại các luật khác, góp phần đơn giản hóa, hệ thống hóa hệ thống pháp luật, giảm chồng chéo và nâng cao hiệu quả thi hành.

Theo Bộ trưởng, luật dự kiến có hiệu lực thi hành từ ngày 1/5/2027, tạo điều kiện để các cơ quan quản lý nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức, cá nhân có liên quan chuẩn bị đầy đủ các điều kiện để triển khai thực hiện.

Thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết Ủy ban tán thành sự cần thiết và phạm vi sửa đổi, bổ sung của dự án Luật.

Đa số ý kiến trong Uỷ ban thẩm tra tán thành với quy định yêu cầu tổ chức, cá nhân tại Việt Nam khi mua, bán hàng hóa với nước ngoài qua nền tảng thương mại điện tử phải thực hiện xác thực định danh điện tử. Đồng thời, đề nghị nghiên cứu quy định theo hướng việc xác thực định danh điện tử chỉ thực hiện một lần đối với mỗi tài khoản và được sử dụng thống nhất cho các giao dịch phát sinh trên tài khoản đó, bảo đảm thuận lợi cho người sử dụng và hiệu quả quản lý.

Cơ bản tán thành việc bổ sung quy định về kiểm định hải quan, cơ quan thẩm tra đề nghị quy định trong Luật một số căn cứ cụ thể để xác định hàng hóa cần kiểm định, trách nhiệm của cơ quan hải quan trong việc xem xét đầy đủ các kết quả đánh giá, ban hành thông báo cuối cùng, trên cơ sở đó giao Chính phủ quy định chi tiết.

Ông Hiếu cũng đề nghị làm rõ nội hàm “tiêu chí kỹ thuật” và mối quan hệ giữa hoạt động này với hoạt động kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa theo quy định của pháp luật chuyên ngành; đồng thời, làm rõ căn cứ, phương pháp, phạm vi, giai đoạn áp dụng kiểm định, trình tự, thủ tục, giá trị pháp lý của kết quả kiểm định, kết quả đánh giá lại, kết quả đánh giá bổ sung...

Nội dung sửa đổi quy định về đại lý làm thủ tục hải quan theo hướng bãi bỏ các điều kiện đầu tư, kinh doanh, phù hợp với Luật Đầu tư và chủ trương cải cách thủ tục hành chính, cũng nhận được sự tán thành của cơ quan thẩm tra.

Tuy nhiên, Ủy ban thẩm tra cho rằng quy định giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định tiêu chuẩn và quản lý hoạt động của đại lý làm thủ tục hải quan, nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan chưa thể hiện rõ quan điểm quản lý bằng kết nối hệ thống, giám sát và hậu kiểm.

Do đó, Chủ nhiệm Phan Chí Hiếu đề nghị cân nhắc quy định theo hướng trên cơ sở quy định của Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đối với hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan và nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan, cơ quan có thẩm quyền sẽ xây dựng quy trình, thủ tục để quản lý nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác hậu kiểm.

Theo nghị trình, chiều nay Quốc hội thảo luận tại tổ Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.