Đại biểu Nguyễn Thái Học phát biểu tại hội trường.

Lần sửa đổi này, Chính phủ nêu rõ mục đích là tiếp tục thể chế hoá chủ trương, đường lối của Đảng về phát huy rộng rãi dân chủ xã hội chủ nghĩa, quyền làm chủ của Nhân dân, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân; tăng cường trách nhiệm giải trình, công khai, minh bạch trong hoạt động của các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, góp phần phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí.

Nêu ý kiến, đại biểu Hoàng Thị Thanh Thuý (Tây Ninh) nhận xét, thực tế thời gian qua vẫn có những trường hợp cá nhân, tổ chức, cơ quan lạm dụng việc bảo vệ bí mật nhà nước, lạm dụng vấn đề thông tin nội bộ để trở thành cái cớ hạn chế quyền tiếp cận thông tin của công dân, làm giảm tính công khai minh bạch, quyền dân chủ và giám sát của nhân dân, né tránh trách nhiệm giải trình. 

Bà Thúy đề nghị thu hẹp phạm vi thông tin bảo mật. Nếu văn bản thuộc bí mật nhà nước thì thay vì từ chối tiếp cận toàn bộ văn bản, cần xem xét tách nội dung phần được công khai, không gây hại đến lợi ích quốc gia, dân tộc như trong Luật Bảo vệ bí mật nhà nước đã quy định để cung cấp cho công dân.

Dẫn quy định tại Điều 15, khoản 5 về “thông tin thuộc bí mật công tác do cơ quan, đơn vị xác định theo quy định của pháp luật.” đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) cho rằng khái niệm “bí mật công tác” hiện chưa thật rõ, chưa được quy định trong hệ thống pháp luật, rất dễ trở thành một “vùng xám” để mở rộng diện thông tin không cung cấp. Bà Nga đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục làm rõ, hoặc rà soát để tránh chồng lấn, trùng lặp, thậm chí mở rộng quá mức so với hệ thống pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước.

Đại biểu Nguyễn Thái Học (Đắk Lắk) bày tỏ thống nhất cao với mục đích, yêu cầu và sự cần thiết sửa đổi luật nhằm phát huy quyền làm chủ, quyền tiếp cận thông tin của công dân và làm sao phù hợp với yêu cầu của cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số quốc gia.

“Tuy nhiên, đối chiếu với những nội dung sửa đổi của dự án luật với mục đích yêu cầu thì tôi thấy rằng chưa thật sự thống nhất và đồng bộ”, ông Học nhận xét và nêu dẫn chứng.

Cụ thể là tại khoản 1 Điều 9 của Luật Tiếp cận thông tin hiện hành quy định Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra và thông tin do mình có được. Như vậy luật hiện hành quy định cấp xã không chỉ có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra mà còn có nghĩa vụ cung cấp thông tin do mình có được. Thế nhưng tại khoản 1 Điều 10 của dự thảo luật sửa đổi thì chỉ quy định theo hướng Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra và không có nghĩa vụ cung cấp thông tin do mình nhận được.

Đại biểu Học cho biết, lý giải về vấn đề này, báo cáo của Chính phủ nêu ra ba lý do. Lý do thứ nhất là để phù hợp với nguyên tắc phân cấp phân quyền. Lý do thứ hai là để tăng cường trách nhiệm của cơ quan tạo ra thông tin. Và lý do thứ ba là để giảm áp lực cho chính quyền cấp xã hiện nay rất nhiều việc.

Theo đại biểu Học thì những lý do này không thật sự thuyết phục. Bởi vì không phù hợp với nguyên tắc của luật. “Một trong những nguyên tắc của Luật Tiếp cận thông tin là cung cấp thông tin một cách kịp thời và tạo điều kiện thuận lợi cho công dân”, ông Học nhấn mạnh.

Quy định tại dự thảo sửa đổi về trách nhiệm cung cấp thông tin của cấp xã, theo vị đại biểu Đắk Lắk không phù hợp với chủ trương, yêu cầu của lãnh đạo Đảng, Nhà nước hiện nay. Đó là khi tổ chức chính quyền địa phương hai cấp thì phải gần dân, phải sát dân và phải phục vụ nhân dân. “Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong nhiều hội nghị, trong nhiều yêu cầu chỉ đạo đã nhấn mạnh yêu cầu này’, ông Học nhấn mạnh.

Quy định mới cũng được đại biểu Học chỉ rõ là không phù hợp với thực tiễn. Ông Học lấy ví dụ, công dân có yêu cầu cung cấp thông tin gắn liền với trách nhiệm của chính quyền cấp xã trong việc quản lý, điều hành. Mà những thông tin này yêu cầu cấp xã không chỉ nắm văn bản ở cấp mình tạo ra mà còn nắm văn bản, thông tin của cấp tỉnh, cấp trung ương thì mới có thể quản lý được.

“Như vậy khi công dân đến hỏi thì cấp xã nói rằng văn bản này của tỉnh ban hành, văn bản này của trung ương ban hành cho nên cấp xã không cung cấp. Tôi cho rằng quy định này rất bất cập, không tạo điều kiện cho công dân và không thực hiện tốt yêu cầu đặt ra là phải tạo điều kiện cho công dân tiếp cận thông tin”.

Từ phân tích trên, ông Học đề nghị ban soạn thảo nghiên cứu để sửa đổi lại quy định này thành, chính quyền cấp xã phải có nghĩa vụ cung cấp thông tin do mình có được và do mình tạo ra.

Còn những khó khăn vướng mắc về nguồn nhân lực, về cơ sở vật chất, trang thiết bị cấp xã, theo đại biểu là phải đầu tư để tháo gỡ.

Theo nghị trình, ngày 23/4 Quốc hội sẽ bấm nút thông qua Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).