Bệnh tay chân miệng đang bước vào giai đoạn đáng lưu ý với số mắc tăng cao tại nhiều tỉnh, thành phố, đặc biệt trong nhóm trẻ nhỏ vừa trở lại trường sau kỳ nghỉ hè.

Số liệu từ hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm cho thấy, trong 8 tháng đầu năm, cả nước ghi nhận gần 100.000 trường hợp mắc tay chân miệng, cao hơn 2,5 lần so với cùng kỳ năm 2025. Riêng 4 tuần gần đây, TP.HCM, Đồng Nai, Đồng Tháp, Tây Ninh, Lâm Đồng, Đà Nẵng và Hà Nội là 7 địa phương ghi nhận số ca mắc cao nhất.

Đáng chú ý, trẻ dưới 5 tuổi chiếm hơn 87% tổng số ca mắc, phần lớn thuộc độ tuổi nhà trẻ, mẫu giáo. Môi trường sinh hoạt tập thể, trẻ thường xuyên tiếp xúc gần, dùng chung đồ chơi, đồ dùng, cùng những thói quen như mút tay, đưa đồ vật vào miệng tạo điều kiện cho virus lây truyền.

Để phòng chống dịch bệnh, Bộ Y tế đã yêu cầu cơ sở giáo dục phối hợp với cơ quan y tế phát hiện sớm trẻ có biểu hiện nghi ngờ, xử lý và báo cáo các trường hợp mắc bệnh theo quy định.

BS.CKI Phạm Thị Nhường, Khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc Yên Ninh cho biết, hơn 90% trường hợp tay chân miệng được ghi nhận tại bệnh viện thuộc nhóm dưới 5 tuổi. Hệ miễn dịch của trẻ ở độ tuổi này chưa hoàn thiện, khả năng miễn dịch với nhiều chủng virus còn hạn chế, trong lúc trẻ chưa có đầy đủ kỹ năng vệ sinh cá nhân và thường xuyên sinh hoạt trong môi trường tập thể.

Tay chân miệng do các virus đường ruột gây ra, thường gặp Coxsackie A16 và Enterovirus 71 (EV71). Coxsackie A16 thường liên quan đến các trường hợp nhẹ hơn, còn EV71 được đặc biệt lưu ý do có khả năng gây các biến chứng thần kinh, tim mạch và hô hấp.

Một khó khăn trong theo dõi tay chân miệng là biểu hiện bên ngoài không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ nguy cơ diễn biến nặng. Có trẻ sốt nhẹ, loét miệng hoặc chỉ xuất hiện ít nốt ban nhưng tình trạng bệnh vẫn có thể tiến triển. Giai đoạn từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 5 kể từ lúc khởi phát triệu chứng cần được theo dõi sát do một số trường hợp có thể chuyển nặng trong khoảng thời gian này.

Bác sỹ Nhường lưu ý, số lượng nốt ban hay mức độ loét miệng không nên được sử dụng đơn độc để đánh giá mức độ nặng của bệnh. Trẻ dưới 5 tuổi cần được chú ý nhiều hơn do khả năng diễn đạt những bất thường của cơ thể còn hạn chế, một số dấu hiệu cảnh báo có thể bị bỏ sót nếu cha mẹ chỉ quan sát tổn thương ngoài da.

Trẻ được chỉ định chăm sóc tại nhà cần nghỉ ngơi, ăn thức ăn mềm, nguội, dễ nuốt, uống đủ nước và duy trì vệ sinh cá nhân. Cha mẹ cần quan sát sát diễn biến trong những ngày tiếp theo, đặc biệt với trẻ sốt cao, thay đổi hành vi hoặc xuất hiện bất thường về vận động.

Những dấu hiệu cần đưa trẻ trở lại cơ sở y tế gồm sốt trên 39 độ C kéo dài hơn hai ngày hoặc đáp ứng kém với thuốc hạ sốt, quấy khóc liên tục, bỏ ăn, giật mình chới với từng cơn lúc bắt đầu ngủ, run tay chân, đi loạng choạng, ngồi không vững hoặc xuất hiện các biểu hiện bất thường khác về thần kinh, hô hấp và tuần hoàn.

Để phòng chống dịch bệnh, Bộ Y tế đã yêu cầu cơ sở giáo dục phối hợp với cơ quan y tế phát hiện sớm trẻ có biểu hiện nghi ngờ, xử lý và báo cáo các trường hợp mắc bệnh theo quy định. Phụ huynh cần được cung cấp thông tin để nhận biết triệu chứng, chăm sóc trẻ đúng cách và biết những dấu hiệu cần đưa trẻ tới cơ sở y tế.

Trẻ mắc bệnh thường xuất hiện các bóng nước ở miệng, lòng bàn tay, bàn chân, mông hoặc gối. Tình trạng loét miệng gây đau khiến trẻ bỏ ăn, quấy khóc. Nếu không được theo dõi và điều trị kịp thời, bệnh có thể diễn tiến nhanh, dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như viêm não, viêm màng não, suy hô hấp hoặc suy tuần hoàn.

Các chuyên gia cảnh báo phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi có các dấu hiệu như sốt từ 39 độ C trở lên khó hạ, giật mình nhiều, quấy khóc bất thường, co giật, li bì, mạch nhanh, vã mồ hôi, tay chân lạnh, nôn nhiều hoặc bỏ ăn.

Tay chân miệng là bệnh lưu hành quanh năm nhưng thường gia tăng vào các thời điểm giao mùa, đặc biệt từ tháng 3 đến tháng 5 và từ tháng 9 đến tháng 10. Bệnh dễ bùng phát tại những nơi đông người như nhà trẻ, trường học và khu dân cư đông đúc.

Trước tình hình dịch diễn biến phức tạp, các chuyên gia khuyến cáo phụ huynh cần chủ động phòng bệnh cho trẻ trong sinh hoạt hàng ngày theo năm nguyên tắc. Thứ nhất là rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch cho cả trẻ và người chăm sóc, đặc biệt trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi thay tã.

Thứ hai là làm sạch, khử trùng các bề mặt và vật dụng thường xuyên tiếp xúc như sàn nhà, tay nắm cửa và đồ chơi của trẻ. Thứ ba, hạn chế tiếp xúc gần và không dùng chung đồ ăn uống, vật dụng cá nhân với người mắc bệnh. Thứ tư là cách ly trẻ bệnh ít nhất 10 ngày kể từ khi khởi phát để tránh lây lan. Thứ năm là theo dõi sức khỏe trẻ và đưa đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu nghi ngờ.

Bên cạnh các biện pháp vệ sinh và giám sát dịch, giới chuyên môn đánh giá tiêm chủng sẽ là giải pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ bệnh nặng và tử vong do EV71 trong tương lai. Theo các chuyên gia truyền nhiễm, vắc-xin không thể thay thế hoàn toàn các biện pháp phòng dịch khác nhưng đóng vai trò như “lá chắn” giúp bảo vệ nhóm trẻ nguy cơ cao trước các biến chứng nguy hiểm.

Ông Châu Thanh Tú, Dược sỹ trưởng Hội đồng chuyên môn dược, Hệ thống nhà thuốc và trung tâm tiêm chủng Long Châu cho biết, tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm phổ biến ở trẻ em Việt Nam. Bệnh lây qua đường hô hấp, tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp với các vật dụng nhiễm virus.

Một điểm đáng chú ý là Bộ Y tế đã phê duyệt vắc-xin phòng tay chân miệng do virus EV71, mở ra cơ hội phòng ngừa các biến chứng nặng của bệnh. Hiện Long Châu đang chuẩn bị, đẩy nhanh các bước triển khai nhằm sớm đưa vắc-xin về phục vụ người dân Việt Nam. 

Theo Bộ Y tế, tiêm vắc-xin là biện pháp dự phòng hiệu quả hàng đầu đối với các bệnh truyền nhiễm. Trong giai đoạn giao mùa tiềm ẩn nhiều nguy cơ, ngoài tay chân miệng, gia đình cũng cần chủ động phòng ngừa các bệnh dễ lây khác như não mô cầu, sởi, cúm, thủy đậu hay ho gà.

Phụ huynh nên đưa trẻ đến các cơ sở uy tín để được tư vấn và tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch, bảo đảm an toàn và chất lượng vắc-xin. Việc tiêm phòng kịp thời không chỉ giúp bảo vệ từng cá nhân mà còn góp phần nâng cao miễn dịch cộng đồng, hạn chế nguy cơ bùng phát dịch bệnh trên diện rộng.