Theo báo cáo Phát triển Bền vững năm 2025 vừa được Tetra Pak công bố, tập đoàn có trụ sở tại Thụy Điển này đã cắt giảm 34% lượng phát thải khí nhà kính (GHG) trên toàn chuỗi giá trị kể từ năm 2019 - mức cải thiện gần 12 điểm phần trăm so với năm trước đó. Trong hoạt động vận hành trực tiếp, mức phát thải giảm tới 56%, còn tỷ lệ năng lượng tái tạo được sử dụng đạt 97%.

Đây là những con số đáng chú ý đối với một tập đoàn sản xuất hàng tỷ vỏ hộp giấy mỗi năm - loại bao bì vốn thường xuyên bị đặt câu hỏi về khả năng tái chế thực tế, do cấu trúc nhiều lớp gồm giấy, nhựa và nhôm ép chặt vào nhau. Bản thân Tetra Pak cũng thừa nhận trong báo cáo rằng việc thúc đẩy hệ thống thực phẩm vững mạnh không chỉ nằm ở việc giảm khí thải trong nhà máy, mà còn phụ thuộc rất nhiều vào hạ tầng thu gom, tái chế ở từng thị trường - một khâu mà công ty không thể tự mình kiểm soát hoàn toàn.

Mục tiêu rõ, nhưng chặng đường phía trước không ngắn

Ông Adolfo Orive, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Điều hành Toàn cầu của Tetra Pak, thừa nhận bối cảnh không hề dễ dàng khi việc đảm bảo lương thực, thực phẩm cho dân số ngày càng tăng đang trở nên phức tạp hơn khi các rủi ro về môi trường được chú trọng nhiều hơn. Ông cũng nhấn mạnh rằng những thay đổi mang tính lâu dài phụ thuộc vào sự chung tay của các bên đối tác. Nói cách khác, Tetra Pak khó có thể tự mình về đích nếu thiếu sự phối hợp từ khách hàng, chính phủ và hệ thống tái chế địa phương.

Vỏ hộp giấy Tetra Pak - sản phẩm trọng tâm trong nỗ lực giảm phát thải và thúc đẩy tái chế của tập đoàn. Nguồn: Tetra Pak

Mục tiêu dài hạn mà tập đoàn đặt ra cũng cho thấy chặng đường còn dài: cắt giảm 46% phát thải khí nhà kính toàn chuỗi giá trị vào năm 2030 (hiện mới đạt 34%), 100% điện tái tạo trong vận hành vào năm 2030 (hiện 97%), và Net Zero vào năm 2050. Khoảng cách giữa con số hiện tại và mục tiêu 2030 không quá lớn, nhưng giới quan sát ngành bao bì cho rằng phần khó nhất liên quan đến xử lý phát thải trong chuỗi cung ứng nguyên liệu thô và logistics toàn cầu vẫn còn ở phía trước.

Về công nghệ, Tetra Pak cho biết đã đưa vào vận hành hệ sinh thái tự động hóa và số hóa Factory OS™, cùng mạng lưới trung tâm đổi mới mới tại Pháp, Thái Lan và Thụy Điển, nhằm giúp khách hàng, tức các nhà sản xuất thực phẩm và đồ uống giảm hao phí nguyên liệu, năng lượng trong quá trình sản xuất. Đây là hướng đi được xem là thực tế hơn so với các cam kết môi trường chung chung, vì gắn trực tiếp với lợi ích kinh tế của khách hàng (giảm chi phí vận hành).

Bài toán từ những người thu gom ve chai ở Việt Nam

Điểm đáng chú ý nhất trong báo cáo liên quan đến Việt Nam không nằm ở nhà máy, mà ở phần cuối chuỗi giá trị - nơi vỏ hộp giấy đã qua sử dụng được thu gom để tái chế. Tại TP.HCM, phần lớn công việc này từ trước đến nay do lực lượng thu gom phi chính thức (ve chai) đảm nhận, với điều kiện làm việc thiếu ổn định và ít được bảo vệ.

Tetra Pak cho biết đã hợp tác với tổ chức ENDA để hỗ trợ hơn 300 người thu gom tự do thành lập các hợp tác xã, qua đó tiếp cận bảo hiểm y tế, thiết bị bảo hộ và đào tạo. Đây là một hướng tiếp cận đáng ghi nhận, bởi thay vì chỉ đầu tư vào công nghệ tái chế hiện đại, doanh nghiệp lựa chọn củng cố ngay chính mắt xích yếu nhất  và cũng là mắt xích thực chất nhất  của hệ thống thu gom tại Việt Nam. Tuy vậy, quy mô 300 người vẫn là con số khiêm tốn so với lực lượng thu gom phi chính thức ước tính lên tới hàng chục nghìn người tại các đô thị lớn, cho thấy đây mới là bước khởi đầu chứ chưa phải lời giải toàn diện cho bài toán tái chế bao bì giấy tại Việt Nam.

Ở khâu sản xuất, nhà máy của Tetra Pak tại TP.HCM vận hành theo mô hình sản xuất tiêu chuẩn Toàn cầu (WCM) giảm 13% tiêu thụ năng lượng so với năm 2020, đáp ứng hơn 5% nhu cầu năng lượng từ hệ thống pin mặt trời hơn 5.900 m² trên mái, thu hồi 5 triệu lít nước ngưng tụ để tái sử dụng (gần 19% tổng lượng tiêu thụ), và giữ tỷ lệ chất thải dưới 3%. Nhà máy cũng là một trong những cơ sở đầu tiên tại Việt Nam đạt chứng nhận LEED Vàng, cùng các tiêu chuẩn quốc tế như BRC A+, Halal, SMETA, ISO 9001, ISO 14001 và ISO 45001.

Song, như chính báo cáo toàn cầu của tập đoàn thừa nhận, thành tích trong nhà máy chỉ là một nửa câu chuyện, nửa còn lại, khó đo đếm và khó kiểm soát hơn nhiều, nằm ở việc liệu hàng tỷ vỏ hộp giấy sau khi rời khỏi tay người tiêu dùng có thực sự quay trở lại vòng tái chế hay không.