Hơn một thập kỷ trước, khi khái niệm “khu công nghiệp xanh” còn khá xa lạ ở Việt Nam, KCN chuyên sâu Phú Mỹ 3 (tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ) ra đời, minh chứng cho tầm nhìn dài hạn và khát vọng đổi mới mô hình phát triển công nghiệp theo hướng bền vững. Dự án này mở ra hướng đi mới cho Việt Nam trong việc xây dựng các khu công nghiệp hiện đại, thân thiện với môi trường.

Trên vùng đất hơn 1.046 ha, một KCN hiện đại, đồng bộ theo tiêu chuẩn quốc tế đã dần hình thành, mang theo kỳ vọng trở thành điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Ít ai biết rằng, Phú Mỹ 3 không chỉ được quy hoạch là khu công nghiệp chuyên sâu, mà ngay từ đầu đã được định hướng trở thành KCN sinh thái kiểu mẫu đầu tiên ở Việt Nam.

Ông Kazama Toshio, Phó tổng giám đốc Công ty Thanh Bình Phú Mỹ chia sẻ, giá trị cốt lõi của doanh nghiệp là tạo ra sự phát triển bền vững với trọng tâm bảo vệ môi trường, mang lại giá trị gia tăng cho khách hàng, đối tác và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế - xã hội địa phương. “Phú Mỹ 3 tạo dựng lợi thế cạnh tranh nhờ hạ tầng đồng bộ, công nghệ quản lý hiện đại và vị trí chiến lược. Nhờ đó, các doanh nghiệp trong khu có thể tối ưu chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng, đồng thời giảm thiểu tác động đến môi trường”, ông Kazama Toshio nói.

Chỉ sau một thập niên, Phú Mỹ 3 đã thu hút 47 dự án với tổng vốn đầu tư gần 6 tỷ USD, trong đó tỷ suất đầu tư bình quân đạt 9-10 triệu USD/ha. Thành công này không chỉ cho thấy sức hấp dẫn của mô hình “khu công nghiệp xanh”, mà còn khẳng định năng lực của doanh nghiệp nội trong việc dẫn dắt xu hướng phát triển bền vững.

Tinh thần chuyển đổi xanh cũng lan tỏa mạnh mẽ tại nhiều địa phương. Tại Hải Phòng, Tập đoàn Sao Đỏ - chủ đầu tư KCN Nam Đình Vũ, đã triển khai hàng loạt giải pháp sản xuất và năng lượng sạch ngay từ giai đoạn quy hoạch. Các phân khu được bố trí theo chuỗi cung ứng khép kín, giúp doanh nghiệp trong khu tận dụng sản phẩm đầu ra của nhau, giảm chi phí sản xuất và vận chuyển, hạn chế phát sinh chất thải.

Tương tự, tại Tổ hợp KCN DEEP C, định hướng phát triển bền vững được cụ thể hóa bằng hàng loạt dự án năng lượng tái tạo. Ngoài điện mặt trời, DEEP C đang nghiên cứu khai thác năng lượng gió, sinh khối, hydrogen xanh và chuyển đổi rác thải thành năng lượng. Doanh nghiệp cũng hỗ trợ khách hàng tiếp cận nguồn năng lượng LNG nhằm giảm phát thải trực tiếp trong sản xuất.

Có thể nói, sự xuất hiện của những KCN tiên phong như Phú Mỹ 3, Nam Đình Vũ hay DEEP C cho thấy xu hướng phát triển xanh tại Việt Nam là không thể đảo ngược. Tuy nhiên, để nhân rộng mô hình và hình thành hệ sinh thái bền vững, nhiều “nút thắt” về thể chế, cơ chế khuyến khích và hạ tầng năng lượng cần được tháo gỡ.

Ông Koen Soenens, Giám đốc Kinh doanh và Marketing của DEEP C cho biết, nhu cầu sử dụng năng lượng sạch là tất yếu, song để các dự án năng lượng tái tạo phát huy hiệu quả, rất cần khung pháp lý rõ ràng và thống nhất từ Trung ương đến địa phương - yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư lâu dài.

Thực tế, quá trình chuyển đổi từ khu công nghiệp truyền thống sang khu công nghiệp sinh thái đang đối mặt nhiều khó khăn. Một giám đốc KCN tại TP.HCM chia sẻ rằng, doanh nghiệp gặp vướng mắc trong xử lý rác thải, tiêu chuẩn môi trường, chính sách thuế và sử dụng đất.

“Chi phí xây dựng khu công nghiệp xanh thường cao hơn khoảng 30% so với khu truyền thống, nên rất cần nguồn vốn xanh và tín dụng ưu đãi để khuyến khích nhà đầu tư mạnh dạn thực hiện”, vị này nói.

Theo ông Phạm Hồng Điệp, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Shinec, chủ đầu tư KCN Nam Cầu Kiền, Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã mở ra chương phát triển mới cho bất động sản công nghiệp Việt Nam. Nếu trước đây, khu công nghiệp chủ yếu cho thuê nhà xưởng truyền thống, thì nay định hướng chuyển sang khu công nghiệp công nghệ số, khu đổi mới sáng tạo, khu thử nghiệm (sandbox) - nơi vừa sản xuất, vừa nghiên cứu, vừa cung ứng dịch vụ sáng tạo.

Ông Điệp cho rằng, đây là bước ngoặt chiến lược, buộc các nhà đầu tư phải thay đổi mô hình kinh doanh, từ cho thuê mặt bằng sang kiến tạo hệ sinh thái giá trị kết hợp hạ tầng số, logistics thông minh, R&D và năng lượng xanh. Để nắm bắt cơ hội, doanh nghiệp cần hiểu rõ chính sách, vận dụng linh hoạt cơ chế sandbox, chủ động phối hợp với địa phương và tận dụng các nguồn vốn hỗ trợ đổi mới sáng tạo, quỹ phát triển xanh.

Chỉ khi nâng cấp năng lực quản trị, công nghệ và nhân sự, các KCN Việt Nam mới có thể chuyển mình thực sự, từ “công xưởng gia công” sang hệ sinh thái công nghiệp xanh và sáng tạo.