Bệnh tay chân miệng tiếp tục là mối lo ngại đối với sức khỏe trẻ em khi số ca mắc trên cả nước gia tăng trong những tháng gần đây, đặc biệt trong giai đoạn từ tháng 9 đến tháng 11, thời điểm bệnh thường có xu hướng lưu hành mạnh.

Bên cạnh số trẻ mắc bệnh tăng, những trường hợp diễn biến nặng do virus EV71 cũng đặt ra yêu cầu tăng cường các biện pháp dự phòng, phát hiện sớm và điều trị kịp thời.

Hơn 110.000 ca mắc tay chân miệng được ghi nhận trên cả nước từ đầu năm 2026, trong đó nhiều trường hợp diễn biến nặng, phải hồi sức tích cực.

Theo số liệu Bộ Y tế được công bố, từ đầu năm 2026 đến nay, cả nước ghi nhận hơn 110.000 trường hợp mắc tay chân miệng và gần 10 ca tử vong. Tại Bệnh viện Nhi đồng 1, số bệnh nhi tay chân miệng nặng được ghi nhận tăng gấp đôi, trong đó có những trường hợp phải thở máy và điều trị hồi sức tích cực do các biến chứng nguy hiểm.

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do các virus đường ruột thuộc nhóm Enterovirus gây ra, thường gặp ở trẻ nhỏ và dễ lây lan trong môi trường tập thể. Bệnh có thể xuất hiện với các triệu chứng như sốt, loét miệng, nổi ban hoặc bóng nước ở lòng bàn tay, bàn chân. Phần lớn trẻ mắc bệnh có thể hồi phục, nhưng một số trường hợp có nguy cơ diễn biến nặng, đặc biệt khi nhiễm virus Enterovirus 71 (EV71).

Theo PGS-TS.Vũ Huy Trụ, Trưởng Khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, EV71 là một trong những tác nhân đáng lo ngại vì có khả năng gây tổn thương hệ thần kinh trung ương, dẫn đến viêm não, viêm thân não, co giật, rối loạn ý thức và hôn mê. Những trường hợp nghiêm trọng có thể tiến triển thành suy hô hấp, suy tuần hoàn, thậm chí tử vong trong thời gian ngắn.

Điều đáng lo ngại là mức độ nguy hiểm của bệnh không phải lúc nào cũng tương ứng với những biểu hiện ban đầu. Trẻ có thể chỉ xuất hiện các nốt ban, bóng nước hoặc vết loét trong miệng, khiến gia đình chủ quan và cho rằng bệnh sẽ tự khỏi. Tuy nhiên, nếu những dấu hiệu cảnh báo không được nhận diện kịp thời, trẻ có thể được đưa đến cơ sở y tế muộn, làm gia tăng nguy cơ biến chứng và gây khó khăn cho quá trình điều trị.

Trong bối cảnh đó, việc triển khai vắc-xin phòng bệnh tay chân miệng do EV71 được xem là bước bổ sung quan trọng cho các biện pháp dự phòng đã được áp dụng lâu nay.

Theo thông tin từ Hệ thống Tiêm chủng VNVC, từ ngày 25/9, vắc-xin EV71 bắt đầu được triển khai tại gần 300 trung tâm thuộc hệ thống ở 31 tỉnh, thành phố. Sau hơn hai tuần, hơn 100.000 trẻ đã được tiêm, trong khi nhiều gia đình tiếp tục đăng ký để bảo đảm trẻ được tiêm đầy đủ các mũi theo phác đồ.

Bác sỹ Bạch Thị Chính, Giám đốc Chuyên môn Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, nhu cầu tiêm phòng tay chân miệng đang gia tăng tại nhiều địa phương, không chỉ ở các đô thị lớn. Nhiều phụ huynh chủ động tìm hiểu thông tin, đưa trẻ đến khám sàng lọc và đăng ký lịch tiêm, trong đó có những gia đình từng trải qua thời gian chăm sóc con mắc bệnh.

Tại Tuyên Quang, chị Bùi Yến Phương đưa con gái 22 tháng tuổi đến trung tâm tiêm chủng để tiêm vắc-xin phòng tay chân miệng và vắc-xin cúm. Gia đình có hai con nhỏ, trong đó bé lớn 4 tuổi đang gặp vấn đề dị ứng nên dự định đưa trẻ đến tư vấn tiêm chủng vào thời điểm phù hợp.

Theo chị Phương, việc có sẵn vắc-xin tại địa phương giúp gia đình thuận tiện hơn trong tiếp cận dịch vụ phòng bệnh, đặc biệt khi trẻ đang ở độ tuổi có nguy cơ mắc tay chân miệng.

Tương tự, tại Đắk Lắk, chị Nguyễn Nay Ngân, người Gia Rai, cùng chồng đưa con gái 3 tuổi đến trung tâm tiêm chủng ở Buôn Ma Thuột. Trước đó, khi mới 2 tuổi, bé đã hai lần mắc tay chân miệng, khiến gia đình phải dành nhiều thời gian theo dõi và lo lắng trước nguy cơ bệnh chuyển nặng.

Khi biết vắc-xin phòng EV71 đã được triển khai, gia đình quyết định đưa trẻ đến tiêm với mong muốn giảm nguy cơ mắc bệnh do chủng virus này gây ra. Theo chị Ngân, khoảng cách từ nhà đến điểm tiêm chủng chỉ vài kilômét cũng tạo thuận lợi cho việc đưa con đi tiêm và theo dõi lịch tiêm tiếp theo.

Đại diện VNVC cho biết, hệ thống đã hỗ trợ gần 3 tỷ đồng chi phí cho các gia đình đăng ký trọn phác đồ vắc-xin tay chân miệng. Trước nhu cầu tăng, một số trung tâm cũng bổ sung bàn khám, bàn tiêm và kéo dài thời gian hoạt động để phục vụ người dân.

Vắc-xin phòng bệnh tay chân miệng do virus EV71 đã được Bộ Y tế cấp phép lưu hành từ tháng 3/2026, với chỉ định cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến dưới 6 tuổi. Tùy theo độ tuổi bắt đầu tiêm, trẻ được chỉ định phác đồ gồm hai hoặc ba mũi theo hướng dẫn chuyên môn.

Theo dữ liệu nghiên cứu được đơn vị triển khai cung cấp, vắc-xin là kết quả của quá trình nghiên cứu kéo dài hơn 15 năm, trong đó thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3 có sự tham gia của hơn 2.500 trẻ em Việt Nam. Kết quả nghiên cứu được báo cáo cho thấy hiệu lực phòng bệnh và ngăn ngừa nhập viện do EV71 đạt gần 97-100% trong các tiêu chí được đánh giá, với thời gian theo dõi sau tiêm lên đến 600 ngày.

Tuy nhiên, những số liệu này phản ánh kết quả nghiên cứu đối với bệnh do EV71 gây ra, không có nghĩa vắc-xin phòng ngừa được tất cả các trường hợp tay chân miệng. Bởi ngoài EV71, căn bệnh này còn do nhiều chủng virus đường ruột khác gây nên.

Bác sỹ Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TP.HCM, nguyên Trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 cho biết, những biến chứng thần kinh do EV71 có thể tiến triển nhanh và gây nguy hiểm đến tính mạng trẻ nhỏ. Trong nhiều năm điều trị, ông từng chứng kiến những trường hợp bệnh nhi phải hồi sức tích cực, khiến gia đình đối diện với áp lực và lo lắng lớn.

Theo bác sỹ Khanh, vệ sinh cá nhân và vệ sinh môi trường vẫn là những biện pháp phòng bệnh cần thiết, nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ lây nhiễm. Vì vậy, việc có thêm vắc-xin phòng EV71 giúp bổ sung một công cụ dự phòng đối với tác nhân có khả năng gây biến chứng nặng ở trẻ.

Đối với các gia đình có con trong độ tuổi được chỉ định, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được bác sỹ khám sàng lọc, tư vấn thời điểm tiêm và lịch tiêm phù hợp. Trẻ từng mắc tay chân miệng cũng cần được đánh giá trước khi tiêm, bởi việc đã mắc bệnh không đồng nghĩa với khả năng được bảo vệ trước mọi chủng virus gây tay chân miệng.

Bên cạnh tiêm chủng, các chuyên gia nhấn mạnh việc duy trì các biện pháp phòng bệnh trong sinh hoạt hằng ngày, đặc biệt ở gia đình có trẻ nhỏ và các cơ sở giáo dục mầm non. Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, vệ sinh đồ chơi, vật dụng và những bề mặt trẻ thường xuyên tiếp xúc, bảo đảm vệ sinh trong ăn uống và hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh là những biện pháp quan trọng nhằm giảm nguy cơ lây truyền.

Khi trẻ mắc tay chân miệng, gia đình cần theo dõi sát diễn biến bệnh, nhất là trong những ngày đầu. Các biểu hiện như sốt cao kéo dài hoặc khó hạ, giật mình bất thường, run chi, đi loạng choạng, nôn nhiều, lừ đừ, thở bất thường hoặc có dấu hiệu suy giảm ý thức cần được đánh giá y tế khẩn cấp.

Đối với trẻ có dấu hiệu chuyển nặng, việc đưa đến cơ sở y tế kịp thời có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi một số biến chứng thần kinh, hô hấp và tuần hoàn có thể diễn biến nhanh, đòi hỏi can thiệp chuyên sâu.

Trong bối cảnh số ca tay chân miệng vẫn ở mức cao, sự xuất hiện của vắc-xin EV71 mở thêm cơ hội giảm gánh nặng bệnh do tác nhân này gây ra, đặc biệt là những trường hợp có nguy cơ biến chứng nặng.

Tuy nhiên, hiệu quả phòng bệnh ở cộng đồng vẫn cần được xây dựng trên nhiều biện pháp đồng thời, từ tiêm chủng đúng chỉ định, giữ vệ sinh môi trường đến nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường và điều trị kịp thời, nhằm bảo vệ sức khỏe trẻ nhỏ và hạn chế áp lực đối với hệ thống y tế.