Phiên họp sáng 24/9 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội - Ảnh: QH.

Sáng 24/9, tiếp tục phiên họp thứ sáu, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến và thông qua về nguyên tắc Nghị quyết quy định về chế độ bảo vệ thẩm phán.

Theo tờ trình của Tòa án Nhân dân Tối cao, nguy cơ thẩm phán bị đe dọa, tác động, trả thù hoặc xâm hại khi thi hành công vụ hoặc vì lý do công vụ là vấn đề hiện hữu, cấp thiết. Trong khi đó, cơ chế bảo vệ thẩm phán hiện nay còn chưa thật sự đầy đủ, cụ thể và thống nhất về điều kiện áp dụng, biện pháp bảo vệ, trình tự, thủ tục, thẩm quyền quyết định và trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan có liên quan.

Vì vậy, việc ban hành Nghị quyết quy định về chế độ bảo vệ thẩm phán là cần thiết nhằm kịp thời phòng ngừa, ngăn chặn, xử lý các hành vi xâm phạm; bảo đảm an toàn cho thẩm phán, bảo vệ tính độc lập của hoạt động xét xử, giữ gìn sự tôn nghiêm của Tòa án và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với hoạt động tư pháp.

Dự thảo Nghị quyết gồm 27 điều, trong đó quy định 3 nhóm nội dung về bảo vệ thẩm phán.

Cụ thể, gồm: bảo vệ vị trí công tác và việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của thẩm phán; bảo vệ uy tín, danh dự, nhân phẩm và bí mật, an toàn thông tin, dữ liệu cá nhân của thẩm phán; bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp khác của thẩm phán và thân nhân của họ.

Thân nhân của thẩm phán gồm: vợ (chồng), cha đẻ, mẹ đẻ, cha vợ (chồng), mẹ vợ (chồng), cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi theo quy định của pháp luật.

Để bảo đảm thực hiện các nội dung bảo vệ nêu trên, dự thảo nghị quyết quy định các nhóm biện pháp bảo vệ tương ứng.

Dự thảo đồng thời quy định các biện pháp loại trừ, miễn, giảm trách nhiệm của thẩm phán.

Theo đó, thẩm phán được xem xét loại trừ trách nhiệm khi thực hiện nhiệm vụ theo quyết định, kết luận của cấp có thẩm quyền mà đã có ý kiến từ chối bằng văn bản; trong tình thế cấp thiết, sự kiện bất ngờ, phòng vệ chính đáng hoặc khi thiệt hại phát sinh hoàn toàn do nguyên nhân khách quan.

Thẩm phán được xem xét miễn, giảm trách nhiệm khi đã tuân thủ quy trình, không có lỗi cố ý, động cơ vụ lợi; đã chủ động ngăn chặn, khắc phục hậu quả hoặc thực hiện theo yêu cầu, quyết định của người có thẩm quyền mà không biết là trái pháp luật.

Trường hợp chủ động xin thôi chức vụ, nghỉ công tác hoặc thực hiện đề xuất đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung thì thẩm phán có thể được xem xét giảm nhẹ, loại trừ, miễn hoặc giảm trách nhiệm theo quy định.

Về quan điểm của cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết Ủy ban nhận thấy việc loại trừ, miễn, giảm trách nhiệm hình sự thuộc phạm vi điều chỉnh của Bộ Luật Hình sự và thuộc thẩm quyền của Quốc hội; việc loại trừ, miễn, giảm trách nhiệm kỷ luật thuộc phạm vi quy định của Luật Cán bộ, công chức.

Do đó, cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu, đề xuất quy định về loại trừ, miễn, giảm trách nhiệm của thẩm phán và các chức danh tư pháp khác trong các luật có liên quan, bảo đảm phù hợp với thẩm quyền của Quốc hội và tính thống nhất trong pháp luật.

Nêu ý kiến, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, bảo vệ thẩm phán không phải là đặc quyền dành cho một chức danh, mà hướng đến bảo vệ sự độc lập của hoạt động xét xử và sự tôn nghiêm của tòa án.

Theo Chủ tịch Quốc hội, “rủi ro” trong hoạt động tố tụng không chỉ đặt ra với thẩm phán mà còn nhiều chức danh tư pháp khác. Vì vậy, cần rà soát để đảm bảo tính đồng bộ, tránh cùng một rủi ro nhưng mức độ bảo vệ lại khác nhau; đồng thời làm rõ cơ sở đề xuất chính sách bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp.

Sau khi thảo luận, 100% thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội biểu quyết thông qua về mặt nguyên tắc dự thảo nghị quyết.