Bước nhảy vọt về thương mại

Năm 2025, doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang ASEAN đạt 38,4 tỷ USD; chiều ngược lại, nhập khẩu đạt 52,59 tỷ USD, tăng 12%. Nhờ đó, tổng kim ngạch song phương lên 91 tỷ USD - mức cao nhất từ trước đến nay.

Con số này đánh dấu bước nhảy vọt trong hơn 30 năm kể từ khi Việt Nam gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) vào tháng 7/1995.

Theo Bộ Công thương, quan hệ kinh tế - thương mại Việt Nam - ASEAN đã phát triển mạnh cả về quy mô lẫn chiều sâu. Năm 1995, kim ngạch hai chiều mới chỉ hơn 3 tỷ USD, trong đó xuất khẩu chưa đến 1 tỷ USD. Sau hơn 3 thập kỷ, con số này đã tăng gần 30 lần.

Thái Lan hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam trong khu vực, với kim ngạch năm 2025 đạt 21,9 tỷ USD; tiếp đến là Indonesia (hơn 17 tỷ USD), Malaysia (trên 16 tỷ USD), Philippines (gần 9 tỷ USD). Các thị trường khác như Singapore, Campuchia cũng là điểm đến quan trọng của hàng hóa Việt Nam, với kim ngạch xuất khẩu lần lượt đạt gần 5,8 tỷ USD và 5,6 tỷ USD.

Trong cơ cấu thương mại, ASEAN là nguồn cung lớn về máy móc, thiết bị và nguyên liệu đầu vào, với xu hướng tăng liên tục. Năm 2025, Việt Nam nhập siêu từ khu vực này hơn 14 tỷ USD. Các mặt hàng nhập khẩu chủ lực gồm máy vi tính, linh kiện, sản phẩm điện tử, máy móc thiết bị và phụ tùng; riêng xăng dầu đạt trên 5 tỷ USD.

Gia tăng liên kết thương mại nội khối

ASEAN là một trong những khu vực có nhu cầu tiêu dùng tăng nhanh nhất thế giới, nhờ quy mô dân số lớn, tầng lớp trung lưu gia tăng và tốc độ đô thị hóa cao.

Dự báo đến năm 2030, ASEAN sẽ trở thành nền kinh tế lớn thứ tư thế giới, với thị trường tiêu dùng khoảng 4.000 tỷ USD, được thúc đẩy bởi hội nhập sâu rộng, lực lượng lao động lớn thứ ba toàn cầu và sự mở rộng của tầng lớp trung lưu.

Trong khu vực ASEAN, Philippines đang nổi lên là một trong những thị trường xuất khẩu ổn định và giàu tiềm năng của Việt Nam, không chỉ nhờ nhu cầu tiêu dùng lớn, mà còn bởi khả năng duy trì thặng dư thương mại cao, đặc biệt trong các mặt hàng chiến lược như gạo.

Đây cũng là thị trường trọng điểm của nhiều ngành hàng xuất khẩu Việt Nam, đặc biệt là gạo. Năm 2024, xuất khẩu gạo lần đầu vượt 9 triệu tấn, đạt gần 5,8 tỷ USD; riêng ASEAN đóng góp 3,9 tỷ USD. Philippines là thị trường tiêu thụ lớn nhất, với 3,6 triệu tấn, chiếm 40%.

Năm 2025, xuất khẩu gạo giảm còn 4,1 tỷ USD, song Philippines vẫn là khách hàng lớn nhất, chiếm khoảng 38-40% về cả lượng và giá trị, tương ứng 3,2 triệu tấn và 1,57 tỷ USD.

Theo ông Nguyễn Chánh Trung, CEO Công ty TNHH Gạo Hưng Việt (An Giang), nhiều năm qua ASEAN là thị trường lớn nhất của gạo Việt Nam và vẫn được duy trì. Lợi thế nằm ở khoảng cách địa lý gần, thị hiếu tương đồng và quan hệ thương mại lâu dài.

“Vận chuyển thuận lợi, hầu hết các nước đều có cảng biển, cùng với lịch sử giao thương nhiều năm giúp doanh nghiệp dễ duy trì thị trường thông qua kết nối và chăm sóc khách hàng”, ông Trung cho biết.

Triển vọng thương mại Việt Nam - ASEAN được đánh giá tích cực khi các nước trong khu vực tiếp tục thúc đẩy liên kết và triển khai các sáng kiến hợp tác nội khối. Đồng thời, doanh nghiệp ngày càng tận dụng hiệu quả các ưu đãi thuế quan từ các FTA.

Theo Bộ Công thương, sau gần 30 năm gia nhập ASEAN và gần 20 năm thực thi Hiệp định ATIGA (từ năm 2010), các nước đã cơ bản hoàn tất cắt giảm thuế quan cho hầu hết mặt hàng. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu sử dụng C/O mẫu D đạt 14,8 tỷ USD, chiếm 40,1% tổng kim ngạch xuất khẩu sang ASEAN (36,9 tỷ USD) và ước duy trì trên 40% trong năm 2025.