Cạnh tranh trực tiếp, tôm minh phú hụt hơi

Trước làn sóng tôm giá rẻ từ Ecuador, nhiều doanh nghiệp Việt buộc phải điều chỉnh chiến lược, tăng chế biến sâu và hướng đến các thị trường chưa bị Ecuador chi phối như Nhật Bản, Hàn Quốc. Tuy nhiên, việc rút khỏi Mỹ - thị trường nhập khẩu tôm lớn nhất thế giới - đã khiến thị phần sụt giảm nghiêm trọng.

Minh Phú (MPC) là ví dụ rõ nét. Năm 2019, xuất khẩu vào Mỹ và Canada đạt 308,74 triệu USD (48% tổng doanh thu), nhưng đến năm 2024 chỉ còn 150,56 triệu USD, giảm hơn 51%. Doanh nghiệp đang chuyển hướng sang Úc, châu Âu, Nga, Hàn Quốc… nhưng vẫn chưa đủ để bù đắp.

Tình trạng dư cung toàn cầu khiến giá tôm giảm mạnh, kéo theo lợi nhuận ngành sụt giảm. Minh Phú ghi nhận lỗ hai năm liên tiếp: 105,1 tỷ đồng năm 2023 và 190,6 tỷ đồng năm 2024. Tổng giám đốc Lê Văn Quang thừa nhận biên lợi nhuận bị bào mòn bởi sự cạnh tranh khốc liệt từ Ecuador, Ấn Độ và Indonesia.

Một điểm yếu của ngành tôm Việt là chuỗi cung ứng nguyên liệu chưa khép kín. Khác với cá tra, các doanh nghiệp tôm chủ yếu thu mua từ bên ngoài. Minh Phú hiện mới tự chủ khoảng 10% nguyên liệu, phần còn lại đến từ hộ nuôi. Công ty đặt mục tiêu nâng tỷ lệ này lên 50% vào năm 2035, thông qua phát triển vùng nuôi và con giống chất lượng cao.

Năm 2025, Minh Phú kỳ vọng doanh thu đạt 15.667 tỷ đồng và lợi nhuận gần 1.000 tỷ đồng - một cú lội ngược dòng mạnh mẽ sau hai năm thua lỗ. Tuy nhiên, kết quả quý I/2025 gây thất vọng khi lợi nhuận chỉ đạt 17,68 tỷ đồng, tương đương 1,8% kế hoạch năm.

Tái cấu trúc thị trường xuất khẩu

Không riêng Việt Nam, tôm giá rẻ từ Ecuador cũng đang khiến ngành thủy sản Ấn Độ lao đao. Mỹ - thị trường nhập khẩu lớn nhất - vừa công bố dự thảo áp thuế đối ứng với mức 10% cho tôm Ecuador, nhưng lại đề xuất áp tới 26% với tôm Ấn Độ. Điều này khiến doanh nghiệp Ấn Độ lo ngại, nhất là khi họ đã dần mất thị phần trước thời điểm thuế được công bố.

Ecuador hiện là đối thủ lớn nhất của Việt Nam và Ấn Độ nhờ chi phí rẻ, nguồn cung dồi dào và ưu thế thuế quan. Trước áp lực này, Chính phủ Ấn Độ đã tính đến việc khuyến khích người nuôi tôm chuyển sang cá có giá trị xuất khẩu tương đương, đồng thời mở rộng thị trường xuất khẩu sang EU, Trung Quốc, Hàn Quốc, Úc…

Mỹ vẫn là “miếng bánh” khổng lồ: năm 2024 nhập 762.804 tấn tôm, trị giá 6,1 tỷ USD. Trong đó, Ấn Độ dẫn đầu với 2,2 tỷ USD (39% thị phần), Ecuador đứng thứ hai với 1,3 tỷ USD, theo sau là Indonesia với 1 tỷ USD và Việt Nam với 691,6 triệu USD.

Tuy nhiên, với chính sách chống bán phá giá sơ bộ lên tới 35,29% dành cho tôm Việt, cánh cửa vào Mỹ ngày càng hẹp. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động giảm phụ thuộc vào thị trường này, chuyển hướng sang Nhật Bản, Hàn Quốc... Nhưng khi Ấn Độ và nhiều nước cũng hướng về châu Á, sức ép lại tiếp tục gia tăng.

Cuộc đua trong ngành tôm đang khốc liệt hơn bao giờ hết. Ecuador chiếm ưu thế về giá, sản lượng và được hỗ trợ bởi chính sách thuế từ nước nhập khẩu. Trong khi đó, Việt Nam và Ấn Độ buộc phải tái cấu trúc toàn diện nếu muốn duy trì vị thế trên bản đồ xuất khẩu toàn cầu.