Khi thạc sĩ rẽ lối làm nông dân

Với nhiều người, tấm bằng thạc sĩ tại Vương quốc Anh là “tấm vé” để bước vào những cơ hội nghề nghiệp rộng mở trong lĩnh vực quản trị, tài chính hay công nghiệp. Nhưng với Nguyễn Thế Tùng, đó lại là điểm khởi đầu cho một lựa chọn khác biệt: trở về làm nông dân. Quyết định này không đến từ sự bốc đồng, mà được hình thành từ hai yếu tố mang tính nền tảng: gia đình và nhận thức.

Đồng hành với trang trại sầu riêng Queen Farm ở Bình Phước từ những ngày đầu, sau khi mẹ anh qua đời, anh Tùng tiếp tục gánh vác trách nhiệm viết tiếp ước mơ dang dở của mẹ. Nhưng nếu chỉ tiếp nối đơn thuần thì chưa đủ để tạo nên một hành trình dài.

Điều khiến anh Tùng kiên định với lựa chọn của mình nằm ở nhận thức: nông nghiệp Việt Nam còn nhiều dư địa phát triển, nhưng muốn bứt phá cần thay đổi cách làm, từ sản xuất dựa vào kinh nghiệm sang sản xuất dựa vào khoa học, công nghệ và dữ liệu.

Queen Farm chọn sầu riêng - một loại cây trồng khó tính, đòi hỏi kỹ thuật cao và vốn đầu tư lớn - làm điểm khởi đầu. Với Tùng, chính độ khó đó là “bài toán” đáng để anh thử sức. Những chuyến đi, những lần quan sát, trao đổi với chuyên gia, kỹ sư đã giúp anh tích lũy nền tảng kiến thức thực tiễn - điều không thể có nếu chỉ học trên sách vở.

Song, thử thách lớn nhất không nằm ở việc chọn cây sầu riêng, mà ở việc bắt đầu từ đâu. Queen Farm được xây dựng trên 55 ha đất đỏ bazan đã suy kiệt, với độ pH chỉ khoảng 3,8 - 4,0. Đây là dạng đất “khó cải tạo”, đòi hỏi thời gian, chi phí và sự kiên trì lớn. Để giải quyết vấn đề, trang trại kiên trì thực hiện các giải pháp như cày xới, phơi đất, rải vôi, trồng cây phủ thảm trong nhiều năm; từ đó, độ pH dần được nâng lên mức lý tưởng 5,5 - 6,2. Vùng đất khô cằn từng bước “hồi sinh”, trở thành nền tảng cho một mô hình nông nghiệp hiện đại.

Trên cơ sở đó, Queen Farm chính thức vận hành từ năm 2020, với định hướng ngay từ đầu là trang trại sinh thái công nghệ cao. Toàn bộ mô hình được thiết kế theo chuỗi liên kết từ canh tác đến xuất khẩu, hướng tới xây dựng vùng chuyên canh sầu riêng đạt tiêu chuẩn xuất khẩu.

Công nghệ, dữ liệu và triết lý “trả ơn đất”

Nếu phải tìm một điểm khác biệt cốt lõi của Queen Farm so với các trang trại sầu riêng khác, thì đó nằm ở cách tổ chức sản xuất: nông nghiệp được vận hành như một hệ thống có cấu trúc, nơi mỗi quyết định đều dựa trên dữ liệu.

Ngay từ khi đặt những cây giống đầu tiên xuống đất, yếu tố công nghệ đã được tích hợp. Anh Tùng cho biết, mỗi cây sầu riêng được “định danh”, có hồ sơ riêng với thông tin về tình trạng sinh trưởng, chế độ chăm sóc. Thông qua hệ thống bản đồ số, toàn bộ trang trại được quản lý như một “bản đồ sống”, nơi từng cây đều có vị trí và dữ liệu cụ thể.

Nhật ký canh tác điện tử đóng vai trò như “bộ nhớ” của trang trại. Từng hoạt động - từ số lượng lao động, lượng vật tư sử dụng đến tình trạng sâu bệnh - đều được ghi nhận. Điều này cho phép nhà quản lý không chỉ theo dõi, mà còn phân tích, đánh giá hiệu quả theo từng giai đoạn. Những cây có dấu hiệu suy yếu được đánh dấu để có chế độ chăm sóc đặc biệt. Những sai lệch nhỏ được phát hiện sớm, tránh tích tụ thành rủi ro lớn. Đây chính là điểm khác biệt giữa sản xuất dựa vào cảm tính và sản xuất dựa vào dữ liệu.

Trên quy mô 55 ha với hơn 9.500 cây, hệ thống công nghệ được triển khai đồng bộ: tưới thông minh, bón phân tự động, cảm biến đo lường, UAV drone viễn thám. Hệ thống đường ống dài 75 km đảm bảo nước và dinh dưỡng được phân phối chính xác đến từng
gốc cây.

Một trong những quyết định thể hiện rõ tư duy “không giống ai” của anh Tùng là việc không khoan giếng khai thác nước ngầm. Thay vào đó, anh đầu tư hai hồ chứa nước mưa, trong đó một hồ rộng gần 1,2 ha, dung tích khoảng 100.000 m3, đặt ở vị trí cao nhất của trang trại.

Lựa chọn này xuất phát từ một nhận thức dài hạn: khai thác nước ngầm quá mức có thể dẫn đến suy giảm tài nguyên và lún đất. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt, việc chủ động nguồn nước bằng cách tận dụng tự nhiên trở thành giải pháp bền vững hơn.

Hệ thống tưới nhỏ giọt, điều khiển bằng phần mềm, giúp mỗi cây nhận lượng nước vừa đủ, hạn chế lãng phí. Nhờ sử dụng điện và tự động hóa, trang trại giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, gần như “đứng ngoài” biến động giá xăng dầu.

Sau 4 năm canh tác, Queen Farm đạt tiêu chuẩn GlobalGAP, với gần 80% dinh dưỡng là hữu cơ. Ngay vụ thu hoạch đầu tiên năm 2024, sản lượng đạt 420 tấn. Năm 2025, sản lượng đạt khoảng 385 - 400 tấn, trong đó khoảng 80% đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu. Ước tính mỗi năm doanh thu hàng chục
tỷ đồng.

Tuy nhiên, với Nguyễn Thế Tùng, con số sản lượng hay tỷ lệ xuất khẩu chưa phải là mục tiêu cuối cùng. Điều anh hướng đến là một mô hình nông nghiệp “tử tế”, nơi việc sản xuất không làm tổn hại đến môi trường và mang lại giá trị cho cộng đồng.

Triết lý “những gì lấy từ đất phải trả về cho đất”, vì thế, được cụ thể hóa trong từng hoạt động. Trang trại không sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hóa học; thay vào đó là hệ vi sinh và phân hữu cơ tự sản xuất. Cỏ dại không bị loại bỏ triệt để mà được quản lý để giữ ẩm, sau đó trở thành phân xanh.

Mô hình vận hành theo hướng ESG (môi trường - xã hội - quản trị). Về môi trường, tập trung bảo vệ hệ sinh thái đất và nước. Về quản trị, toàn bộ quy trình được số hóa, đảm bảo truy xuất nguồn gốc. Về xã hội, tạo việc làm ổn định, cải thiện sinh kế cho lao động địa phương, trong đó có nhiều đồng bào dân tộc.

Đáng chú ý, Queen Farm không giữ công nghệ như một lợi thế riêng. Anh Tùng chủ động chia sẻ kinh nghiệm, chuyển giao kỹ thuật cho nông dân, hợp tác xã. Theo anh, nếu chỉ một vài mô hình làm tốt thì không đủ để tạo ra thương hiệu nông sản quốc gia; điều cần thiết là sự thay đổi của số đông.

Từ một vùng đất thoái hóa, Queen Farm hôm nay không chỉ là trang trại sản xuất mà còn là nơi học hỏi, trải nghiệm cho những người trẻ muốn theo đuổi nông nghiệp hiện đại. Với bộ máy vận hành tinh gọn, chỉ 13 nhân công cho 55 ha, mô hình cho thấy hiệu quả của việc ứng dụng công nghệ trong tối ưu hóa nguồn lực.

Hành trình của Nguyễn Thế Tùng vì thế không dừng lại ở câu chuyện khởi nghiệp cá nhân. Đó là hành trình thử nghiệm một cách làm khác, nơi nông nghiệp không còn là lĩnh vực phụ thuộc vào may rủi mà trở thành ngành sản xuất có thể kiểm soát, dự báo và gia tăng giá trị. Trong một ngành vốn quen với vòng lặp “được mùa mất giá”, những mô hình như Queen Farm mở ra một hướng đi mới: sản xuất theo tiêu chuẩn, gắn với thị trường, nâng cao chất lượng thay vì chỉ chạy theo sản lượng.

Và trong hành trình ấy, người sáng lập Queen Farm tự nhận mình chỉ là “một cánh én nhỏ”. Nhưng chính những “cánh én nhỏ” ấy, nếu đủ nhiều, có thể góp phần tạo nên một mùa xuân mới cho nông nghiệp Việt Nam - nơi giá trị không chỉ được đo bằng sản lượng mà bằng chất lượng, sự bền vững và niềm tin của thị trường.