Từ thử nghiệm đến thương mại hóa

Thỏa thuận mới tiếp nối biên bản ghi nhớ PAN, Agri Smile và Viện Nghiên cứu Mitsubishi (MRI) ký ngày 4/9/2025, tập trung thử nghiệm sản phẩm của Agri Smile trên cây lúa. Sau giai đoạn khảo nghiệm, hai bên chuyển sang phát triển thị trường và thương mại hóa các chế phẩm biostimulant tại Việt Nam, đồng thời nghiên cứu khả năng chuyển giao công nghệ, sản xuất và phân phối trong dài hạn.

Khác với phân bón cung cấp dinh dưỡng hay thuốc bảo vệ thực vật kiểm soát dịch hại, biostimulant tác động đến các quá trình sinh lý tự nhiên của cây trồng, qua đó hỗ trợ hấp thụ dinh dưỡng và tăng khả năng chống chịu trước điều kiện bất lợi.

Theo ông Takaya Nakamichi, công nghệ của Agri Smile hướng đến hai vấn đề lớn trong sản xuất nông nghiệp là nắng nóng và hiệu quả sử dụng phân bón. Việc cải thiện khả năng chống chịu của cây trồng và tối ưu đầu vào cũng được kỳ vọng góp phần giảm áp lực môi trường.

Sản phẩm VBS-1 dự kiến là bước khởi đầu trong danh mục chế phẩm sinh học do VFC và Agri Smile phát triển. Giải pháp này sẽ được bổ sung vào hệ sinh thái nông nghiệp của PAN, gồm giống cây trồng Vinaseed, giải pháp bảo vệ thực vật VFC và vi sinh BioSpring.

Thông qua hệ thống kỹ thuật của tập đoàn, nông dân có thể tiếp cận các giải pháp từ lựa chọn giống, quy trình canh tác đến bảo vệ cây trồng và quản lý thu hoạch.

Tại Tokyo, bà Nguyễn Thị Trà My, Tổng giám đốc Tập đoàn PAN, và ông Takaya Nakamichi, Tổng giám đốc Công ty Agri Smile (Nhật Bản), đã trao Thỏa thuận hợp tác chiến lược 5 năm, dưới sự chứng kiến của Tổng Bí thư Tô Lâm và lãnh đạo cấp cao hai nước. Ảnh: PAN

Hiệu quả phải được chứng minh trên đồng ruộng

Với PAN, thước đo của công nghệ không chỉ nằm ở các chỉ số kỹ thuật mà còn ở hiệu quả kinh tế của người sản xuất. Bà Nguyễn Thị Trà My cho rằng điều nông dân quan tâm sau mỗi vụ mùa vẫn là chi phí đầu vào, chất lượng nông sản và lợi nhuận thu được. Vì vậy, giải pháp chỉ có thể được nhân rộng khi người trồng tự đánh giá được hiệu quả sau nhiều mùa vụ.

Đây cũng là cách tiếp cận PAN đang triển khai trong các mô hình canh tác giảm phát thải. Tại Dự án Chuyển đổi chuỗi giá trị lúa gạo ứng phó với biến đổi khí hậu ở Đồng bằng sông Cửu Long (TRVC), PAN tham gia thông qua Vinarice, đơn vị thuộc Vinaseed, từ vụ hè thu năm 2024.

Theo số liệu doanh nghiệp công bố, từ khoảng 997 ha thử nghiệm ban đầu, diện tích liên kết đã tăng lên hơn 48.518 ha sau ba vụ, chiếm gần 57% diện tích toàn dự án. Mức giảm phát thải được ghi nhận gần 184.000 tấn CO₂e, tương đương bình quân 3,79 tấn CO₂e/ha. Lợi nhuận bình quân của nông hộ đạt 54%, cao hơn mục tiêu 30% của dự án.

Mô hình áp dụng quy trình “1 phải, 5 giảm”, kết hợp kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ (AWD) và quản lý rơm rạ nhằm giảm sử dụng giống, nước tưới, phân đạm, thuốc bảo vệ thực vật và thất thoát sau thu hoạch. Theo PAN, lượng giống sử dụng giảm hơn 30%, phân đạm giảm 20%, số lần bơm nước giảm từ 8 xuống còn 4-5 lần.

Đại diện Tập đoàn PAN (Vinaseed x VFC) làm việc thực địa với Công ty AgriSmile về ứng dụng sản phẩm trên các loại cây trồng. Ảnh: PAN

Dự án hiện tiếp tục triển khai các vụ tiếp theo. PAN đặt mục tiêu đến hết năm 2027 có 100.000 ha canh tác giảm phát thải tham gia TRVC.

Ở quy mô nhỏ hơn, vùng lúa sinh thái Tràm Chim được triển khai từ tháng 9/2026 với giai đoạn đầu gồm 66 ha và 10 hộ nông dân, kéo dài 4 vụ trong giai đoạn 2026-2028. Do nằm trong vùng đệm Vườn quốc gia Tràm Chim, mô hình đặt yêu cầu kết hợp sản xuất với bảo vệ hệ sinh thái, thiên địch và sinh vật thủy sinh.

Đề án đặt mục tiêu giảm 15-20% chi phí sản xuất và tăng lợi nhuận từ 15% trở lên sau 2-3 vụ. Nông dân được mua vật tư thuộc danh mục phê duyệt với giá thấp hơn 10% so với giá bán lẻ và nhận thưởng thêm 300 đồng/kg lúa nếu đáp ứng tiêu chuẩn.

Tuy nhiên, đây vẫn là những chỉ tiêu cần được kiểm chứng qua thực tế sản xuất. Việc mở rộng mô hình sẽ phụ thuộc vào kết quả đo lường đồng thời ba yếu tố: hiệu quả kinh tế, chất lượng nông sản và tác động môi trường.

Mở rộng hợp tác công nghệ với Nhật Bản

Nhật Bản hiện chiếm khoảng 25% doanh thu xuất khẩu của PAN, với các mặt hàng như cá tra, tôm, hạt, trái cây sấy, bánh kẹo và hoa. Năm 2025, doanh thu hợp nhất của tập đoàn đạt 17.586 tỷ đồng, tăng khoảng 9% so với năm trước.

Bên cạnh các sản phẩm hiện có, gạo được PAN xác định là mặt hàng còn nhiều dư địa tại thị trường này. Vinaseed hiện có sản phẩm xuất khẩu tới hơn 30 thị trường, đồng thời PAN sở hữu chuỗi giá trị lúa gạo từ giống, sản xuất đến chế biến và phân phối.

Thông qua kết nối của MRI, PAN và các đơn vị thành viên cũng đang tìm kiếm cơ hội hợp tác nghiên cứu với các đối tác Nhật Bản. Viện Nghiên cứu Vinaseed (VRI) đã trao đổi với JIRCAS về khả năng hợp tác chọn tạo giống lúa. Các lĩnh vực được quan tâm khác gồm giống thích ứng biến đổi khí hậu, công nghệ sinh học, tự động hóa trong nuôi trồng, chế biến, bảo quản nông thủy sản và xử lý phụ phẩm.

Thỏa thuận với Agri Smile vì vậy không chỉ bổ sung một dòng sản phẩm mới vào hệ sinh thái PAN, mà còn mở ra hướng tiếp cận công nghệ nông nghiệp Nhật Bản. Tuy nhiên, khả năng mở rộng thương mại sẽ phụ thuộc vào việc các giải pháp này có tạo ra lợi ích kinh tế đủ rõ ràng và ổn định cho người trồng hay không.