Nếu được thông qua, nhiều lợi thế từng tác động trực tiếp đến điểm xét tuyển sẽ thay đổi, song xét tuyển thẳng và việc sử dụng IELTS để quy đổi điểm ngoại ngữ vẫn được duy trì trong những trường hợp phù hợp.

Dự thảo sửa đổi Quy chế tuyển sinh đại học đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến đưa ra hàng loạt thay đổi đáng chú ý, tác động trực tiếp đến cách các trường đánh giá và lựa chọn thí sinh.

Dự thảo sửa đổi Quy chế tuyển sinh đại học đề xuất bỏ ưu tiên xét tuyển và các loại điểm cộng do cơ sở đào tạo tự quy định, trong đó có điểm cộng từ chứng chỉ ngoại ngữ.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là đề xuất bãi bỏ quy định về ưu tiên xét tuyển, đồng thời bỏ các loại điểm cộng do cơ sở đào tạo tự quy định. Trong khi đó, chính sách xét tuyển thẳng đối với một số nhóm thí sinh đạt thành tích cao vẫn được giữ.

Nếu quy định mới được thông qua, những thí sinh hiện được các trường ưu tiên xét tuyển hoặc cộng điểm nhờ thành tích tại các kỳ thi học sinh giỏi, khoa học kỹ thuật, thể thao, nghệ thuật, tay nghề sẽ chịu tác động trực tiếp.

Theo quy chế hiện hành, các cơ sở đào tạo vẫn được phép quy định hình thức ưu tiên xét tuyển đối với một số thí sinh đã đạt ngưỡng bảo đảm chất lượng đầu vào thông qua cộng điểm thưởng, điểm xét thưởng hoặc điểm khuyến khích.

Chẳng hạn, trong phương án tuyển sinh năm 2026, Trường Đại học Mỏ - Địa chất quy định thí sinh đạt giải Nhất, Nhì, Ba học sinh giỏi quốc gia, quốc tế nhưng không sử dụng quyền tuyển thẳng được cộng lần lượt 3; 2,5 và 2 điểm. Thí sinh đạt giải Khuyến khích học sinh giỏi quốc gia được cộng 1,5 điểm.

Nếu ưu tiên xét tuyển bị bãi bỏ, nhóm chịu tác động gồm thí sinh thuộc diện tuyển thẳng nhưng không sử dụng quyền này mà đăng ký xét tuyển theo nguyện vọng; thí sinh đạt giải Khuyến khích kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia; thí sinh đạt giải Khoa học kỹ thuật cấp quốc gia; một số thí sinh đạt thành tích thể thao, nghệ thuật và các kỳ thi tay nghề.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa ưu tiên xét tuyển và xét tuyển thẳng. Dự thảo đề xuất bỏ ưu tiên xét tuyển nhưng một số nhóm đạt thành tích cao vẫn thuộc diện được xét tuyển thẳng vào chương trình đào tạo phù hợp.

Trong đó, thí sinh đạt giải Nhất, Nhì, Ba kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia, quốc tế vẫn có thể được xét tuyển thẳng nếu đáp ứng điều kiện về thời gian đạt giải. Một số thành tích tại các kỳ thi khoa học kỹ thuật, nghệ thuật, thể thao và tay nghề cũng tiếp tục thuộc diện xét tuyển thẳng theo quy định.

Cùng với ưu tiên xét tuyển, một thay đổi đang nhận được nhiều sự quan tâm là đề xuất bỏ điểm cộng riêng đối với chứng chỉ ngoại ngữ như IELTS. Điều này không đồng nghĩa chứng chỉ IELTS bị loại khỏi quá trình tuyển sinh.

Năm 2026, khoảng 8.000 thí sinh đăng ký miễn thi Ngoại ngữ trong kỳ thi tốt nghiệp THPT. Số lượng giảm mạnh so với trước do quy định mới không còn quy đổi IELTS 4.0 thành 10 điểm trong xét công nhận tốt nghiệp. Nhiều thí sinh vẫn lựa chọn dự thi môn ngoại ngữ để sử dụng kết quả cho xét tuyển đại học.

Nếu quy định tiếp tục được duy trì, thí sinh có IELTS đạt ngưỡng yêu cầu vẫn có thể lựa chọn miễn thi môn tiếng Anh trong kỳ thi tốt nghiệp THPT. Đáng chú ý, dự thảo chỉ đề xuất bỏ điểm cộng, không cấm các trường sử dụng IELTS trong tuyển sinh.

GS.Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, chứng chỉ ngoại ngữ vẫn có thể được sử dụng để quy đổi, thay thế điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển theo quy tắc công khai; chứng minh thí sinh đáp ứng yêu cầu ngoại ngữ đầu vào của chương trình đào tạo bằng tiếng nước ngoài hoặc được xem xét công nhận học phần, chuẩn đầu ra.

Thực tế, mùa tuyển sinh năm 2026 có hơn 100 trường đại học sử dụng IELTS để quy đổi thành điểm môn tiếng Anh khi xét tuyển kết hợp với điểm thi tốt nghiệp THPT hoặc kết quả học bạ. Ngưỡng IELTS tối thiểu được các trường chấp nhận phổ biến từ 4.0 đến 5.0.

Với IELTS 4.0, một số trường cho phép quy đổi tương đương khoảng 6-8 điểm tiếng Anh. Ở phần lớn cơ sở đào tạo khác, thí sinh cần IELTS từ 5.0, với mức quy đổi phổ biến khoảng 7-8,5 điểm.

Cùng một mức IELTS nhưng giá trị quy đổi giữa các trường có thể chênh lệch đáng kể. Với IELTS 6.5, khoảng 20 trường quy đổi tương đương 10 điểm tiếng Anh. Trong khi đó, Trường Đại học Ngoại thương quy đổi IELTS 6.5 thành 8,5 điểm và thí sinh phải đạt IELTS 8.0 mới được quy đổi thành 10 điểm; tại Học viện Ngoại giao, mức tương ứng 10 điểm là IELTS 8.5.

Như vậy, nếu dự thảo được thông qua, IELTS không còn tạo lợi thế bằng điểm cộng ngoài thang xét tuyển nhưng vẫn có thể được sử dụng ở ít nhất ba khâu gồm miễn thi ngoại ngữ trong kỳ thi tốt nghiệp THPT nếu đáp ứng điều kiện; quy đổi hoặc thay thế điểm ngoại ngữ trong phương thức xét tuyển phù hợp; chứng minh năng lực ngoại ngữ đối với chương trình đào tạo có yêu cầu.

Một trong những lý do được Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra là sự chênh lệch mà điểm cộng có thể tạo ra trong cuộc cạnh tranh vào những ngành có điểm chuẩn cao. Thống kê của Bộ cho thấy có những ngành điểm chuẩn khoảng 28 nhưng thí sinh được cộng tới 1,5 điểm. Điều này dẫn tới tình trạng có thí sinh đạt 26,5-28 điểm vẫn không trúng tuyển trong khi những thí sinh khác có lợi thế từ chứng chỉ được cộng điểm.

Bất cập còn xuất hiện trong trường hợp ngành học không yêu cầu ngoại ngữ nhưng thí sinh có chứng chỉ tiếng Anh vẫn được cộng điểm. Chẳng hạn, với ngành xét tuyển bằng Toán, Vật lý, Hóa học, một thí sinh đạt điểm ba môn cao hơn vẫn có thể xếp sau người có điểm chuyên môn thấp hơn nhưng được cộng điểm chứng chỉ.

Một trường hợp khác là tổ hợp xét tuyển đã có môn tiếng Anh nhưng chứng chỉ tiếng Anh tiếp tục được sử dụng để cộng thêm điểm. Như vậy, năng lực ngoại ngữ vừa được phản ánh trong điểm tổ hợp, vừa tiếp tục tạo lợi thế ngoài thang điểm, đặc biệt đáng chú ý tại những ngành mà khoảng cách giữa các thí sinh rất nhỏ.

GS.Nguyễn Tiến Thảo cho rằng vấn đề này liên quan trực tiếp đến yêu cầu bảo đảm công bằng trong tuyển sinh. Tự chủ tuyển sinh cần đi cùng trách nhiệm giải trình và không để một tiêu chí làm sai lệch cạnh tranh giữa các thí sinh.