Đứt gãy nguồn cung, mở “khoảng trống” thị trường

Xung đột tại Trung Đông đang phủ bóng lên chuỗi cung ứng toàn cầu, kéo theo lo ngại về gián đoạn thương mại, chi phí logistics và biến động giá năng lượng. Tuy nhiên, từ góc nhìn của nhiều doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, những biến động này không chỉ mang màu sắc rủi ro, mà còn mở ra “khoảng trống thị trường”, nơi nhu cầu tăng đột ngột trong khi nguồn cung truyền thống bị gián đoạn.

Theo ông Nguyễn Tuấn Việt, Chủ tịch Công ty Xúc tiến xuất khẩu VIETGO, diễn biến thực tế tích cực hơn dự báo ban đầu. Chỉ trong 10 ngày kể từ khi xung đột bùng phát, hệ thống của VIETGO ghi nhận hơn 300 đơn hàng mới từ Trung Đông, trải rộng từ hàng tiêu dùng thiết yếu đến các sản phẩm phục vụ nhu cầu đặc thù trong bối cảnh chiến sự.

Dữ liệu này phản ánh xu hướng rõ ràng: khi nguồn cung từ các quốc gia trong khu vực bị gián đoạn, các nhà nhập khẩu buộc phải nhanh chóng tìm đối tác thay thế. Trong bối cảnh đó, Việt Nam nổi lên như một lựa chọn khả dĩ nhờ năng lực sản xuất đa dạng, nguồn hàng ổn định và môi trường kinh doanh tương đối ít biến động.

Hiệu ứng lan tỏa cũng xuất hiện tại châu Âu khi nguồn cung thực phẩm tươi và rau quả suy giảm, buộc doanh nghiệp mở rộng tìm kiếm từ các quốc gia khác, trong đó có Việt Nam. Khoảng trống này đặc biệt rõ với nhóm nông sản, khi nguy cơ thiếu hụt lương thực cục bộ gia tăng, thúc đẩy các nhà nhập khẩu tăng mua dự trữ.

Ở góc độ vận hành, ông Trần Bình Minh, Giám đốc Công ty Dawnsky cho biết, doanh nghiệp đã điều chỉnh chiến lược logistics để thích ứng. Một số lô hàng phải tạm cập cảng trung chuyển; với hàng dễ hư hỏng, doanh nghiệp ưu tiên tuyến vận chuyển trực tiếp để giảm rủi ro.

Đáng chú ý, một số doanh nghiệp đã thay đổi phương thức vận chuyển, kết nối đường bộ và đường sắt qua Trung Quốc để tới Nga, với thời gian tương đương nhưng chi phí không tăng đáng kể.

Sự linh hoạt cũng thể hiện ở đơn hàng. Ông Minh cho biết số lượng đơn hàng nông sản đã tăng mạnh, chủ yếu từ Trung Đông và châu Âu, do nhiều lô hàng tại khu vực vùng Vịnh bị ùn ứ, khiến nguồn cung sụt giảm và giá tăng.

Sau những biến động lớn, Việt Nam dần được nhìn nhận là điểm cung ứng ổn định, có khả năng đáp ứng nhanh. Không chỉ lấp đầy khoảng trống ngắn hạn, các biến động địa chính trị còn thúc đẩy sự dịch chuyển mang tính cấu trúc của dòng chảy đơn hàng toàn cầu.

Tuy nhiên, cơ hội này không đến ngay lập tức mà có độ trễ, đòi hỏi doanh nghiệp chủ động nâng cao năng lực để “đón sóng”.

Nâng nội lực để đón làn sóng dịch chuyển đơn hàng

Nếu cơ hội đến từ khoảng trống thị trường, thì năng lực nội tại sẽ quyết định doanh nghiệp nắm bắt được bao nhiêu. Trong bối cảnh bất định gia tăng, doanh nghiệp xuất khẩu Việt buộc phải tái cấu trúc toàn diện, từ chuỗi cung ứng, logistics đến sản phẩm và thị trường.

Ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch HĐQT CTCP Secoin cho biết, thách thức hiện nay là kiểm soát đồng thời chi phí, tiến độ và rủi ro trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Với đặc thù xuất khẩu tới hơn 60 quốc gia, yêu cầu về ổn định và giao hàng đúng hạn trở thành yếu tố sống còn.

Áp lực này buộc doanh nghiệp chuyển từ tư duy “ứng phó” sang chủ động tái cấu trúc. Secoin đã triển khai nhiều giải pháp như giảm phụ thuộc vào các tuyến vận tải rủi ro, chủ động đàm phán với hãng tàu, xây dựng phương án vận chuyển linh hoạt và điều chỉnh điều kiện giao hàng để chia sẻ rủi ro.

Song song là chiến lược nâng cấp giá trị sản phẩm. Thay vì cạnh tranh về giá, doanh nghiệp tập trung vào các dòng sản phẩm thiết kế riêng, giá trị cao và phát triển sản phẩm “xanh” theo xu hướng ESG toàn cầu. “Đầu tư vào công nghệ sản xuất tinh gọn, chuỗi cung ứng bền vững và nghiên cứu phát triển sản phẩm mới là nền tảng để tiếp cận thị trường cao cấp”, ông Kỳ nhận định.

Ở góc nhìn trung hạn, xu hướng dịch chuyển đơn hàng về các quốc gia ổn định như Việt Nam sẽ tiếp diễn, nhưng thị trường sẽ phân hóa mạnh, chỉ những doanh nghiệp chủ động chuỗi cung ứng và nâng cấp giá trị mới có thể trụ vững.

Áp lực nâng cấp năng lực cũng thể hiện rõ trong ngành dệt may. Theo bà Nguyễn Trần Thiên Thanh, khi lạm phát khiến người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu, doanh nghiệp phải chuyển sang trạng thái “phòng thủ chủ động”, với trọng tâm là tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Doanh nghiệp đẩy mạnh tự động hóa, ứng dụng công nghệ để giảm phụ thuộc lao động, cải thiện năng suất và giảm chi phí; đồng thời chuyển sang các đơn hàng có yêu cầu kỹ thuật cao nhằm tạo giá trị gia tăng và giúp khách hàng dễ kiểm soát chất lượng.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu chưa phục hồi hoàn toàn, doanh nghiệp vẫn giữ sự thận trọng. Đây không phải thời điểm mở rộng ồ ạt, mà là giai đoạn củng cố nội lực, tối ưu vận hành và giữ sự linh hoạt.

Nhìn rộng hơn, cơ hội từ biến động địa chính trị chỉ trở thành động lực tăng trưởng khi đi cùng quá trình nâng cấp nội tại. Đây cũng là “tấm lọc” của thị trường, nơi chỉ những doanh nghiệp thích ứng nhanh và đầu tư bài bản mới có thể tận dụng trọn vẹn cơ hội.