Chi phí tăng “tứ phía”

Những căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang tạo ra tác động lan tỏa đến hoạt động thương mại toàn cầu, trong đó có lĩnh vực xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam. Tác động không chỉ dừng lại ở việc vận tải biển bị gián đoạn, mà còn kéo theo hàng loạt chi phí trong chuỗi sản xuất - logistics đồng loạt gia tăng.

Hàng loạt chi phí trong chuỗi sản xuất - logistics đồng loạt gia tăng giữa căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông.

Theo bà Nguyễn Kim Thanh, Giám đốc Công ty cổ phần Thực phẩm Sa Kỳ (Saky Foods), điều doanh nghiệp cảm nhận rõ nhất trong những ngày gần đây là tác động dây chuyền từ việc giá dầu tăng.

“Giá dầu tăng kéo theo nhiều chi phí khác tăng theo, từ vận chuyển quốc tế, vận chuyển nội địa đến kho lạnh, nguyên vật liệu và phụ liệu đầu vào”, bà Thanh cho biết.

Theo bà Thanh, chỉ trong vài ngày gần đây, nhiều nhà cung cấp đã thông báo điều chỉnh giá nguyên vật liệu tăng từ 15 - 20%. Trong khi đó, với ngành chế biến thực phẩm, chi phí nguyên liệu chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành sản phẩm, nên mọi biến động đều tác động trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh.

Không chỉ chi phí đầu vào tăng, hoạt động vận chuyển cũng đang phát sinh thêm nhiều chi phí. Trước đây, một số lô hàng thủy sản của Saky Foods xuất sang châu Âu mất khoảng 30 - 35 ngày vận chuyển. Tuy nhiên, khi nhiều hãng tàu phải thay đổi hải trình để tránh các khu vực rủi ro, thời gian vận chuyển có thể kéo dài thêm 10 - 14 ngày.

Việc kéo dài thời gian vận chuyển khiến doanh nghiệp buộc phải chuẩn bị nguyên liệu và tổ chức sản xuất sớm hơn. Đồng thời, các chi phí liên quan đến bảo quản lạnh cho hàng hóa cũng tăng lên đáng kể.

“Đối với container lạnh, chỉ cần kéo dài gần hai tuần là chi phí điện cho container, chi phí lưu kho và chi phí tài chính đều tăng. Trong khi đó, nhiều hợp đồng xuất khẩu đã ký trước với giá cố định nên doanh nghiệp gần như phải tự cân đối phần chi phí phát sinh này”, bà Thanh chia sẻ.

Hệ quả là biên lợi nhuận của doanh nghiệp bị thu hẹp nhanh chóng. Thậm chí đã có những lô hàng Saky phải chấp nhận lỗ để đảm bảo tiến độ giao hàng và giữ uy tín với khách hàng.

Không chỉ riêng ngành thủy sản, nhiều doanh nghiệp trong các lĩnh vực nông sản, gỗ và dệt may cũng đang chịu sức ép tương tự khi giá nhiên liệu tăng mạnh.

Ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA) cho biết, các doanh nghiệp cà phê tại khu vực Tây Nguyên đang chịu áp lực lớn từ chi phí vận chuyển nội địa.

Thông thường, mỗi container cà phê xuất khẩu phải vận chuyển từ các tỉnh như Đắk Lắk, Gia Lai hoặc Lâm Đồng xuống các cảng phía Nam. Khi giá dầu diesel tăng mạnh, chi phí vận chuyển cũng tăng theo.

Hiện chi phí vận chuyển một container cà phê từ Tây Nguyên xuống cảng đã tăng thêm khoảng 3 - 5 triệu đồng so với trước. Trong bối cảnh cạnh tranh giá trên thị trường quốc tế ngày càng gay gắt, khoản chi phí phát sinh này trực tiếp làm giảm lợi nhuận của doanh nghiệp.

“Giá nhiên liệu tăng khiến chi phí logistics đội lên, trong khi giá cà phê xuất khẩu chủ yếu do thị trường thế giới quyết định, nên doanh nghiệp rất khó điều chỉnh giá bán để bù đắp chi phí”, ông Hải cho biết.

Tác động lớn đến kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản

Không chỉ dừng lại ở chi phí logistics tăng, những gián đoạn trên các tuyến hàng hải quan trọng còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Thực tế, do tình hình căng thẳng tại Eo biển Hormuz, nhiều hãng tàu quốc tế đã áp dụng các loại phụ phí khẩn cấp đối với hàng hóa vận chuyển đến khu vực Trung Đông.

Việc đa dạng hóa thị trường và chủ động điều chỉnh chiến lược xuất khẩu được xem là giải pháp quan trọng hiện nay.

Trong đó, Maersk áp dụng phụ phí từ 1.800 - 3.800 USD cho mỗi container đối với các tuyến đi và đến các thị trường như UAE, Saudi Arabia, Kuwait, Iraq và Oman. Hapag-Lloyd áp dụng “phụ phí rủi ro chiến tranh” từ 1.500 - 3.500 USD mỗi container, còn CMA CGM triển khai “phụ phí xung đột khẩn cấp” từ 2.000 - 4.000 USD cho container 20 - 40 feet.

Theo ông Trần Gia Long, Phó vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), xung đột tại Trung Đông có thể làm gia tăng nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng, đặc biệt trên các tuyến vận chuyển sang châu Âu, đồng thời đẩy chi phí năng lượng và vận tải quốc tế tăng cao.

Theo kịch bản xung đột kéo dài khoảng một tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam có thể giảm hơn 1 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu sang Trung Đông giảm khoảng 182 triệu USD, sang châu Âu giảm 770 triệu USD và sang châu Phi giảm khoảng 91 triệu USD.

Nếu xung đột kéo dài ba tháng, mức thiệt hại ước tính có thể lên tới 3 - 3,5 tỷ USD. Cụ thể, xuất khẩu sang Trung Đông có thể giảm 500 - 600 triệu USD, Bắc Phi giảm 200 - 250 triệu USD và thị trường Liên minh châu Âu (EU) giảm khoảng 1,5 - 1,6 tỷ USD.

Trong trường hợp xung đột kéo dài một năm, xuất khẩu sang Trung Đông có thể bị gián đoạn hoàn toàn, trong khi xuất khẩu sang châu Âu và Bắc Phi có thể giảm ít nhất 50 - 60%. Khi đó, tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản của Việt Nam có thể giảm 7 - 8 tỷ USD, tương đương làm giảm khoảng 0,1 - 0,2 điểm phần trăm tốc độ tăng trưởng của ngành.

Trước những rủi ro này, cơ quan quản lý cho biết sẽ đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Theo đó, xuất khẩu sẽ được thúc đẩy sang các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, khu vực ASEAN, Liên minh châu Âu và Mỹ nhằm bù đắp phần kim ngạch có thể sụt giảm từ Trung Đông.

Theo ông Phùng Đức Tiến, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong năm 2026 một số thị trường lớn như Mỹ đang có tín hiệu thuận lợi hơn khi một số mức thuế được điều chỉnh và các rào cản thương mại với một số mặt hàng thủy sản có diễn biến tích cực.

Trong bối cảnh địa chính trị thế giới còn nhiều biến động, việc đa dạng hóa thị trường và chủ động điều chỉnh chiến lược xuất khẩu được xem là giải pháp quan trọng để giảm thiểu rủi ro và duy trì đà tăng trưởng của xuất khẩu nông, lâm, thủy sản Việt Nam.