Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành Quyết định số 2888/QĐ-BGDĐT về Chuẩn chương trình đào tạo trình độ thạc sỹ và tiến sỹ các ngành về điện hạt nhân.

Chuẩn mới được xây dựng nhằm thống nhất các yêu cầu cốt lõi đối với chương trình đào tạo nhân lực trình độ cao trong lĩnh vực điện hạt nhân, đồng thời tạo điều kiện để các cơ sở đào tạo chủ động thiết kế chương trình phù hợp với định hướng nghiên cứu, điều kiện thực tiễn và nhu cầu phát triển nguồn nhân lực quốc gia.

Chương trình đào tạo sẽ tăng thực hành, mô phỏng, đồng thời tích hợp trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu và các công nghệ số mới.

Một trong những điểm đáng chú ý là đào tạo nhân lực điện hạt nhân được tiếp cận theo hướng liên ngành, không chỉ tập trung vào các lĩnh vực kỹ thuật hạt nhân truyền thống mà mở rộng sang nhiều ngành công nghệ, kỹ thuật và quản lý có liên quan.

Theo đó, Chuẩn xác định 22 ngành đào tạo trình độ thạc sỹ và tiến sỹ liên quan đến điện hạt nhân, gồm 7 ngành cốt lõi và 15 ngành phụ trợ - liên ngành. Nhóm 7 ngành cốt lõi gồm Vật lý nguyên tử và hạt nhân; Kỹ thuật hạt nhân; Vật lý kỹ thuật; Kỹ thuật nhiệt; Kỹ thuật năng lượng; Kỹ thuật điện; Kỹ thuật điều khiển và tự động hóa.

Bên cạnh đó là các ngành phụ trợ - liên ngành thuộc các lĩnh vực cơ khí, cơ điện tử, môi trường, vật liệu, xây dựng, hóa học, địa chất và quản lý năng lượng. Đáng chú ý, các ngành Khoa học máy tính, Công nghệ thông tin, Kỹ thuật máy tính, Trí tuệ nhân tạo và Khoa học dữ liệu cũng được đưa vào danh mục.

Chuẩn mới đồng thời xác định ba định hướng chuyên sâu gồm Công nghệ và hệ thống năng lượng điện hạt nhân; An toàn, an ninh và quản lý hạt nhân; Kỹ thuật hạt nhân số và hạ tầng thông minh.

Theo định hướng này, chương trình đào tạo không chỉ tập trung vào các nội dung truyền thống như vật lý và công nghệ lò phản ứng, kỹ thuật nhiệt, hệ thống năng lượng, kỹ thuật điện, điều khiển - tự động hóa, an toàn và an ninh hạt nhân mà còn tích hợp nhiều lĩnh vực công nghệ mới.

Một thay đổi quan trọng khác là yêu cầu tăng khối lượng thực hành, thí nghiệm, mô phỏng và giải quyết các vấn đề chuyên môn. Các chương trình phải xác định cụ thể khối lượng thực hành, thí nghiệm, mô phỏng, thực tập hoặc nghiên cứu phù hợp với từng ngành và định hướng đào tạo.

Những học phần về vật lý lò phản ứng, kỹ thuật nhiệt và hệ thống năng lượng phải có nội dung thực hành, thí nghiệm chuyên ngành hoặc sử dụng mô hình mô phỏng lò phản ứng, đồng thời bảo đảm yêu cầu thực hành về điện và tự động hóa.

Phương thức đào tạo cũng được thiết kế khác nhau tùy mục tiêu chương trình. Với thạc sỹ định hướng ứng dụng, phương pháp đào tạo chú trọng giải quyết vấn đề, dự án và tình huống chuyên môn gắn với mô phỏng, thực hành và xử lý các vấn đề kỹ thuật, công nghệ nghề nghiệp.

Đối với thạc sỹ định hướng nghiên cứu và tiến sỹ, chương trình tập trung phát triển năng lực nghiên cứu độc lập. Riêng đào tạo tiến sỹ phải gắn với nhóm nghiên cứu và nhiệm vụ khoa học, công nghệ.

Chuẩn cũng đặt ra yêu cầu về ngoại ngữ phù hợp với đặc thù của lĩnh vực điện hạt nhân. Giảng viên và nhân lực tham gia chương trình cần có năng lực ngoại ngữ đáp ứng yêu cầu giảng dạy, nghiên cứu, khai thác tài liệu khoa học, tiêu chuẩn, quy chuẩn và tài liệu kỹ thuật chuyên ngành.

Để đáp ứng yêu cầu thực hành trong một lĩnh vực có tính đặc thù cao, các cơ sở đào tạo không bắt buộc phải tự sở hữu toàn bộ phòng thí nghiệm và hạ tầng chuyên ngành. Các trường có thể đáp ứng điều kiện thực hành bằng nhiều hình thức như sở hữu trực tiếp, dùng chung trong cơ sở đào tạo, hợp tác với viện nghiên cứu, doanh nghiệp hoặc cơ sở khác, sử dụng hạ tầng số, điện toán đám mây và phần mềm từ xa.

Tài liệu hướng dẫn của IAEA và các tổ chức tương đương cũng có thể được xem xét sử dụng như một nguồn học liệu quan trọng trong quá trình xây dựng chương trình. Đối với các chương trình đào tạo trình độ thạc sỹ và tiến sỹ các ngành về điện hạt nhân đã được ban hành trước thời điểm Quyết định có hiệu lực, các cơ sở đào tạo có trách nhiệm rà soát, điều chỉnh để đáp ứng các tiêu chí của Chuẩn trong thời hạn 36 tháng.