Ngày 14/7 vừa qua, tại phường Rạch Giá, Tòa án nhân dân tỉnh An Giang và Ngân hàng Nhà nước khu vực XV phối hợp tổ chức Hội nghị “Khơi thông nguồn lực tài chính - Góc nhìn từ cơ quan xét xử”.

Tranh chấp phức tạp kéo dài

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Nguyễn Thanh Phong ủng hộ ngành Tòa án và ngành Ngân hàng tổ chức buổi Hội nghị này để tìm ra giải pháp đồng bộ nhằm hạn chế tranh chấp pháp lý phức tạp và kéo dài giữa ngân hàng và khách hàng trong các hợp đồng tín dụng và hợp đồng thế chấp tài sản đảm bảo. Qua đó, tìm cách tháo gỡ và đẩy nhanh trong công tác thi hành án dân sự để khơi thông tài sản hàng chục ngàn tỷ đồng bị đóng băng hiện nay.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Nguyễn Thanh Phong phát biểu tại Hội nghị

“Với tổng số tài sản trong các loại bản án có hiệu lực thi hành đang chờ thi hành án ở tỉnh An Giang hiện nay lên đến trên 27.000 tỷ đồng, riêng lĩnh vực tài sản thế chấp tín dụng ngân hàng đang “mắc kẹt” ở tòa án và thi hành án là gần 15.000 tỷ đồng. Đáng chú ý là số tài sản đang “mắc kẹt” này theo đà mỗi năm đều tăng lên không ngừng. Trong đó, nhiều loại tài sản có giá trị lớn như đất đai kéo dài nhiều năm không giao dịch được. Đây là nguồn lực xã hội đang bị đóng băng gây lãng phí rất lớn. Tổng giá trị tài sản chờ thi hành án gần bằng với tổng mức đầu tư công hàng năm của tỉnh. Do vậy,  ngành tòa án và thi hành án cần phối hợp với các bên liên quan để tìm ra giải pháp để sớm khơi thông nguồn vốn và tài sản bị mắc kẹt này”, ông Phong nhấn mạnh.

Đồng quan điểm này, ông Thái Rết, Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh An Giang cho rằng, vốn tín dụng ngân hàng là động lực chủ chốt đối với sự phát triển của các doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế ở địa phương. Theo Chỉ số Thiết chế pháp lý và An ninh trật tự của kết quả PCI năm 2025, thì Tòa án nhân dân hai cấp ở tỉnh An Giang giải quyết các vụ án kinh doanh thương mại, phá sản đúng quy định, không có án bị hủy, sửa nghiêm trọng hay quá hạn. Tuy nhiên, khi tranh chấp hợp đồng tín dụng phát sinh, dòng vốn này lập tức rơi vào trạng thái đóng băng dưới dạng nợ xấu, làm giảm năng lực cung ứng vốn của hệ thống ngân hàng và đình trệ hoạt động sản xuất kinh doanh.

Ông Thái Rết cho biết, từ ngày 1/10/2024 đến 30/6/2026, Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh An Giang đã đẩy nhanh tiến độ giải quyết các loại án, đảm bảo chất lượng xét xử, bản án và quyết định của tòa án tuyên đúng quy định pháp luật. Đặc biệt, tòa án luôn quan tâm công tác giải quyết các vụ án kinh doanh thương mại, dân sự liên quan đến các ngân hàng. Cụ thể, đến nay tổng thụ lý là 16.727 vụ, trong đó án dân sự là 15.560 vụ việc và án kinh doanh thương mại 1.167 vụ; tổng giải quyết án kinh doanh thương mại 839 vụ việc, đạt 71,89% và đang giải quyết án kinh doanh thương mại 328 vụ. Tổng số tiền các tổ chức tín dụng ngân hàng đang yêu cầu khách hàng phải trả là trên 6.462.587tỷ đồng mà tòa án đang thụ lý.

Đại biểu tham gia ý kiến tại Hội nghị

Ông Trịnh Thanh Vũ, Phó Trưởng Thi hành án dân sự tỉnh An Giang cho biết, trong năm 2026 đã tiếp nhận 3.422 vụ việc với tổng số tiền phải thi hành là trên 8.192 tỷ đồng, chiếm 43,22% số tiền cần phải thi hành án của cơ quan Thi hành án ở tỉnh An Giang.

Mặc dù cơ quan Thi hành án dân sự đã có nhiều nỗ lực thực hiện, nhưng tỷ lệ thi hành xong vẫn còn thấp, kết quả 6 tháng đầu năm 2026 mới chỉ đạt 7,84% số vụ và 11,02% số tiền cần phải thi hành án trong năm nay để khơi thông nguồn vốn. Lý giải vấn đề này, ông Vũ cho rằng, ngoài một số nhân sự và chấp hành viên của ngành Thi hành án còn thiếu và yếu kỹ năng nghiệp vụ, bên cạnh đó tài sản biến động hiện trạng và giảm giá trị…cho nên nhiều trường hợp cơ quan Thi hành án khó thu hồi hoặc thu hồi tài sản không đầỳ đủ.

Lời giải vẫn còn quá khó

Theo nhiều Chánh án các Tòa án 2 cấp ở An Giang đều cho rằng, trong quá trình giải quyết tranh chấp các hợp đồng tín dụng và hợp đồng tài sản đảm bảo đa số là đất đai, đa số diễn biến rất phức tạp khó khăn, vướng mắc như: nhiều vụ việc sau khi ký hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất thì khách hàng lại dùng tài sản thế chấp cầm cố, cho người thứ ba thuê hoặc cho cất nhà ở trên đất.

Do đó, khi tiến hành giải quyết vụ án Tòa án phải đưa người thứ ba tham gia tố tụng, qua đó làm kéo dài thời gian giải quyết vụ án. Không ít trường hợp, cán bộ tín dụng và người đại diện theo ủy quyền tham gia tố tụng không phải cùng một người, không xác định vị trí mốc ranh của tài sản thế chấp… nên vụ việc kéo dài.

Luật tố tụng qui định sau khi đã đủ điều kiện xét xử thì sau 2-3 tháng phải đưa vụ án ra xét xử. Tuy nhiên, nhiều vụ án kéo dài nhiều năm vẫn chưa đưa ra xét xử bởi lý do chưa đủ điều kiện đưa ra xét xử theo luật định.

Nhiều vụ án liên quan đến tín dụng, hồ sơ khởi kiện chưa phản ánh đầy đủ địa chỉ của người bị kiện. Người đại diện theo ủy quyền của nguyên đơn không thạo địa bàn phụ trách, không xác định được nơi ở của bị đơn, việc này gây khó khăn cho công tác tống đạt, xác minh, thu thập chứng cứ kéo dài.

Đối với tài sản thế chấp là quyền sử dụng đất cấp cho "hộ gia đình", việc xác định tại thời điểm cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ gồm những ai, ai có quyền ký hợp đồng thế chấp thường rất phức tạp. Nhiều trường hợp phát sinh tranh chấp do thành viên trong hộ khiếu nại rằng họ không ký tên hoặc không được hỏi ý kiến khi thế chấp tài sản.

Cùng nhận định trên, ông Thái Rết cho biết thêm, nội dung tranh chấp hợp đồng tín dụng thường gắn với việc tranh chấp biện pháp bảo đảm bằng thế chấp nhà và đất, thường dẫn đến phát sinh nhiều vấn đề phức tạp liên quan đến tài sản thế chấp. Chẳng hạn, trên đất thế chấp có phát sinh công trình kiến trúc, mồ mả của họ hàng, dòng tộc… Đó là chưa kể nhiều trường hợp đất thế chấp ngân hàng đang bị Nhà nước thu hồi thực hiện dự án, làm phát sinh nhiều thủ tục tố tụng rất phức tạp và mất nhiều thời gian.

Thêm vào đó việc xử lý, định giá các tài sản phát sinh này gặp nhiều khó khăn và quá trình giải quyết làm cho cho vụ án phức tạp hơn, phát sinh nhiều quan hệ tranh chấp so với yêu cầu khởi kiện ban đầu của Ngân hàng.

“Đối với những vụ án dân sự như trên, theo qui định pháp luật thời hạn từ ngày đủ điều kiện xét xử thì không quá 3 tháng là phải đưa ra xét xử, nhưng thực tế hầu hết là các vụ án này thường kéo dài thời gian trong giai đoạn chưa đủ điều kiện xét xử, bởi những lý do nêu trên. Vì vậy, để thuận lợi và đẩy nhanh quá trình thụ lý vụ án và sớm đưa ra xét xử ở các cấp tòa thì đòi hỏi có sự hợp tác của các bên liên quan. Trong đó bên nguyên đơn (ngân hàng) phải thẩm tra, thẩm định tài sản đảm bảo phải hoàn thiện hồ sơ pháp lý đầy đủ chặt chẽ trước khi cấp tín dụng và nộp đơn khởi kiện”, ông Rết nhấn mạnh.

Từ đó, Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh An Giang kiến nghị với các tổ chức tín dụng về trách nhiệm xác minh, thẩm định đối với tài sản bảo đảm phải được thực hiện chất lượng, hiệu quả hơn trước khi ký hợp đồng. Riêng ngành tòa án ở địa phương cần tăng cường hơn nữa công tác kiểm tra, thanh tra đối với tòa án nhân dân hai cấp tỉnh An Giang, đôn đốc để đẩy nhanh tiến độ giải quyết án kinh doanh thương mại, các vụ án dân sự có liên quan đến doanh nghiệp và ngân hàng. Đảm bảo những phán quyết của tòa án có căn cứ, đúng pháp luật, công bằng, khách quan tạo niềm tin cho doanh nghiệp và người dân.